Συνεντεύξεις

Οι κάθε είδους περιορισμοί θέτουν σε δοκιμασία τη δημοκρατία, τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα και προφανώς και την ίδια την ψυχική μας υγεία. Είναι δύσκολο να προβλέψουμε ποια θα είναι η οικονομική γεωγραφία μετά το τέλος της πανδημίας. Πόσες επιχειρήσεις θα κλείσουν, πόσες θέσεις εργασίες θα χαθούν και τι είδους θέσεις εργασίας θα αντικαταστήσουν τις παλιές. Είναι κάτι παραπάνω από βέβαιο ότι οι κυρίαρχες οικονομικές δυνάμεις θα θελήσουν να επωφεληθούν από τη σημερινή κρίση, ανατρέποντας σε μονιμότερη βάση υπέρ των δικών τους συμφερόντων τις ισορροπίες ανάμεσα στον κόσμο της εργασίας και τον κόσμο του κεφαλαίου. Αν, λοιπόν, εκτιμάμε ότι έρχονται ανατροπές και κοινωνικές συγκρούσεις, είναι σαφές ότι με αφορμή την πανδημία θα επιδιωχθεί να περιορισθούν τα δικαιώματα. Γι’ αυτό έχει σημασία όταν υιοθετούμε π.χ. τα αναγκαία περιοριστικά μέτρα για λόγους υγειονομικούς, να κατανοούμε ότι είναι αποτέλεσμα μιας συνειδητής αυτοπειθαρχίας και αυτοπεριορισμού και όχι μιας άνωθεν επιβολής. Αν είναι σωστές οι παραπάνω επισημάνσεις είναι κάτι παραπάνω από βέβαιο πως θα έχουν την αντανάκλασή τους στο πολιτικό πεδίο. Οι πολιτικές εξελίξεις θα προσδιοριστούν από τον χρόνο εισαγωγής του εμβολίου στη χώρα μας, την έκταση και το βάθος της οικονομικής κρίσης σε συνδυασμό με το γεγονός ότι οι επόμενες εκλογές θα γίνουν με το σύστημα της απλής αναλογικής. Έχουμε ήδη μπει σε μια νέα περίοδο πυκνών πολιτικών διεργασιών. Τα πρώτα έντονα σημάδια υποχώρησης της αποδοχής της κυβέρνησης στην κοινωνία είναι ορατά. (...) Ο ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ πρέπει να συνεχίσει την προσπάθεια ανάκτησης της αξιοπιστίας του και της εμπιστοσύνης του κόσμου που δεν τον επέλεξε στις τελευταίες εκλογές. Αυτό σημαίνει μια πολύμορφη δράση και παρέμβαση σε όλα τα επίπεδα, στα κινήματα και στους θεσμούς. Κυρίως, όμως, πρέπει να εμπνεύσει τις νεότερες γενιές. Η κρίση της πανδημίας, η νέα βαθιά οικονομική κρίση, η κλιματική κρίση και η ανάγκη για τη διεύρυνση της δημοκρατίας, πρέπει να μας οδηγήσουν στη διατύπωση μιας νέας ριζοσπαστικής προγραμματικής πρότασης για την Ελλάδα και την Ευρώπη.

Πέρα από το συστημικό ρατσισμό, υπάρχει μια συστημική «άγνοια». Βλέπετε, τη δεκαετία του 1850 υπήρχε ένα κόμμα που λεγόταν Know Nothing (Δεν ξέρω τίποτα) με τους υποστηρικτές του να εμφανίζονται ως αντι-ελίτ και να έχει μεγάλη επιρροή στην εργατική τάξη. Το κόμμα αυτό έχει βαθιές ρίζες στην αμερικάνικη κοινωνία, καθώς το περίβλημά του ήταν η υπεράσπιση του –βλακώδους- αμερικάνικου ονείρου, της δυνατότητας να γίνει ο καθένας (λευκός αμερικάνος) διευθυντικό στέλεχος ή ακόμα και πρόεδρος των ΗΠΑ. Φυσικά, το κόμμα αυτό χάθηκε στο χρόνο με τη βοήθεια του σύγχρονου φεμινιστικού κινήματος και των αντιρατσιστικών αγώνων. Πλέον, με την εκλογή της Καμάλα Χάρις στη θέση της αντιπροέδρου των ΗΠΑ, κάθε μαύρο κορίτσι που ζει στην Αμερική μπορεί να ονειρεύεται πως και εκείνο μπορεί να γίνει πρόεδρος των ΗΠΑ. Δεν θα είναι εύκολο να ξεριζωθούν αυτές οι νοοτροπίες από την αμερικάνικη κοινωνία, ωστόσο το κίνημα πολιτικών δικαιωμάτων μετρά ξανά νίκες στα πεδία των συλλογικών δικαιωμάτων και των κοινωνικών παροχών. Διάβασα πρόσφατα το βιβλίο ενός πρώην Μαύρου Πάνθηρα που φυλακίστηκε για τριάντα χρόνια. Ο ίδιος οργάνωσε διαλέξεις μέσα στη φυλακή για τους μαύρους κρατούμενους. Η ομιλία που είχε μακράν τη μεγαλύτερη προσέλευση ήταν αυτή ενός λευκού διάσημου επιχειρηματία, που είχε και εκπομπή στην τηλεόραση για το πώς μπορεί κανείς να γίνει πλούσιος. Αυτή είναι η πραγματικότητα που ως Αριστερά πρέπει να αναγνωρίσουμε και να αντιμετωπίσουμε.

Ήταν ένα ντελίριο αυταρχισμού που δεν έχει προηγούμενο. Δυστυχώς ο κ. Χρυσοχοΐδης σπάει ρεκόρ. Πριν από λίγους μήνες είχαμε δει εκείνες της απείρου κάλλους σκηνές, να μπαίνουν στους κινηματογράφους και να βγάζουν τους 15χρονους που έβλεπαν την ταινία «Τζόκερ». Είχαμε δει την εισβολή στο σπίτι του κ. Ινδαρέ, είχαμε δει τα γεγονότα στην ΑΣΟΕ. Τώρα ξεπέρασε ακόμα και αυτό ο κ. Χρυσοχοΐδης. Μόλις πριν από μία βδομάδα ψήφισαν τον πτωχευτικό νόμο, αδιαφορώντας εάν κάποιοι άνθρωποι βρεθούν έξω από τα σπίτια τους σ’ αυτές τις συνθήκες. Και τώρα φέρνουν νόμο για τα εργασιακά ζητήματα, όπου για πρώτη φορά στην Ελλάδα, μετά το 1974, δεν θα πληρώνονται οι υπερωρίες. Είπαμε στον κ. Μητσοτάκη ότι εάν θέλει να υπάρξει ένα κοινό, εξάμηνο σχέδιο, για την αντιμετώπιση της πανδημίας, πολύ ευχαρίστως.  Αλλά ταυτόχρονα θα πρέπει να “παγώσουν” κι όλες οι άλλες οι διχαστικές πολιτικές, όλες οι πολιτικές που με “ευκαιρία” την πανδημία προωθούν τη δική του αντίληψη για τα ζητήματα της οικονομίας ή της εργασίας. Διότι δυστυχώς, απ’ ότι φαίνεται, είναι αμετανόητα νεοφιλελεύθερος. Και φοβάμαι πάρα πολύ ότι μετά τη πανδημία, εάν αφήσουμε τον κ. Μητσοτάκη να κάνει πράξη τις ιδέες και τις σκέψεις του, ο κόσμος θα είναι πάρα πολύ χειρότερος και στο πεδίο της εργασίας και στο πεδίο της οικονομίας.

Τότε, όταν παλεύαμε με αισιοδοξία και ενθουσιασμό, δεν φανταζόμασταν ότι θα έλθει κάποια στιγμή, όπως η επώδυνη και μακρά σημερινή, όπου τα μηνύματα του αντιδικτατορικού αγώνα και ειδικά της εξέγερσης του Πολυτεχνείου θα είναι τόσο πολλά και αβίαστα ενεργά. Ζητήματα ανεξαρτησίας στη χάραξη της πολιτικής σε μια χώρα, αξιοπρέπειας του πολίτη, Λαϊκής Κυριαρχίας, δημοκρατίας πάνω απ’ όλα. Δικαιώματα κοινωνικά αλλά και πολιτικά πώς να μην υποφέρουν υπό τη νεοφιλελεύθερη βαναυσότητα; Ως και τα βασανιστήρια, που στοιχηματίζαμε ότι νικήσαμε, επιβιώνουν διεθνώς και εδώ. Όμως, έφθασε ως τις μέρες μας, ατσαλάκωτο, και το κορυφαίο μήνυμα της αντιδικτατορικής πάλης: δεν το βάζουμε κάτω! Αγωνιζόμαστε, ως αριστερές και αριστεροί, ως πολίτες, κάτω από τις πιο αντίξοες συνθήκες, μέσα στην κοινωνία, μαζί με τον λαό, με διεθνή αντίληψη για τις εξελίξεις του καιρού μας. Τότε, σωστά, δεν δεχθήκαμε αυτό που μας έλεγαν, ότι η χούντα δεν νικιέται. Νικήθηκε.

Η επίθεση που βιώνουμε από τη ΝΔ εναντίον του Πολυτεχνείου είναι χωρίς προηγούμενο. Η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων με ισχυρή νομική τεκμηρίωση, αποκαλύπτει ότι η απαγόρευση των συναθροίσεων άνω των τεσσάρων ατόμων σε όλη την Ελλάδα ουσιαστικά καταργεί το άρθρο του Συντάγματος για την ελευθερία των συγκεντρώσεων. Γιατί συμπεριφέρεται τόσο απρόσεκτα και κυνικά η κυβέρνηση; Γιατί αντιγράφει τον αλήστου μνήμης Ζαγοριανάκο της χούντας με το «Αποφασίζομεν και Διατάσσομεν; Γιατί εισβάλλουν τα ΜΑΤ στο Πολυτεχνείο και μάλιστα από την Κεντρική Πύλη, εκείνη που πριν 46 χρόνια παραβίασε το τανκς;  Με τις κινήσεις αυτές η κυβέρνηση αναγορεύει το δόγμα «Νόμος και Τάξη» σε ύψιστη πολιτική επιδίωξή της. Και μετατρέπει το μείζον θέμα της δημόσιας υγείας σε ζήτημα δημόσιας τάξης. Όπως φάνηκε και στη Βουλή, ο πρωθυπουργός, με φανερή πια την ανικανότητά του να διαχειριστεί το δεύτερο κύμα της πανδημίας, στρέφεται πανικόβλητος στον προσεταιρισμό της ακροδεξιάς, στον Χρυσαυγητισμό μαζί με την περιχαράκωση του συντηρητικού χώρου. Και το περιβόητο άνοιγμά του προς την Κεντροδεξιά; Προφανώς θεωρεί, ότι με το ίδιο δόγμα, το «νόμος και τάξη» μπορεί να κερδίσει το λεγόμενο ακραίο κέντρο, όλους αυτούς με τους οποίους συνοδοιπόρησε η Δεξιά τα χρόνια των μνημονίων, χτίζοντας το αντιΣΥΡΙΖΑ ρεύμα. Το νέο στοιχείο όμως είναι ότι η υγειονομική και οικονομική κρίση, έχουν προκαλέσει ρωγμές στην κυβερνητική αξιοπιστία που δεν είναι δυνατό να «γεμίσουν» με την υποκριτική αυτοκριτική και το διχαστικό λόγο. Για αυτό επιστρατεύεται και ο αχαλίνωτος αυταρχισμός και ο εκφοβισμός «χωρίς δόσεις». Τι νόημα είχε μια γενικευμένη απαγόρευση των συγκεντρώσεων σε όλη την Ελλάδα; Είναι προφανές λοιπόν ότι η κυβέρνηση εκμεταλλεύεται την πανδημία για να υπονομεύσει το κράτος δικαίου και τα κοινωνικά δικαιώματα. Αυτή η πρωτοφανής επίδειξη «πυγμής» θα της γυρίσει μπούμερανγκ. Οι πολίτες αντιλαμβάνονται όλο και περισσότερο ότι η ΝΔ μετατοπίζεται στο χώρο της ευρωπαϊκής Νεοδεξιάς των Σαλβίνι-Όρμπαν, που εχθρεύεται τα δικαιώματα των πολιτών. Είναι κάτι πολύ σοβαρό: μπροστά στα μάτια μας παρακολουθούμε τη μετάλλαξη του ιστορικού κόμματος της ΝΔ, όπως το είχε συλλάβει και χτίσει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Εμείς, δεν θα τους αφήσουμε να ξαναγράψουν την ιστορία, παραποιώντας την. Το αντιδημοκρατικό τους ντελίριο θα τους οδηγήσει στην πολιτική τους απαξίωση. Απλώς, οι ίδιοι δεν το έχουν πάρει ακόμα χαμπάρι.

Βιδάλη: Να κάνω κάποιες παρατηρήσεις. Πρώτον, δεν είναι γενικά στοχοποιημένοι οι νέοι, στοχοποιούνται οι νέοι που διεκδικούν, οι φοιτητές και οι μαθητές που αναμειγνύονται στα κοινά. Για την υπόλοιπη νεολαία δεν υπάρχει κανένα ενδιαφέρον· για τα παιδιά που ζουν στο δρόμο, για τα παιδιά που έχουν κακοποιηθεί, για τα ασυνόδευτα προσφυγόπουλα, για τους άνεργους νέους, για την εγκατάλειψη του σχολείου. Δεν υπάρχει καμία πολιτική για τη νεολαία. Υπάρχει μόνο επιλεκτική στροφή προς την καταστολή εκείνων των τμημάτων της νεολαίας που είναι κατά κανόνα στην πρωτοπορία και αντιδρά. Δεύτερον, η στροφή εναντίον της νεολαίας αποτελεί τη βάση για μια βίαιη διακοπή της κοινωνικής ζωής. Δείτε ενδεικτικά τα μέτρα για τον κορονοϊό, που πλήττουν ένα μέρος της διαμόρφωσης της ανθρώπινης προσωπικότητας, μέσω της στέρησης του ψυχαγωγικού χρόνου που ο νεωτερικός άνθρωπος έχει κατακτήσει και θεσπίσει: η αιχμή του δόρατος αυτών των μέτρων στην παρούσα φάση έγινε η νεολαία, την οποία ουδείς θέλησε να πείσει αλλά αντίθετα έγιναν τα πάντα για να στοχοποιηθεί. Καμτσίδου: Οι προτεινόμενες ρυθμίσεις εντάσσονται στην στρατηγική «Νόμος και Τάξη» που  ακολουθεί η κυβέρνηση και η οποία στοχεύει να θεμελιώσει τις κοινωνικές σχέσεις, από τη μια, σε μια ιεραρχία και, από την άλλη, στην καταστολή. Μια πρώτη συνέπεια που μπορεί να έχει είναι η δημιουργία έντονων κοινωνικών αντιδράσεων, απέναντι όχι μόνο σε αυτή τη συγκεκριμένη επιλογή για τα πανεπιστήμια, αλλά και απέναντι στην προσπάθεια της πολιτείας να ρυθμίσει δύσκολα και κρίσιμα θέματα, όπως για παράδειγμα η τήρηση των μέτρων της πανδημίας. Όταν το κράτος επιλέγει την καταστολή για να εφαρμόσει τους κανόνες και να εξασφαλίσει την ομαλή κοινωνική συμβίωση, τότε θα πρέπει να είναι έτοιμο να αντιμετωπίσει εξίσου βίαιες αντιδράσεις από κομμάτια της κοινωνίας που πλήττονται. Σε ό,τι αφορά την κατάδειξη της νεολαίας ως πηγή παραβατικής συμπεριφοράς και προβλημάτων για το κοινωνικό σύνολο είναι μια εξαιρετικά συντηρητική αντίληψη, η οποία όχι μόνο δεν λαμβάνει υπόψη ότι χαρακτηριστικό της νεολαίας είναι να αμφισβητεί τους κανόνες, τις πρακτικές, τα στερεότυπα που παραλαμβάνει από τις προηγούμενες γενιές, αλλά και τη σημασία που έχει αυτή η αμφισβήτηση για την κοινωνική πρόοδο. Διαφορετικά θα υπάρξει μια καθήλωση σε όλα τα επίπεδα (επιστημονικό, κοινωνικό, φιλοσοφικό, ιδεολογικό), η οποία θα ανασχέσει την κοινωνική εξέλιξη.

Το θετικό είναι ότι έχουμε καβάτζα τα 37 δισ. που μάζευε ο Σταϊκούρας από το 2015. Καλά λέει ο κόσμος, ευτυχώς που δεν κυβερνάνε οι προηγούμενοι. Ένα σωρό λεφτά θα μας είχε στοιχίσει η πανδημία. Αυτοί εδώ τουλάχιστον είναι νοικοκύρηδες. Πρέπει να δουλέψανε πολύ αυτό το διάστημα πάντως, γιατί στο προηγούμενο λοκντάουν ο Πέτσας έλεγε ότι τα 37 δισ. δεν υφίστανται. Κρίμα θα ήταν να τα χαλάσουμε σε ΜΕΘ πάντως. Γιατί να μην τα κάνουμε φοροαπαλλαγές στους πλούσιους; Οι φτωχοί ούτως ή άλλως χαμένοι θα πάνε. Ωραίος ο Μητσοτάκης. Και πού να τα βρω τα λεωφορεία, είπε, να τα γεννήσω; Σωστά, στα επιτελικά κράτη τα λεωφορεία τα γεννάνε. Συγγνώμη που ενοχλήσαμε κιόλας. Αλλά δεν μπορεί ο άνθρωπος. Έχει πρώτα να γεννήσει τις 1.200 ΜΕΘ που υποσχέθηκε.

Θέλω να είμαι σαφής και ειλικρινής, υπήρχαν και υπάρχουν και εξωγενείς παράγοντες, αυτό είναι κάτι που το βλέπουμε και στην Ευρώπη που φέρανε αυτή την επιδείνωση στο δεύτερο κύμα. Ακούγοντας, όμως, τους επιστήμονες τον Ιούνιο, τον Ιούλιο και τον Αύγουστο, σας θυμίζω τις προβλέψεις του ΑΠΘ από τις 19 Οκτωβρίου και ύστερα που είχαν δώσει κάτι νούμερα που τότε μας φαινόντουσαν ανατριχιαστικά, ακούγοντας αυτά που λένε οι επιστήμονες και τώρα για την τεράστια αβεβαιότητα που υπάρχει γύρω από τον ιό, είναι σαφές ότι την σφραγίδα της αποτυχίας και ότι εσπευσμένα φτάνουμε σήμερα σε αυτό το lockdown δεν μπορεί παρά να τη φέρνει η ίδια η κυβέρνηση. Άλλωστε, ο ίδιος ο πρωθυπουργός χθες, ανέλαβε πλήρως την πολιτική ευθύνη για το πως στο διάγγελμά του πριν από πέντε μέρες είπε άλλα πράγματα και μέσα σε πέντε μέρες προχωράει στο ριζικό lockdown. Είναι φανερό, λοιπόν, ότι δεν ελήφθησαν έγκαιρα μέτρα για τις εστίες πιθανής, και βέβαιης όπως φάνηκε, μετάδοσης και αναμετάδοσης του ιού, δεν ελήφθησαν μέτρα για την στήριξη του δημόσιου συστήματος υγείας, υπήρχε εφησυχασμός, υπήρχαν αυταπάτες ή υπήρχαν και διαφορετικές πολιτικές οπτικές για το τι έπρεπε να γίνει για την υγεία του κόσμου, για τα σχολεία, για τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, για τον τουρισμό, για την ενίσχυση των επιχειρήσεων που είναι πολύ κρίσιμο ζήτημα. Θεωρώ, λοιπόν, ότι πρόκειται για μια μεγάλη πολιτική αποτυχία πάνω σε ένα ζήτημα που είναι εξαιρετικά κρίσιμο για την υγεία του λαού, για την οικονομία. Κύματα νέας φτωχοποίησης μπορεί να έρθουν και από το δεύτερο lockdown. Γενικά, πιστεύω ότι η υπογραφή σε αυτό το δεύτερο lockdown είναι σε τελευταία ανάλυση της κυβέρνησης και του κ. Μητσοτάκη προσωπικά.