Αναδημοσιεύσεις

Ο δρόμος ο οποίος διάλεξε να ακολουθήσει ο Τζον Κασσαβέτης, δεν ήταν εύκολος. Δεν είναι μικρό πράγμα να αποφασίσεις να βρεθείς απέναντι και να αντιμετωπίσεις ένα ολόκληρο οικονομικό σύστημα αλλά και σύστημα αξιών. Παρόλα αυτά, χάρη στην επιμονή και το ταλέντο του, κατάφερε όχι μόνο να επιβιώσει αλλά και να διαγράψει μια λαμπρή καριέρα. Με τις ταινίες του κατάφερε να «τρυπώσει» μέσα στην κοινωνική πραγματικότητα της Αμερικής, να αμφισβητήσει και να ανατρέψει μια σειρά από θέσφατα και βεβαιότητες. Με την κάμερά του, εν είδει χειρουργικού εργαλείου, ανατέμνει την αμερικανική οικογένεια, τη συμβατότητα των σχέσεων καθώς και την έννοια της κοινωνικής καταξίωσης, όπως αυτή λανσάρεται από το καταναλωτικό μοντέλο, συνώνυμο της επιτυχίας! Δίνει στους ηθοποιούς ελευθερία χρήσης εκφραστικών μέσων, τα οποία είναι κατά βάση βιωματικά. Αποζητώντας τη μέγιστη δυνατή αναπαραγωγή της πραγματικότητας, τους καθοδηγεί έτσι ώστε να αυτοσχεδιάσουν με βάση τα όσα γνωρίζουν και τα όσα αισθάνονται. Όλα αυτά βέβαια, μέσα στο πλαίσιο ενός πολύ καλά σχεδιασμένου σεναρίου. Έτσι συχνά χρησιμοποιεί ερασιτέχνες ηθοποιούς οι οποίοι δεν λειτουργούν προκατασκευασμένα αλλά αυθόρμητα. Έχοντας βέβαια σχεδόν πάντα στο καστ και τους μόνιμους συνεργάτες του: Πίτερ Φολκ, Σέιμουρ Κασέλ, Μπεν Γκαζάρα και Τζίνα Ρόουλαντς.

Προφανώς και δεν είναι άσχετος ο ταξικός ρατσισμός των Ελλήνων μεγαλοαστών με τον αντικομμουνισμό τους. Αλλά και τούτος ο τελευταίος είχε αποκτήσει, τουλάχιστον από την εποχή του Εμφυλίου, έναν ρατσιστικό χαρακτήρα. Ας μην ξεχνάμε την υβριστική λέξη «κατσαπλιάς» – που ορίζεται από τον Στράτη Μυριβήλη, στην έντονα αντικομμουνιστική του περίοδο, ως εξής: «Τι είναι ο κατσαπλιάς; Είναι αυτό το ον το άθλιο και άπατρι, το βρωμερό, το αιμοβόρο, το χωρίς συνείδηση και ανθρωπιά δίπουν, που χτυπά όταν σε βρει άοπλον και το βάζει στα πόδια». Και ευθέως για τους κομμουνιστές, ο ίδιος αυτός Μυριβήλης θα πει: «Είναι τρελοί αυτοί οι άνθρωποι; Οχι. Είναι απλώς κομμουνιστές. Είναι διαφοροποιημένοι πρώην Ελληνες που τώρα ανήκουν στη νέα φυλή…» [1]. Ο ταξικός ρατσισμός της ελληνικής Δεξιάς και της εγχώριας μεγαλοαστικής τάξης είναι ένας «γνήσιος» ρατσισμός – δεν είναι ο «ομαλοποιητικός» ρατσισμός που είναι εγγενής στον καπιταλισμό και που, ιδίως κατά το πρώτο στάδιο της καπιταλιστικής ανάπτυξης, αντιμετώπιζε τις κατώτερες τάξεις ως «επικίνδυνα στρώματα» που πρέπει να πειθαρχηθούν και να διαπαιδαγωγηθούν. Από τους Ελληνες μεγαλοαστούς, οι κατώτερες τάξεις (και οι αριστεροί εκπρόσωποί τους) αντιμετωπίζονται ως κατώτερη φυλή. Εξ ου και το ταξικό μίσος εναντίον του δημόσιου Πανεπιστημίου. Μετά τη Μεταπολίτευση, με τον εκδημοκρατισμό και τον (αληθινό) εκσυγχρονισμό του, το ελληνικό δημόσιο Πανεπιστήμιο άρχισε να αποτελεί μια αληθινή απειλή. Είναι δυνατόν τα παιδιά του υπηρετικού μας προσωπικού και των εργατοϋπαλλήλων μας να σπουδάζουν σε συνθήκες εφάμιλλες με εκείνες των δικών μας, που ξοδευόμαστε για να τα στέλνουμε στα καλύτερα Πανεπιστήμια της Εσπερίας;

Η λογική του ΚΒΕ πρέπει να δοκιμαστεί. Η καθολικότητα και η άνευ κριτηρίων/όρων κάλυψη μπορεί να εφαρμοστεί σε μια ιδιαίτερου ενδιαφέροντος πληθυσμιακή ομάδα: τους νέους και τις νέες, άνω των 18 ετών που ολοκληρώνουν κάθε είδους σπουδές (δευτεροβάθμιας, τριτοβάθμιας, επαγγελματικής, τεχνολογικής εκπαίδευσης κ.λπ). Υπολογίζουμε τον ετήσιο αριθμό των νέων, από 19 έως και 25 ετών που κάθε χρόνο αποφοιτούν σε περίπου 150.000, εκ των οποίων περίπου 85.000 είναι πτυχιούχοι ανώτατης εκπαίδευσης, μαζί με τους κατόχους μεταπτυχιακών τίτλων σπουδών. Ένα επίδομα 400 ευρώ μηνιαίως θα συνέβαλε στην ψύχραιμη προσπάθεια εξεύρεσης μισθωτής εργασίας, την πιθανή προετοιμασία για μια συνεταιριστική δραστηριότητα, τη διερεύνηση της δυνατότητας έναρξης επαγγελματικής ή επιχειρηματικής δραστηριότητας, τη μερική συγκράτηση του brain drain, κυρίως δε στην επίδειξη ουσιαστικής κοινωνικής αλληλεγγύης στο πιο ελπιδοφόρο και ταυτόχρονα πιο χτυπημένο από τις αλλεπάλληλες κρίσεις τμήμα της ελληνικής κοινωνίας, που προσπαθεί να βρει τη θέση του στην αγορά εργασίας. Ο ετήσιος προϋπολογισμός ενός τέτοιου μέτρου υπολογίζεται στα 720 εκατομμύρια. Καθώς οποιαδήποτε περαιτέρω μείωση των δημόσιων επενδύσεων στα συστήματα κοινωνικής προστασίας προκειμένου να εξοικονομηθούν πόροι δεν είναι αποδεκτή, το ποσό θα μπορούσε να αναζητηθεί στην ισόποση τουλάχιστον μείωση των στρατιωτικών δαπανών. Και εν όψει του γεγονότος ότι η σημερινή κυβέρνηση Μητσοτάκη αυξάνει θεαματικά αυτές τις δαπάνες, μοιάζει αναπόφευκτη μια συζήτηση για τη φύση και την αναγκαιότητα τέτοιων αντικοινωνικών δαπανών.

Μιλώντας στη Βουλή, ο Ευκλείδης Τσακαλώτος έθεσε το ζήτημα αυτό με θάρρος και πληρότητα. «Αυτό που ανησυχεί τους πολίτες όλο και περισσότερο είναι ότι βάζετε σε κίνδυνο την ίδια τη δημοκρατία. Κανένας δεν αρνείται ότι κερδίσατε τις εκλογές, ότι έχετε δικαίωμα να φέρετε κοινοβουλευτικό έργο και να περάσετε νομοσχέδια» σημείωσε. Πρόσθεσε όμως αμέσως: «αλλά η δημοκρατία δεν είναι η μινιμαλιστική θεωρία της δημοκρατίας όπως πιστεύουν κάποιοι ακραίοι ρεπουμπλικάνοι της δεξιάς, ότι κάθε τέσσερα χρόνια που μπορούμε να διώξουμε την κυβέρνηση. Εμπεριέχει αντιδράσεις, έχει διάλογο, κινητοποιήσεις, ουσία, έχει συμμετοχή. Δεν μπορείτε να λέτε ότι λόγω πανδημίας δεν μπορεί να υπάρχουν δημοκρατικός διάλογος, συναθροίσεις και την ίδια ώρα να λέτε "εμείς, μπορούμε να κυβερνήσουμε" […] Οι πολίτες έχουν δικαίωμα να αμφισβητήσουν τα νομοσχέδιά σας και εσείς το αφαιρείτε αυτό το δικαίωμα […] Άρα, δεν έχουμε μια τριπλή μόνο κρίση: κλιματική, οικονομική, υγειονομική έχουμε και κρίση δημοκρατίας». Κλείνοντας μάλιστα την τοποθέτησή του υπήρξε, αυστηρά, προειδοποιητικός. «Η κυβέρνηση προσπαθεί να είναι μαζί με όλες αυτές τις δυνάμεις, πέρα από την Ελλάδα, που θεωρούν ότι η πανδημία είναι ευκαιρία για περιορισμό της δημοκρατίας. Και αυτό, ελπίζω, να το πληρώσετε πριν είναι αργά. Γιατί ο φόβος μου είναι ότι δεν θα επωφεληθείτε ούτε εσείς από τέτοια προσέγγιση αλλά άλλες δυνάμεις που μ’ αυτές δεν έχετε σχέση εσείς».

Ο δήμαρχος Αθηναίων για ακόμα μία φορά έστρεψε εναντίον του και εναντίον των φιλικών προς τα ιδιωτικά συμφέροντα επιλογών του τους δημότες.  Οι κάτοικοι των Εξαρχείων και πλήθος συλλογικοτήτων αντιδρούν στην απόφαση του Κώστα Μπακογιάννη, στο πλαίσιο του προγράμματος «υιοθέτησε την πόλη σου», να αποδεχτεί τη δωρεά ύψους ενός εκατομμυρίου ευρώ για τη μελέτη εργασιών στον λόφο του Στρέφη από την εταιρεία real estate Prodea Investments, πρόταση που ψηφίστηκε στο Δημοτικό Συμβούλιο μόνο από τη δική του παράταξη. Η δημοτική κίνηση Ανοιχτή Πόλη κατάγγειλε ότι «η καταφυγή σε ιδιωτικές χορηγίες αδιευκρίνιστων προθέσεων ισοδυναμεί με ομολογία αποτυχίας της δημοτικής αρχής, αφού έτσι οι υπηρεσίες του δήμου Αθηναίων παρουσιάζονται ανίκανες να εκτελέσουν βασικές εργασίες ευθύνης του δήμου, όπως είναι η συντήρηση των υποδομών σε έναν από τους πιο εμβληματικούς δημόσιους χώρους πρασίνου και αναψυχής στο κέντρο της πόλης». Η δημοτική κίνηση που έχει επισημάνει επανειλημμένως την ανάγκη αναβάθμισης του χώρου και έχει πραγματοποιήσει μαζί με τους κατοίκους δράσεις καθαρισμού, σε μια προσπάθεια αναπλήρωσης της απουσίας δημοτικής μέριμνας, τονίζει σε ανακοίνωσή της ότι «ούτε ένα τετραγωνικό μέτρο δημόσιου χώρου δεν περισσεύει, καμία εκχώρηση δημόσιου χώρου σε χέρια ιδιωτών δεν μπορεί να γίνεται ανεκτή». Η Ανοιχτή Πόλη συμμετέχει επίσης στα καλέσματα των κατοίκων για συντονισμό δράσεων, που στόχο έχουν τη σωτηρία του Λόφου Στρέφη από την εγκατάλειψη. «Ο λόφος έχει ανάγκη από παρεμβάσεις που θα αποφασιστούν στο πλαίσιο της Δημοτικής Κοινότητας και θα εξυπηρετούν τις ανάγκες της γειτονιάς. Κάθε προσπάθεια έμμεσης ή άμεσης υπαγωγής του χώρου σε σχεδιασμούς ιδιωτικών συμφερόντων θα μας βρει απέναντι, μαζί με τους κατοίκους της περιοχής» τονίζει.

Αν συνυπολογίσουμε την εργασιακή επισφάλεια, την τεράστια ανεργία, την εποχικότητα του επαγγέλματος, τη δύναμη που έχουν κάποιες παρέες στον χώρο να καταστρέφουν καριέρες με ένα τηλεφώνημα, δεν πρέπει να απορεί κανείς γιατί δεν υπήρχαν καταγγελίες για όσα γίνονταν πίσω από κλειστές πόρτες, διότι κανένας δεν μιλούσε, ενώ όλοι ξέραμε. Η αντιδεοντολογική συμπεριφορά, ακόμα κι αν δεν είναι ποινικά κολάσιμη, είναι πάντα ηθικά απαράδεκτη.  Όμως, όσο σημαντικό κι αν είναι να μιλάνε τα θύματα, δεν μπορούμε να τα στέλνουμε μόνα τους στον λάκκο με τις ύαινες. Γιατί μπορεί να γράφουμε στα social "είμαστε όλ@ μαζί", αλλά ο καθένας είναι μόνος του όταν πλέον δεν χτυπάει το τηλέφωνο για δουλειά. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι ένα θεσμικό πλαίσιο που θα ορίσει ο ίδιος ο χώρος και ισχυρά σωματεία που θα μπορούν να δέχονται καταγγελίες, να τις ερευνούν και να δρουν απομονώνοντας όσους έχουν κακοποιητική και αντισυναδελφική συμπεριφορά. Δεν μας χρειάζεται ούτε ανθρωποφαγία ούτε κλειδαρότρυπα. Μας χρειάζεται κάθαρση.

Δεν κρατιούνται οι ειδικοί φρουροί να μπούνε στα πανεπιστήμια να επιβάλουν την τάξη. Από το αλβανικό έπος είχαμε να δούμε τόσο ενθουσιασμό Και από την εισβολή του Χίτλερ στην Τσεχοσλοβακία. Ειδικά όταν ακούμε τον πρόεδρό τους, θέλουμε να τους πλέξουμε κάλτσες τραγουδώντας Σοφία Βέμπο. Τέσσερις μεραρχίες ειδικών φρουρών περιμένουν να δημοσιευτεί το ΦΕΚ με τον νόμο Κεραμέως, για να περάσουν τη μεθόριο και να ελευθερώσουν τη σκλαβωμένη αδερφή μας, την Πολυτεχνειούπολη Ζωγράφου. Η πανεπιστημιακή κοινότητα θα βγει στους δρόμους και θα τους καλωσορίσει με φραπέδες. Η παράδοση θα υπογραφεί από τον πρύτανη, στο κυλικείο του κτηρίου Αντοχής Υλικών. Θα ακολουθήσει μπλόκο στη σχολή Χημικών Μηχανικών, όπου θα πάρουνε και ομήρους. Στο μπλόκο θα συμμετέχουν και τάγματα ευζώνων της ΔΑΠ ΝΔΦΚ. Οι όμηροι θα μεταφερθούν στα κολέγια, όπου θα χρησιμοποιηθούν σε βοηθητικές εργασίες. Επιστράτευση για τη Γερμανία δεν θα κάνουν, ούτως ή άλλως πάνε μόνοι τους μόλις πάρουν πτυχίο. Από την άλλη, φανταζόμαστε ότι και οι εχθροί κάνουνε τα κουμάντα τους. Ακούγεται ότι ο Ρουβίκωνας μαζεύει τρικάκια.

H ιδεολογική στήριξη στο σεβασμό στη διαφορετικότητα δεν επιφέρει μείωση του φόβου για τον άλλο∙ η ιδεολογική κριτική στον πελατειασμό δεν επιφέρει πλήγματα στην κουλτούρα της ιδιοποίησης του δημοσίου∙ η επίθεση στους «νοσταλγούς της χούντας» δεν εξαλείφει την προσέγγιση των κοινωνικών προβλημάτων με όρους νόμου και τάξης∙ η κατηγορία του σκοταδισμού δεν λύνει το πρόβλημα της ανάγκης σημαντικού μέρους της κοινωνίας να υπερασπίζεται την ταυτότητά του ακόμα και με όρους αντικοινωνικούς. Ο φόβος του άλλου, η κουλτούρα ιδιοτελούς ιδιοποίησης του δημοσίου, η πολιτική της ασφάλειας και η θρησκευτική ταυτότητα (για να επαναλάβω απλώς τα παραδείγματα που χρησιμοποίησα) πρέπει να αντιμετωπιστούν ως αυτά που είναι, όχι ως ιδεολογικές απολήξεις της δεξιάς ιδεολογίας, ως εξαρτημένες μεταβλητές της. Η Αριστερά πρέπει να εξηγήσει με απλά λόγια α) ότι δεν πρέπει να φοβόμαστε τον άλλο, ότι σε κάποια θέματα εμείς είμαστε οι άλλοι, ότι οι άλλοι τελικά κάνουν τη ζωή μας πιο ενδιαφέρουσα και πιο ασφαλή, β) ότι η φοροδιαφυγή, που μειώνει την ανταποδοτικότητα της φορολογίας, στρέφεται τελικά εναντίον της συλλογικής ευημερίας, αφού δεν δίνει τη δυνατότητα στο κράτος να μας παρέχει όλα τα δημόσια αγαθά που στερούμαστε ή αναγκαζόμαστε να (χρυσο)πληρώνουμε, γ) ότι η αστυνομία δεν κάνει τη ζωή μας πιο ασφαλή, αλλά αυξάνει τις κοινωνικές εντάσεις και αδυνατεί να εξαλείψει τις πηγές αυτών των εντάσεων, ενώ δημιουργεί βεντέτες με ολόκληρους πληθυσμούς, αντιθέτως η ανάπτυξη του κοινωνικού κράτους αυξάνει την προστασία και την ασφάλεια, δ) ότι η χριστιανική ταυτότητα συνίσταται στην αλληλεγγύη προς αλλήλους και όχι στην επιδεικτική επιδίωξη ταυτοτικών προνομίων. Η τύχη των αριστερών σημαινομένων κρίνει την τύχη των αριστερών σημαινόντων, και όχι το αντίστροφο.