Συνεντεύξεις

Τα ψηφιακά εργαλεία γενικότερα χαρακτηρίζονται από το γεγονός ότι παράγουν και καταγράφουν ίχνη σε σχέση με την κοινωνική δραστηριότητα που λαμβάνει χώρα με τη διαμεσολάβησή τους. Υπό αυτή την έννοια, η τηλεργασία γενικεύει και εμβαθύνει τη λογική της ψηφιακής επιτήρησης, η οποία είναι ήδη παρούσα σε αρκετούς τομείς. Για παράδειγμα, οι υπάλληλοι των τηλεφωνικών κέντρων, όπου δεν υπάρχει τηλεργασία, υπόκεινται σε συνεχή επιτήρηση από τους μάνατζερ, οι οποίοι ελέγχουν διαρκώς την παραγωγικότητα (αριθμός και διάρκεια κλήσεων), την ποιότητα (περιεχόμενο των επικοινωνιών) αλλά και κάθε άλλη δραστηριότητα των εργαζομένων κατά το χρόνο εργασίας τους (πχ. διαλείμματα). Σήμερα αυτή η τεχνογνωσία πωλείται ευρύτερα σε εταιρείες που υποχρεώθηκαν να εφαρμόσουν την τηλεργασία σε μεγάλη κλίμακα, αλλά ακόμη και σε σχολεία ή πανεπιστήμια. Στην αγορά υπάρχουν λογισμικά που επιτρέπουν στον μάνατζερ ή στον δάσκαλο να δει εξ αποστάσεως για πόσο χρόνο έχει μείνει ανενεργό το πρόγραμμα (πράγμα που σημάνει ότι δεν εκτελείται έργο), αν υπάρχει κάποιος άλλος στο δωμάτιο, τι μηνύματα ανταλλάσσουν μεταξύ τους οι εργαζόμενοι ή οι μαθητές κ.λπ. Από την άλλη βέβαια, όπως είναι αναμενόμενο, οι εργαζόμενοι αναπτύσσουν τακτικές άμυνας –ακόμη και σαμποτάζ– ενάντια στην επιτήρηση και την πίεση του μάνατζμεντ σε περιβάλλον τηλεργασίας.

Σήμερα έχουμε τη δυνατότητα να εκφραζόμαστε όλοι, ελεύθερα, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δεν μας βάζει κανείς φρένο. Αυτή λοιπόν η κρίση που υπάρχει και στις κοινωνικές μας σχέσεις, απέναντι στους θεσμούς, οδηγεί τους ανθρώπους προς τα πίσω. Έτσι, υιοθετούνται τέτοιες, ας πούμε, αρχαϊκές αντιλήψεις και για τα φύλα, τις ηλικίες…. Και δεν είναι τυχαίο ότι υπάρχει επικοινωνία τέτοιων αντιλήψεων με τους ακροδεξιούς οι οποίοι θεωρούν ότι πρέπει η γυναίκα να κάθεται στο σπίτι. (...) Για να καταλάβουμε την τηλεόραση πρέπει να βγούμε έξω από αυτή και να δούμε την κοινωνία, τις οικογένειες, τα σχολεία, τους χώρους εργασίας. Ο κόσμος δεν αντιδρά γιατί έχει δεχτεί σωρεία τέτοιων περιστατικών, δεν πιστεύει ότι είναι εύκολο να αλλάξουμε γιατί κανείς δεν προσπάθησε σοβαρά να αλλάξουμε. (...) Ουσιαστικά εκεί κατατείνει ο σεξισμός και ο ρατσισμός. Στην ανισότητα των δικαιωμάτων. Υπάρχει μια οπισθοδρόμηση. Ο σεξισμός και ο ρατσισμός είναι ιδεολογικά όπλα που νομιμοποιούν και δικαιολογούν την εκμετάλλευση. Έχει να κάνει με την ισορροπία του κοινωνικού συστήματος. Δεν υπάρχει όραμα και γι’ αυτό προσπαθούμε να κρατηθούμε από κάτι που στο παρελθόν έδινε νόημα στη ζωή μας.

Το κεντρικό ζήτημα για τη χώρα είναι το θέμα της εργασίας. Μπαίνουμε σε μία εφιαλτική περίοδο, όπου οι απόψεις ανάμεσα στον κ. Μητσοτάκη και τον ΣΥΡΙΖΑ, όχι απλά απέχουν παρασάγγας αλλά βρίσκονται στον αντίποδα. Το θέμα της εργασίας διαχρονικά αποτελεί μεγάλο θέμα, ωστόσο τώρα κινδυνεύει να πάρει εφιαλτικές διαστάσεις. Οι απόψεις διαφέρουν επίσης και σε άλλα ζητήματα καίριων χειρισμών όπως για την πανδημία του κορωνοϊού και τα μέτρα για την αντιμετώπισή της. Υπήρξε με ευθύνη της Κυβέρνησης ένας πολύ μεγάλος εφησυχασμός για τη δεύτερη φάση που βιώνουμε, τον οποίο αναγνώρισε και ο ίδιος ο κ. Μητσοτάκης μέσα στη Βουλή. Έτσι τώρα βρισκόμαστε μπροστά σε εξελίξεις που εμφανίζουν το «επιτελικό κράτος» σε μία πλήρη απροετοιμασία. Είναι κόλαφος αυτά που συνέβησαν στα σχολεία και δεν αναφέρομαι μόνο στις μάσκες αλλά και στο μεγάλο αριθμό των μαθητών ανά τάξη την ώρα που εμείς οι βουλευτές κυκλοφορούμε με μάσκες μέσα στη Βουλή και κρατάμε αποστάσεις. Δεν υπήρξε κανένα μέτρο, καμία προετοιμασία γι’ αυτό το κεντρικό ζήτημα. Τα εργασιακά είναι το πεδίο στο οποίο είμαστε υποχρεωμένοι να αντιδράσουμε. Είναι σαφές ότι δημιουργείται ένα καινούργιο πλαίσιο και σε σχέση με τη διατήρηση του υποκατώτατου μισθού, την αντιστοίχιση των δώρων με αυτόν, τις μη πληρωμένες υπερωρίες. Ακόμα και η αναφορά για τις 100 χιλ. νέες θέσεις εργασίας χωρίς προφανώς καμία διασφάλιση που είναι προτεραιότητα για τις εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις που χάνονται. Το κρίσιμο ζήτημα σήμερα είναι η στήριξη, η διατήρηση δικαιωμάτων , εισοδημάτων και εγγυήσεων για τις θέσεις εργασίας που υπάρχουν. Αντίθετα η ρητορική περί νέων θέσεων εργασίας υποκρύπτει την πλήρη απελευθέρωση των απολύσεων. Οι μισοί από αυτούς που δουλεύουν στις μισές επιχειρήσεις βρίσκονται σε αναστολή εργασίας και με μισθό 534 ευρώ. Αυτό λοιπόν είναι πράσινο φως για απολύσεις έτσι ώστε με νέο υποκατώτατο να πάρουν νέους εργαζόμενους. Μιλάμε για εφιαλτικές καταστάσεις. Ακόμα και για τη τηλεργασία σε πολλές μεγάλες επιχειρήσεις υπάρχει πολύ μεγάλος όγκος διαμαρτυριών για επιβολή ασφυκτικών πιέσεων υπερεργασίας. Ο προϋπολογισμός έχει δώσει μόνο 4,6 δις. από τα προβλεπόμενα στη διάρκεια της πανδημίας. Και εχθές ο κ. Σταικούρας υπερήφανος δήλωσε ότι έχει μαξιλάρι 37,4 δις. Το να κρατάει η κυβέρνηση αυτό το μαξιλάρι και να μην έχει εμπροσθοβαρώς, από τον περασμένο Μάρτιο ή από τον Ιούνιο ή έστω τώρα, ενισχύσει τις μικρές, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, την εργασία αυτή καθαυτή, για τη στήριξη των θέσεων εργασίας και αντίθετα να ανοίγει θέματα είτε απολύσεων είτε νέου συνταξιοδοτικού, ασφαλιστικού με ενδιάμεσο πυλώνα κεφαλαιοκρατικό είναι μία επικίνδυνη στρατηγική. Μία στρατηγική που ευνοεί και μεροληπτεί ευθέως υπέρ του κεφαλαίου σε μία φάση που τόσο η εργασία όσο και το κεφάλαιο υφίστανται τις συνέπειες της πανδημίας.       

Oι συνέπειες της τρέχουσας κρίσης εξαρτώνται βασικά από την πολιτική. Η πολιτική θα αποφασίσει εάν θα μάθουμε ή όχι από τα μαθήματα που η πανδημία προσπαθεί να μας διδάξει. Έτσι, η πολιτική έχει και πάλι σημασία, και έχει τεράστια σημασία. Ένα σενάριο που μπορούμε να σκεφτούμε είναι ότι τίποτα δεν αλλάζει. Είναι μια αφήγηση που λέει ότι η πανδημία έχει ήδη λυθεί, τα εμβόλια υπάρχουν, και όλα θα επανέλθουν στο φυσιολογικό. Φυσικά, το λεγόμενο φυσιολογικό είναι μια κόλαση για την πλειονότητα του πληθυσμού στον κόσμο. Αυτή θα είναι η ηγεμονική αφήγηση. Το πρόβλημα είναι ότι οι χώρες καθίστανται περισσότερο χρεωμένες προκειμένου να ανταποκριθούν στην πανδημία. Εάν δεν υπάρχουν μέτρα, για παράδειγμα, στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές, τότε οι λαοί αυτών των χωρών πρέπει να πληρώσουν αυτά τα χρέη. Προκειμένου να τα πληρώσουν, οι κυβερνήσεις θα συνεχίσουν να κάνουν ότι έκαναν τα τελευταία 30 χρόνια: περικοπές στις κοινωνικές υπηρεσίες, στις δημόσιες υπηρεσίες, στην πρόνοια. Αλλά το έκαναν όλο αυτό, και πολλές χώρες αντιμετώπισαν ήδη μεγάλες κοινωνικές διαμαρτυρίες, από τη Χιλή έως την Κολομβία, την Τυνησία, το Λίβανο, κλπ. Με δεδομένο αυτές τις συγκρούσεις, μπορούν τα κράτη να συνεχίζουν να εφαρμόζουν την ίδια νεοφιλελεύθερη συνταγή; Δεν το νομίζω. Αν το κάνουν, πρέπει να είναι όλο και πιο καταπιεστικά. Θα διατηρηθεί η δημοκρατία; Πιστεύω ότι η δημοκρατία θα υποστεί μια θανατηφόρα κρίση. Έχω γράψει ότι οι δημοκρατίες διατρέχουν τον κίνδυνο να πεθάνουν δημοκρατικά εκλέγοντας αντιδημοκράτες στις κύριες θέσεις. Ο Τραμπ και ο Μπολσονάρο είναι αντιδημοκράτες, δεσποτικοί πολιτικοί με δημοκρατικές μεταμφιέσεις. Εάν συνεχίσουμε να εκλέγουμε αυτούς τους τύπους ανθρώπων, οι δημοκρατίες θα πεθάνουν. Πιστεύω ότι στο μέλλον, αν τίποτα δεν αλλάξει, η καταστολή θα είναι όλο και πιο έντονη, και δεν νομίζω ότι θα περιοριστεί εντός του δημοκρατικού πλαισίου. Πιθανότατα θα εισέλθουμε σε μια περίοδο υβριδικών καθεστώτων με στοιχεία δημοκρατικής ζωής και δικτατορίας μαζί. Αυτή είναι η ιδέα ενός σεναρίου στο οποίο ο νεοφιλελευθερισμός θα συνεχιστεί, αλλά θα γίνεται όλο και λιγότερο συμβατός με τη δημοκρατία.

Εξαρχής υπάρχει η πρόθεση από την κυβέρνηση να μοιραστεί η πίτα και στον ιδιωτικό τομέα. Από την αρχή της πανδημίας θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί δομές με μεγάλη δυναμική ελέγχων, με συμφέροντες για το ελληνικό δημόσιο όρους. Δεν έγινε αυτό. Αντίθετα. Με το ΕΚΕΑ έκανε σύμβαση για 1.000 ελέγχους την ημέρα, δηλαδή 30.000 το μήνα, ενώ η δυναμική του είναι τριπλάσια, από 2.400 έως 3.500 την ημέρα, με βάση τον μοριακό αναλυτή που έχουν. Ωστόσο, τα αντιδραστήρια που πήρε ήταν για 1.000 δείγματα την ημέρα και δεν φρόντισε να πάρει παραπάνω. Σαφώς υπάρχει μια γενικότερη στενότητα διάθεσης αφού οι εταιρείες που τα παράγουν προμηθεύουν όλο τον κόσμο, αλλά η ελληνική πολιτεία θα μπορούσε να πιέσει για να πάρει περισσότερα, ειδικά αν κατηύθυνε εκεί τα περισσότερα δείγματα, ώστε να εξασφάλιζε και καλύτερη τιμή. Επέλεξε να μην το κάνει, για λόγους που πια φαίνονται περίτρανα από όταν έδειξε αδυναμία το ΕΚΕΑ να εξυπηρετήσει. Είμαι περίεργη να δω τώρα που το ΕΚΕΑ επαναλειτουργεί, εάν τα νοσοκομεία που είχαν δωρεάν συνεργασία με το Κέντρο θα επανέλθουν ή θα συνεχίσουν στον ιδιωτικό τομέα, ο οποίος ειρήσθω εν παρόδω καθυστερεί περισσότερο. Από την εμπειρία μου στο νοσοκομείο Αλεξάνδρα, το ΕΚΕΑ στέλνει μέσα στο επόμενο τρίωρο ηλεκτρονικά τις απαντήσεις, ενώ τα ιδιωτικά εργαστήρια κάνουν δύο τουλάχιστον εργάσιμες μέρες. (...) Υπάρχει στην κοινωνία μια αμφισβήτηση –και δεν αναφέρομαι στους συνωμοσιολόγους και αρνητές της πανδημίας- εξαιτίας της αντιφατικής πολιτικής της κυβέρνησης. Όταν ο πολίτης βλέπει ότι στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς κρατούνται κενές θέσεις, για να μην κάθεται ο ένας δίπλα στον άλλον και ταυτόχρονα επιβάτες κρέμονται σαν τα τσαμπιά από τους διαδρόμους, θα αναπτύξει δυσπιστία στα μέτρα που παίρνονται. Ομοίως, όταν πέφτει ξύλο στις πλατείες της Κυψέλης και της Αγίας Παρασκευής και όχι στην Ομόνοια ή όταν τη μια ορίζεται υποχρεωτική η μάσκα και την άλλη όχι, με αντιφατικές δηλώσεις, τότε κλονίζεται η εμπιστοσύνη των πολιτών που αντιλαμβάνεται τα μέτρα προστασίας ως επικοινωνιακή διαδικασία.

Ένα στοιχείο που πρέπει να εντοπίσουμε: η ηγεσία αυτών των μεγάλων θεσμών – οργανισμών που δρουν στην ΕΕ, βγαίνει από την απόλυτη δογματική προσήλωση στη λιτότητα. Κλονίζεται επιτέλους εκείνη η δαιμονική θεωρία ότι η λιτότητα προετοιμάζει την ανάπτυξη. Νομίζω ότι άρχισε και κάτι θετικό θα βγει από αυτό το πράγμα. Τώρα αν αυτό αρκεί για να ελπίσουμε ότι θα καλυφθούν οι ανάγκες της ευρωπαϊκής κοινωνίας είναι μεγάλο ερώτημα. Δεν είναι μόνο οι επιπτώσεις από την πανδημία. Η όξυνση του μεταναστευτικού, η άνοδος της ακροδεξιάς σε μεγάλες χώρες της Ευρώπης, η επάνοδος του νεοσυντηρητισμού, αποτελούν διαστάσεις του ευρωπαϊκού προβλήματος που περιπλέκουν τη διαδρομή προς την ευρωπαϊκή ανάκαμψη. Πώς να είναι, λοιπόν, κανείς αισιόδοξος; Δεν είναι η εποχή κατάλληλη για να δημιουργηθεί μια νέα ευρωπαϊκή αντίληψη που να εγγυάται έναν ανοικτό και δημιουργικό ορίζοντα. Ο Ντράγκι υποστήριζε, εντούτοις, ότι σήμερα υπάρχουν όμοιες συνθήκες – και ανάγκες – μ’ αυτές μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και απαιτούν παρόμοια μέτρα, πρόγραμμα συνολικής ανάπτυξης κτλ. Ναι, αλλά για να γίνει αυτό χρειάζονται και οι αντίστοιχες κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο αυτές υπήρχαν, είχαν ήδη διαμορφωθεί μέσα από την πατριωτική, την αντιστασιακή και αντιναζιστική δράση. Τώρα, ποιες δυνάμεις θα ανοίξουν στις ευρωπαϊκές κοινωνίες αυτόν τον δρόμο; Είναι τιμητικό για τον Ντράγκι που ανοίγει αυτήν τη συζήτηση, αλλά σε ποιες κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις θα στηριχθεί η υλοποίηση; Απ’ όλους τους τωρινούς ευρωπαίους ηγέτες, αυτός που δείχνει ικανός να αντιληφθεί κάποιες απ’ αυτές τις πτυχές του προβλήματος είναι ίσως μόνον η κ. Μέρκελ. Αλλά είναι απερχόμενη. Όπως και μειοψηφία, ως και στο κόμμα της …

Η συνολική διαχείριση της πανδημίας, και στο υγειονομικό και στο οικονομικό σκέλος , είναι εκ του αποτελέσματος , αποτυχημένη . Δεν «Μείναμε Ασφαλείς» ως κοινωνία, η απομόνωση κρουσμάτων είναι στο όριο της απώλειας ελέγχου, το ΕΣΥ δεν «θωρακίστηκε» , η Ελλάδα δεν αποδείχθηκε «ασφαλής τουριστικής προορισμός» και σοβεί ήδη μια μεγάλη οικονομική καταστροφή , με επιχειρηματικά λουκέτα, ανεργία και φτωχοποίηση μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού   που ζούσαν από τον τουρισμό.  Τα πολιτικά και διαχειριστικά αντανακλαστικά της κυβέρνησης  αποδείχθηκαν τραγικά ανεπαρκή. Ούτε success story υπάρχει ούτε σχέδιο έκτακτης ανάγκης.  Η κριτική για τα τεστ δεν αφορά μόνο τον αριθμό αλλά την σκανδαλώδη συναλλαγή του Υπουργείου Υγείας με συγκεκριμένο ιδιωτικό κέντρο και την μεγάλη οικονομική  επιβάρυνση των πολιτών για τα τεστ που  γίνονται εκτός ΕΣΥ. (...) Η αυστηροποίηση των περιοριστικών μέτρων είναι αποδεκτή και επιβεβλημένη , αρκεί  να  υπάρχει επαρκής επιστημονική τεκμηρίωση , καλή επιδημιολογική εικόνα , έγκαιρη και έγκυρη ενημέρωση των τοπικών κοινωνών , των Δήμων, των επαγγελματιών για τα δεδομένα, τα σενάρια, την εκτίμηση κινδύνου . Και φυσικά , απαιτούνται  πολύ στοχευμένα αντισταθμιστικά μέτρα στήριξης όσων πλήττονται.  Μόνο έτσι μπορούν να προκύψουν κοινωνικές και πολιτικές συναινέσεις και συνειδητή συμμόρφωση των πολιτών.  Η αυταρχική λογική των απειλών , της στοχοποίησης, των προστίμων και της επιβολής , ενοχλεί  και προκαλεί.

Πιστεύω ότι η εξάρτηση της καπιταλιστικής αναπαραγωγής από την επέκταση του χρέους αυξάνεται σε τεράστιο βαθμό. Αυτό σημαίνει ότι ο καπιταλισμός θα είναι όλο και πιο εύθραυστος, ασταθής, και βίαιος. Θα συνεχίσει να παγιδεύεται σε αυτό που αποκαλούν «διαρκή οικονομική στασιμότητα», με χαμηλή ανάπτυξη. Αυτό σημαίνει εντατικοποίηση του ανταγωνισμού και των συγκρούσεων μεταξύ των κρατών, με την πιθανότητα να επωάζεται στο παρασκήνιο ένας μεγάλος πόλεμος. Φανταστείτε μια κατάσταση χίλιες φορές χειρότερη από αυτήν της δεκαετίας του 1930, με την ελπίδα να κάνετε λάθος. Το κεφάλαιο δυσκολεύεται να διαχειριστεί την κρίση επειδή είναι παγιδευμένο. Η επέκταση του χρέους σημαίνει ότι η συσσώρευση κεφαλαίου είναι  ολοένα και πιο πλασματική, και βασίζεται όλο και περισσότερο στην πρόβλεψη υπεραξίας που δεν έχει παραχθεί. Η βασική αποτυχία του κεφαλαίου ως συστήματος κυριαρχίας είναι ότι δεν καταφέρνει να μας εκμεταλλευτεί επαρκώς για να εξασφαλίσει τη δική του αναπαραγωγή. Για να επιλύσει την κρίση του πρέπει να μας αντιμετωπίσει πολύ πιο άγρια, αλλά φοβάται ότι θα χάσει.

Στο προσφυγικό – μεταναστευτικό δυστυχώς θερίζουμε θύελλες και μάλιστα με το χειρότερο τρόπο. Η Μόρια είχε μία αντοχή της τάξης των 3.000 ανθρώπων για φιλοξενία, έφτασαν τον Ιούλιο του 2019 περίπου 5.000 ενώ στη συνέχεια αυξήθηκαν και έφτασαν κοντά στις 23.000. Πολύ καθυστερημένα και με αργούς ρυθμούς ξεκίνησε ενός τύπου αποσυμφόρηση και σήμερα υπάρχουν στη Μόρια 13.000 άνθρωποι. Θεωρώ ότι η στρατηγική της διακοπής της αποσυμφόρησης των νησιών έτσι όπως εξελίχθηκε το πρώτο 8μηνο της Κυβερνητικής θητείας της ΝΔ με τη διακοπή της μετεγκατάστασης των ανθρώπων αυτών στον ηπειρωτικό κορμό ήταν το γενεσιουργό αίτιο που δημιούργησε αυτήν την απαράδεκτη, επί πολλούς μήνες, κατάσταση. Είδαμε πριν από την δραματική εξέλιξη με τις πυρκαγιές το σήμα που δόθηκε διεθνώς και πανευρωπαϊκά από το Βερολίνο με τις 13.000 καρέκλες, οι οποίες τοποθετήθηκαν μπροστά από το γερμανικό Κοινοβούλιο σε ένδειξη αλληλεγγύης στους πρόσφυγες στη Μόρια. Ωστόσο υπήρχε ολόκληρο σχέδιο που είναι σε γνώση της σημερινής Κυβέρνησης και μάλιστα είχε δεσμευθεί και διεθνώς ότι θα το συνέχιζε και το οποίο προέβλεπε την αποσυμφόρηση των νησιών με τη μετεγκατάσταση στον ηπειρωτικό κορμό. Κι αυτό έως ότου εξελιχθούν οι διαδικασίες σε ένα επί της ουσίας ευρωτουρκικό ζήτημα και σε σχέση με το Δουβλίνο και σε σχέση με την ανάληψη της ευθύνης για το πραγματικό μοίρασμα μεταναστών και προσφύγων αναλογικά σε όλες τις χώρες της Ε.Ε. Αντιθέτως η Κυβέρνηση επέλεξε να ακολουθήσει μια στρατηγική αποτροπής μέσω της πολύ μεγάλης συγκέντρωσης σε σημεία όπως η Μόρια που έφερνε σε αφόρητη κατάσταση τον ίδιο τον μεταναστευτικό πληθυσμό ενώ δημιουργούσε και πολύ μεγάλα προβλήματα και ζητήματα στο γηγενή πληθυσμό, στους ντόπιους. Τώρα έτσι όπως είναι πλέον η κατάσταση θα πρέπει να γίνουν ταχύτατα και τα δύο. Αφενός να υπάρξει μία μετάγγιση ενός μεγάλου μέρους του πληθυσμού προς τον ηπειρωτικό κορμό με την επανέναρξη των διάφορων προγραμμάτων όπως το πρόγραμμα ΕΣΤΙΑ και αφετέρου για όσους μείνουν προφανώς άμεσα θα πρέπει να ληφθούν μέτρα στους ξενώνες, στα οικήματα και όπου υπάρχουν υποδομές σε ασφαλείς χώρους έτσι ώστε να μπορέσουν αυτοί οι άνθρωποι να προχωρήσουν στη ζωή τους. Είναι μία πολύ κρίσιμη κατάσταση που εξελίσσεται μέσα σε μία πανδημία. Η «καύσιμη ύλη» των γεγονότων και δεν αναφέρομαι στη φωτιά υπήρχε μέσα στη Μόρια τόσους πολλούς μήνες και ως προς την επικινδυνότητα για την πανδημία αλλά και ως προς την επικινδυνότητα για να έχουμε τέτοιες συγκρούσεις, αντιπαραθέσεις και φωτιές.

[Είναι μύθος το επιχείρημα του υψηλού ποσοστού αναπλήρωσης της ultra κεφαλαιοποιημένης επικουρικής σύνταξης των νέων εργαζομένων που θα επιλέξουν το σύστημα των ατομικών λογαριασμών] γιατί οι συνταξιοδοτικές προσδοκίες στην ultra-κεφαλαιοποίηση της επικουρικής ασφάλισης βασίζεται στις αποδόσεις των κεφαλαιαγορών. Αυτό σημαίνει, για παράδειγμα, ότι οι συντελούμενες χρηματοπιστωτικές κρίσεις (1993, 1998, 2001, 2008) είχαν ως αποτέλεσμα τη μείωση του επιπέδου των κεφαλαιοποιημένων συντάξεων τουλάχιστον κατά 50%. Το ίδιο επιχείρημα του υψηλού ποσοστού αναπλήρωσης (70%) προέβαλε στη Χιλή η κυβέρνηση Πινοσέτ. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι το 2015 ο μέσος συντελεστής αναπλήρωσης στις κεφαλαιοποιημένες συντάξεις της Χιλής ήταν μόλις 37%, λόγω της δημογραφικής γήρανσης και των χρηματοπιστωτικών κρίσεων.