Αναδημοσιεύσεις

Μερικά τετράγωνα από την εύπορη συνοικία του Σικάγο όπου ζω, ο 70χρονος Χόρχε Λόπεζ, ο οποίος πάσχει από διαβήτη, στέκεται στην ουρά του συσσιτίου ένα καυτό καλοκαιρινό μεσημέρι για να παραλάβει το γεύμα του. Ο φούρνος στο διαμέρισμα που νοικιάζει δεν έχει λειτουργήσει “σχεδόν για τρία χρόνια”. “Είμαι πολύ σφιχτός με τη σύνταξή μου” δηλώνει. “Δεν μπορώ να πάω στο μανάβικο” προσθέτει και αυτό επειδή τα φάρμακα που παίρνει για τον διαβήτη κοστίζουν 600 δολάρια τον μήνα και τα 100 από αυτά βγαίνουν από τη δική του τσέπη. “Είναι πολύ δύσκολο, με δεδομένο το εισόδημά μου. Μερικές φορές με πιάνει απελπισία”. Η φιλανθρωπική οργάνωση Δίκαιη Συγκομιδή (Just Harvest) επίσης δυσκολεύεται. Δεν προσελκύει πια εθελοντές και πρέπει να πληρώσει για δουλειές που κάποτε γίνονταν χωρίς έξοδα: οι προσφορές τροφίμων και χρημάτων έχουν πέσει και δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν έρανοι ή άλλες παρόμοιες εκδηλώσεις εξαιτίας της πανδημίας. Ο κ. Λόπεζ χρησιμοποιεί τη φιλανθρωπική οργάνωση εδώ και περίπου δύο χρόνια, αλλά η κ. Μπαμπινό-Φοντενό εξηγεί: “Το 40% όσων έρχονται σε εμάς δεν έχουν ζητήσει βοήθεια σε τρόφιμα ποτέ ξανά”. Η ομοσπονδιακή οικονομική βοήθεια, που πήρε τη μορφή επιταγών με 1.200 δολάρια, και τα εβδομαδιαία επιδόματα ανεργίας των 600 δολαρίων φάνηκαν να βοηθούν για ένα διάστημα, σημειώνει υπογραμμίζοντας ότι η αύξηση 70% στην προσέλευση στις διανομές τροφίμων τον Απρίλιο υποχώρησε στο 50% όταν άρχισαν οι πληρωμές. Μέχρι το τέλος Ιουλίου, όμως, το ποσοστό είχε και πάλι αυξηθεί στο 59% - και τα τελευταία στοιχεία δεν αντικατοπτρίζουν τις επιπτώσεις της διακοπής των εβδομαδιαίων επιδομάτων ανεργίας στο τέλος του μήνα. Οι άνθρωποι έρχονται για διαφορετικούς λόγους. Η Φελίσια Κάπλαν, που δηλώνει ότι έχει περάσει τα 60 χρόνια, ζει στη βόρια μεριά του Σικάγο. Δεν είχε ποτέ προσφύγει σε κάποια από τις φιλανθρωπικές οργανώσεις που διανέμουν τρόφιμα πριν την πανδημία. Τώρα πηγαίνει σε μια εκκλησία για να παραλάβει λαχανικά από το αυτοκίνητό της κάθε Τετάρτη βράδυ, κυρίως επειδή “δεν αισθάνεται ασφαλής στο μανάβικο”. Η κ. Μπαμπινό-Φοντενό προβλέπει τη δημιουργία ενός “διατροφικού κενού” 8 δισεκατομμυρίων έτοιμων γευμάτων μέσα στους επόμενους 12 μήνες αν δεν δοθούν περισσότερα χρήματα για τους ανθρώπους που έχουν ανάγκη. Οι τιμές των τροφίμων βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 50 ετών, κάτι που καθιστά ακόμα πιο δύσκολη τη χρηματοδότηση των γευμάτων, όπως τονίζει. Οι περισσότεροι εθελοντές ξεπερνούν σε ηλικία τα 65 χρόνια και επομένως αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο από την Covid-19. Υπάρχουν έτσι ελλείψεις τόσο σε τρόφιμα όσο και σε ανθρώπινο δυναμικό. Η μεγαλύτερη ανησυχία της, όμως, αφορά το απώτερο μέλλον: μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση χρειάστηκαν δέκα χρόνια για να επιστρέψουμε στο επίπεδο διατροφικής ανασφάλειας που υπήρχε πριν από την κρίση, επισημαίνει. “Οπότε θα μπορούσαν να χρειαστούν άλλα δέκα χρόνια για να βγούμε και απ’ αυτή την κρίση” σημειώνει. Και ιδιαίτερα αυτή γνωρίζει τι είδους επιπτώσεις θα μπορούσε να έχει η συγκεκριμένη κρίση στα παιδιά της Αμερικής.

Αν έπρεπε να περιγράψουμε το κείμενο του ΟΟΣΑ με τρεις λέξεις, αυτές θα ήταν «τοποκεντρική στρατηγική ανάπτυξης», έκφραση που έχει αντικαταστήσει την αλήστου μνήμης «αποκέντρωση» στα σχετικά εγχειρίδια. (...) Πιο επικεντρωμένος στο σήμερα ήταν ο προϊστάμενος του Τμήματος Περιφερειακής Ανάπτυξης και Τουρισμού του ΟΟΣΑ Alain Dupeyras. «Η παραγωγική ανασυγκρότηση της Αθήνας, μετά την πανδημία του Covid-19, είναι κλειδί για την συνολική ανάπτυξη της χώρας, αλλά δεν πρέπει να είναι μεμονωμένη», είπε μεταξύ άλλων, επισημαίνοντας ότι αν η Αττική παρουσιάσει ετήσιους ρυθμούς ανάπτυξης 3% η Ελλάδα θα επανέλθει στα προ κρίσης επίπεδα σε 8 χρόνια, αντί για 15 χρόνια που είναι το αναμενόμενο, αν θεωρήσουμε αναμενόμενο τον ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 2%. Στις κατευθύνσεις του ΟΟΣΑ είναι η «η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα από τα κάτω προς τα πάνω», η «διαδημοτική συνεργασία» και η «πολυεπίπεδη διακυβέρνηση» - όπου κεντρική εξουσία, περιφέρειες και δήμοι θα συντονίζονται άμεσα. Εμφαση δίνεται στην ενίσχυση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε περιφερειακό επίπεδο, τη επιτάχυνση της ψηφιοποίησης στον τουρισμό και στην προσπάθεια «τοπικοποίησης» του τουρισμού, ώστε να μεγιστοποιήσουν το οικονομικό όφελος οι τοπικές οικονομίες. Πώς αυτό συνδυάζεται με την επέλαση των πολυεθνικών tour operators και το μονοπώλιο του all inclusive δεν μας εξήγησαν. Εγινε αναφορά σε «πράσινες» πολιτικές, στην ενίσχυση του αγροτουρισμού και στη στροφή στην κυκλική οικονομία, που εντάσσεται στους στρατηγικούς στόχους της Ε.Ε. για το κλίμα. Τα στελέχη του ΟΟΣΑ επέμειναν στην ανάγκη «να ολοκληρωθούν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και να μη “βαλτώσουν” λόγω πανδημίας», με προτεραιότητα στην Παιδεία, που οφείλει «να διασυνδεθεί με την αγορά σε τοπικό επίπεδο, με αξιοποίηση της μαθητείας» και στις πολιτικές απασχόλησης, «με διαρκή επανεκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού».

ΤΖΟΡΤΖΙΟ ΑΓΚΑΜΠΕΝ. Μέσα χωρίς σκοπό Σημειώσεις για την πολιτική & Τι είναι μια διάταξη. Μετάφραση: Αθηνά Παπαναγιώτου-Θάνος Ζαρταλούδης. Νήσος, 2020. Σελ. 148 Αν υποθέσουμε ότι έχει κάποια αξία η απονομή παράσημων στο πεδίο του στοχασμού, ο Τζόρτζιο Αγκάμπεν θα έθετε ισχυρή υποψηφιότητα για τον χαρακτηρισμό του σημαντικότερου εν ζωή φιλοσόφου: έχοντας ανδρωθεί στο μεγάλο κίνημα της ιταλικής Αυτονομίας τη δεκαετία του 1970, αλλά μπολιάζοντας με μια ανυποχώρητη «μεταφυσική» ματιά τον ετερόδοξο μαρξισμό αυτού του κινήματος, κατέληξε στην ωριμότητά του, τη δεκαετία του 1990, να οργανώσει τη σκέψη του σε ένα γιγάντιο οικοδόμημα που, είκοσι χρόνια και τουλάχιστον δέκα βιβλία αργότερα, υπό τον γενικό τίτλο Homo Sacer, αποτελεί, αν όχι το κορυφαίο, πάντως ένα απαράμιλλο φιλοσοφικό επίτευγμα της εποχής μας. Ταυτόχρονα, τα χρόνια της ευρωπαϊκής οικονομικής κρίσης γύρω στο 2010 και, πολύ πιο πρόσφατα, τις μέρες της φετινής πανδημίας, ο Αγκάμπεν είδε το απατηλό φως της μαζικής δημοσιότητας να λούζει τις αμφιλεγόμενες επικαιρικές πολιτικές του τοποθετήσεις, πότε αναφορικά με το ιδεώδες μιας «λατινικής αυτοκρατορίας του Νότου» ως αντίπαλου δέους ενάντια στον νεοφιλελεύθερο ευρωπαϊκό Βορρά, και πότε αναφορικά με τη νόσο COVID-19 ως όπλο των κρατούντων για τη βιοπολιτική καθυπόταξη των λαών. Τα κείμενα του μικρού τόμου Μέσα χωρίς σκοπό, γραμμένα ως επί το πλείστον την εποχή που γεννιόταν το σχέδιο του Homo Sacer, σκιαγραφούν κάτι σαν μικρή γενεαλογία ενός πνεύματος που γονιμοποίησε όσο κανένα τη σύγχρονη πολιτική σκέψη, προτείνοντας ή αναδιατυπώνοντας έννοιες όπως ο homo sacer, η γυμνή ζωή, η κατάσταση εξαίρεσης, η μορφή-ζωής, η χειρονομία, το στρατόπεδο, η αστυνομία, οι οποίες ανταποκρίνονται ιδανικά στις προδιαγραφές αυτού που ο Βάλτερ Μπένγιαμιν (βασική πηγή έμπνευσης του Αγκάμπεν, μαζί με τον Χάιντεγκερ, την Αρεντ, τον Φουκό, τον Ντεμπόρ, τον Ντελέζ, αλλά και τον Κάφκα), ονόμαζε «διαλεκτική εικόνα»: κατασκευές στο μεταίχμιο διαχωρισμένων τομέων του νοητού, των οποίων η αντιστικτική σύνθεση, ένα απαιτητικό διανοητικό μοντάζ αλλοτριωμένων και συχνά απωθημένων στοιχείων, φέρνει αναπάντεχα στην επιφάνεια βαθύτερες όψεις του πραγματικού – με τους όρους του Αγκάμπεν, αποκαλύπτει μια «ουσία» ή ένα έμβιο ον που ασφυκτιά μέσα σε επιβεβλημένες «διατάξεις», αλλά απελευθερώνεται από την εργασία ενός «υποκειμένου» το οποίο προκύπτει ακριβώς από την «αναμέτρηση» ουσιών και διατάξεων (σελ. 138).

Στην Ελλάδα η κυβέρνηση εργάζεται και προγραμματίζει με σθένος και νεοφιλελεύθερη περηφάνια νέες ιδιωτικοποιήσεις, ωσάν να μην ενημερώθηκε ποτέ για τη σχετική διεθνή εμπειρία. Οι δημόσιες υποδομές σε περιόδους κρίσης καθίστανται απαραίτητο εργαλείο για την προστασία του πληθυσμού. Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για υγειονομική κρίση οι υπηρεσίες υγείας, ύδρευσης και αποχέτευσης, οι οδικές αρτηρίες, τα λιμάνια, τα αεροδρόμια, κ.α., καθίστανται νευραλγικά για τον περιορισμό της διασποράς και την υποστήριξη των κοινοτήτων. Στη χώρα μας, σύμφωνα με το αναθεωρημένο πρόγραμμα του ΤΑΙΠΕΔ, που πρόσφατα εγκρίθηκε από το Κυβερνητικό Συμβούλιο Οικονομικής Πολιτικής, είναι σε εξέλιξη διαγωνισμοί για περιφερειακά λιμάνια, Εγνατία Οδό, ΔΕΠΑ και Αττική Οδό. Οι αποκρατικοποιήσεις των ΕΥΔΑΠ, ΕΥΑΘ, ΔΕΗ, ΕΛΠΕ, και του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών (ΔΑΑ), καθυστέρησαν εξαιτίας της υγειονομικής κρίσης, αλλά παραμένουν ο μεγάλος στόχος της κυβέρνησης που τέθηκε σε τροχιά ξανά μετά το lock down. Είναι χαρακτηριστική η περίπτωση της ιδιωτικοποίησης των περιφερειακών αεροδρομίων, η οποία θέτει ερωτήματα σχετικά με το που τίθεται τελικά το πολιτικό όριο για μία νεοφιλελεύθερη κυβέρνηση. Σύμφωνα με το νομοσχέδιο που προωθεί το Υπουργείο Μεταφορών, καταργούνται οι κρατικές αεροπορικές αρχές στην περιφέρεια και ο έλεγχος θα γίνεται από την κεντρική υπηρεσία της Αθήνας. Με αυτόν τον τρόπο, επηρεάζεται άμεσα η ασφάλεια των πτήσεων, τα δικαιώματα των επιβατών, αλλά και η περιφρούρηση της εθνικής ασφάλειας. Οι αερολιμενικοί με διαβαθμισμένη πρόσβαση σε χώρους των αεροδρομίων καταργούνται ως υπάλληλοι της εποπτικής αρχής και ο έλεγχος των 14 αεροδρομίων από την Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας και το Γενικό Επιτελείο Αεροπορίας (ΓΕΑ) περνάει στην ιδιωτική γερμανική εταιρεία Fraport. Ακόμα και σε περιόδους σύρραξης. Υπενθυμίζουμε ότι στην ίδια εταιρεία ανήκουν αεροδρόμια σε περιοχές όπως η Μυτιλήνη, η Σάμος, η Κως και η Ρόδος. Την ίδια στιγμή, και μετά τα “χειροκροτήματα” για το ΕΣΥ, η κυβέρνηση επανήλθε στο ολέθριο σχήμα των ΣΔΙΤ για την υγεία. Τη νεοφιλελεύθερη πανάκεια όπου το δημόσιο πληρώνει ακριβές υπηρεσίες σε ιδιώτες και αυτοί με τη σειρά τους εκμεταλλεύονται υποδομές και προσωπικό του δημοσίου σε τιμές εξευτελιστικές. Παρά τις σοβαρές ανάγκες η κυβέρνηση συνεχίζει να αφήνει τη δημόσια υγεία και την πρωτοβάθμια περίθαλψη να καταρρέουν. Παράλληλα, φαίνεται πως μεθοδεύει την ιδιωτικοποίηση, ξανά μέσω ΣΔΙΤ, όλου του Εξωτερικού Υδροδοτικού Συστήματος της Αττικής (ΕΥΣ), το οποίο περιλαμβάνει τα φράγματα και τους ταμιευτήρες Εύηνου, Μόρνου, Μαραθώνα, τη λίμνη Υλίκης, τις γεωτρήσεις Πάρνηθας και Βοιωτικού κάμπου, τα υδραγωγεία, τα δίκτυα μεταφοράς μήκους 400 χιλιομέτρων και τα αντλιοστάσια, που αποτελούν την κύρια υποδομή για την υδροδότηση του λεκανοπεδίου της Αθήνας.

Ο αριστερός άνθρωπος, σε ένα περιβάλλον ιστορικής ασυνέχειας, μετά και την πτώση του τείχους, αδυνατεί να επανευφεύρει τον εαυτό του, φοβούμενος τη μαχητική εκδοχή του, και καταφάσκει σε σοσιαλδημοκρατικά ημίμετρα, πατώντας και στη βάρκα του αστισμού και στην ταπεινότερη του λαού, τούτο δεν είναι λύση. Η πολιτική παρρησία, με την οποία θα επαναπροσεγγιστούν όλα εκείνα τα παλαιά θέσφατα που ριζοσπαστικοποίησαν, σε όχι πολύ μακρινές εποχές, την κοινωνία, είναι, καταρχάς, αναγκαία για την καθεμιά και τον καθένα. Εάν δεν τοποθετηθούμε ξανά πέραν και των ιδεών του (αστικού) Διαφωτισμού, αν δεν μιλήσουμε ξανά, δίχως ηθικολογίες, για τις ιδέες εκείνες που έφερναν, όσες φορές την έφεραν, την αριστερά σε ηγεμονική θέση εντός της κοινωνίας, οι μάχες θα χάνονται. Και της γης οι κολασμένοι θα παραπαίουν, βυθιζόμενοι σε νέα ιδεολογικά σκοτάδια.

Με σκληρή γλώσσα, συχνά με λεπτή ειρωνεία, ο Κλάους Μαν στήνει μια πολύ πλούσια τοιχογραφία μιας δύσκολης εποχής στην οποία άρχιζαν σιγά-σιγά να κυριαρχούν όλοι εκείνοι που, μεθυσμένοι από τη βίαιη εξουσία τους, πίστευαν πως «ποτέ δεν θα πάρουν εκδίκηση οι βασανισμένοι». Έχει έτσι τη δυνατότητα να μιλήσει για τον αναδυόμενο και διαρκώς πιο επιθετικό αντισημιτισμό, τη σχέση τέχνης και πολιτικής και ειδικότερα τη σχέση των Γερμανών διανοούμενων με το ναζιστικό καθεστώς, την ιστορική ευθύνη των συγγραφέων και των καλλιτεχνών, τον ρόλο των ΜΜΕ («τους δημοσιογράφους, που έγραφαν τις γνώμες και τις απόψεις τους καθ’ υπαγόρευσιν του υπουργείου Προπαγάνδας») και το μοντέλο του δημοσιογράφου-εκβιαστή που ο πλούτος του οφειλόταν «στα χρηματικά ποσά που εισέπραττε για όσα δεν δημοσίευε στη στήλη του», για τους δημοκρατικούς πολιτικούς που αγνοούν τον ναζισμό και «ορκίζονται ότι ο εχθρός βρίσκεται αριστερά» και για τους αστυνομικούς που ενώ «θέλουν να λέγονται σοσιαλιστές, δίνουν άδεια για πυρ εναντίον εργατών». Σκιαγραφεί, έτσι, εκείνη την άγρια εποχή όπου, ενώ «το απολυταρχικό καθεστώς του άγριου στρατοκρατικού καπιταλισμού συνέχιζε τη φρικτή του δράση» και ενώ «τα πτώματα μαζεύονταν σωρό», «οι ξένοι που περνούσαν μια βδομάδα στο Βερολίνο –Άγγλοι λόρδοι, Ούγγροι δημοσιογράφοι ή Ιταλοί υπουργοί– επαινούσαν την άψογη καθαριότητα και την τάξη […] έβλεπαν μόνο χαρούμενα πρόσωπα και έβγαζαν το συμπέρασμά τους: Όλοι αγαπούν τον Φύρερ». Μια εποχή όπου «η νέα γενιά της Γερμανίας μάθαινε ότι η λέξη “ειρηνιστής” είναι βρισιά· η νέα γενιά της Γερμανίας δεν είχε πια ανάγκη να διαβάζει Γκαίτε και Πλάτωνα». Κλάους Μαν «Μεφίστο» (μτφ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Άγρα, 2020)