Macro

Πόσες φορές δεν έχω συστηθεί ως «μουσικός» για να λάβω την απάντηση «Ε! Τουλάχιστον κάνεις κάτι που σου αρέσει». Το οποίο μπορεί να έχει τριπλή ανάγνωση: α) «κρίμα, και φαίνεσαι να έχεις δυνατότητες, τουλάχιστον κάνεις κάτι που σου αρέσει» β) «Ε, δεν κάνεις και τίποτα ιδιαίτερο»  γ) «Ε! Τουλάχιστον είναι κάτι που σου αρέσει, όχι όπως ο γιατρός κι ο δικηγόρος που το κάνουν καταναγκαστικά» (!!!). Στη χώρα που τα μοναδικά της βραβεία Νομπέλ είναι στη λογοτεχνία, άμα είσαι καλλιτέχνης «Ε! Τουλάχιστον, κάνεις αυτό που σου αρέσει». Είναι η ίδια χώρα που άμα αποφασίσεις να ασχοληθείς επαγγελματικά με την Τέχνη, θα ακούσεις κάποιον απ’ τον κοντινό σου κύκλο να σου λέει, «ναι αλλά δεν βγάζεις και κάνα πανεπιστήμιο καλού κακού;», λες και το να γίνεις καλλιτέχνης δεν απαιτεί κόπο και μελέτη. Πόσο παράξενο και ωραίο θα ήταν άραγε να ακούγαμε το αντίθετο: «Ξέρεις, θέλω να γίνω μηχανικός», «ναι αλλά δεν βγάζεις και μια δραματική καλού κακού;». Σε αυτή τη χώρα λοιπόν μη μας φαίνεται περίεργο το ότι δεν ελήφθησαν άμεσα μέτρα προστασίας των καλλιτεχνών. Η θέση που έχει ο καλλιτέχνης και η κοινωνική/οικονομική σημασία του έργου του στη συνείδησή μας είναι οι λόγοι για τους οποίους ο κλάδος των καλλιτεχνών είναι από τους πρώτους που πλήττεται σε περιόδους κρίσης. Σε αυτό το πλαίσιο ο ρόλος της αστικής τάξης έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, αφού εξ ορισμού αυτή διαθέτει το πολιτιστικό κεφάλαιο ώστε να ενδιαφέρεται για τον πολιτισμό της χώρας εν γένει, για την ύπαρξη εκδηλώσεων, πολιτιστικών κέντρων και θεσμών. Ιδρύει οργανισμούς, στηρίζει με χορηγίες κλπ. αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ενδιαφέρεται και για την ευημερία των «εργατών» της τέχνης που μοχθούν χωρίς αντάξιο αντίτιμο για την παραγωγή σύγχρονου πολιτισμού.

«Ν’ ανοίξω ή να μην ανοίξω; Κι αν ανοίξω, πώς θ’ ανοίξω; Κι αν ανοίξω χωρίς να ανοίξουν οι άλλοι, ποιος θα έρθει; Κι αν δεν έρθει, τι νόημα έχει ν’ ανοίξω; Κι αν έρθει με τον ιό, θα πρέπει να κλείσω. Κι αν ανοίξω και μετά κλείσω, μάλλον δεν θα ξανανοίξω ποτέ... Μήπως να μην ανοίξω; Και πώς θα ζήσω; Δεν θα μπορώ. Κι αν ανοίξω και δεν δουλέψω; Πάλι δεν θα μπορώ να ζήσω...». Κάπως έτσι μπορούν να περιγραφούν οι σκέψεις στο μυαλό ενός τουριστικού επαγγελματία στις Κυκλάδες. Τα διαγγέλματα, οι ΠΝΠ, οι ανακοινώσεις των ημερών, αντί να ξεκαθαρίζουν τα πράγματα, φαίνεται να τα περιπλέκουν. Τουλάχιστον για τους επαγγελματίες στις Κυκλάδες που έχουν μικρές επιχειρήσεις, οικογενειακές, με λίγους εργαζόμενους. Οι προοπτικές είναι θολές και δυσοίωνες και η ανησυχία το συναίσθημα που κυριαρχεί. Φυσικά, υπάρχουν οι αισιόδοξοι. Που πιστεύουν ότι θα δουλέψουν Αύγουστο, Σεπτέμβριο και Οκτώβριο. Στη Σαντορίνη και Νοέμβριο. Βασίζονται στους repeaters που ξέρουν τα νησιά και βεβαιώνουν ότι θα έρθουν το συντομότερο, σε όσους έχουν σπίτια διακοπών, στους Έλληνες που φέτος θα κυκλοφορήσουν εντός χώρας και στους πολύ πλούσιους που θα πάνε στις απομονωμένες βίλες με τα ιδιωτικά τους αεροπλάνα και ελικόπτερα χωρίς να έρθουν σε επαφή με τον υπόλοιπο κόσμο. Η μεγάλη πλειοψηφία όμως είναι απαισιόδοξοι έως απελπισμένοι.

Κάθε έστω και λίγο υποψιασμένος υπάλληλος αντιλαμβάνεται ότι η δυνατότητα εργασίας από το σπίτι μπορεί να λειτουργήσει ως η τέλεια παγίδα. Αν ο υπάλληλος έχει τη δυνατότητα με ένα laptop και μια σύνδεση Internet να εργαστεί κανονικά, τι θα εμποδίσει τον κάθε προϊστάμενο να ζητήσει την παράδοση ενός project, την διεκπεραίωση μιας παραγγελίας ακόμα και το Σαββατοκύριακο ή/και σε μέρα απεργίας; Πώς μπορεί να γίνει ο έλεγχος της τήρησης του ωραρίου και της καταγραφής των υπερωριών από την Επιθεώρηση Εργασίας; Ακόμα και αν ο ίδιος ο εργαζόμενος προχωρήσει σε σχετική καταγγελία πώς μπορεί να στοιχειοθετήσει τη παραβίαση του ωραρίου; Εξάλλου θα πρέπει να σημειωθεί ότι στον ιδιωτικό τομέα η καταγγελία από την πλευρά του εργαζομένου (ατομικά) προς την Επιθεώρηση Εργασίας ισοδυναμεί με απόλυση, άμεσα ή λίγο αργότερα. (Μόνο εργαζόμενοι που έχουν αποφασίσει και αποδεχτεί το ενδεχόμενα να χάσουν τη δουλειά τους, προχωρούν σε καταγγελίες στην Επιθεώρηση Εργασίας). Στις μέρες της πανδημίας πολλοί εργαζόμενοι συνειδητοποίησαν τη χρησιμότητα του Σωματείου. Όσοι εργαζόμενοι και εργαζόμενες μπορούσαν να απευθυνθούν σε σωματείο (αναφερόμαστε πάντα στον ιδιωτικό τομέα) είχαν μια ελπίδα ότι θα εισακουστούν τα αιτήματά τους, ότι θα εφαρμοστούν τα νομίμως προβλεπόμενα.

Χθες σε συνέντευξη του στο CNN ο κ. Μητσοτάκης μίλησε για ύφεση 10%. Αν ξεκινάνε από 4,7% την Πέμπτη, το κάνουν 7,9% την Κυριακή και την Δευτέρα φτάνουν στο 10%, αγχώνομαι που θα φτάσουν μέχρι το άλλο Σαββατοκύριακο. Όπως υπάρχει διαφοροποίηση στο ύψος της καθαρής δημοσιονομικής παρέμβασης που λέει η ΝΔ Εσωτερικού, η ΝΔ εξωτερικού και η ΝΔ πραγματικού, έτσι υπάρχει ανάλογη διαφοροποίηση και για το ύψος της ύφεσης που λέει. Στην Ελλάδα λέει 4.7%, στην Ευρώπη λέει 7.9% στις ΗΠΑ λέει 10%. Όσο για το πραγματικό ύψος της ύφεσης ο Θεός να βάλει το χέρι του. Όμως η ύφεση δεν είναι απλοί αριθμοί. Είναι άνθρωποι που απολύονται. Νέα παιδιά που βλέπουν το μέλλον τους να καταρρέει. Είναι επιχειρήσεις που κλείνουν. Είναι ζωές που καταστρέφονται. Ζωές ανθρώπων για τους οποίους η κυβέρνηση αδιαφορεί. Και κάτι ακόμα. Την Κυριακή η καθημερινή είχε κύριο άρθρο «όχι στα ζόμπι» αναφερόμενη στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις με χρέη. Χθες ο κ. Σταϊκούρας στην ερώτηση για την μεσαία τάξη δεν απάντησε σε τίποτα. Μάλιστα όταν του είπα ότι τα μέτρα που παίρνει, αυτά που δεν προκαλούν χρέη στους πολίτες και δεν μεταθέτουν υποχρεώσεις, είναι μόλις 6 δις, σώπασε. Όμως ο υφυπουργός κ. Ζαββός ήταν ακόμη πιο αποκαλυπτικός. Μίλησε για ανακατατάξεις. Είπε ότι «η παρεχόμενη ρευστότητα δεν θα κατευθυνθεί ούτε σε επιχειρήσεις – ζόμπι, ούτε σε μπαταχτσήδες, που δεν έχουν να προσφέρουν κάτι στην ανταγωνιστικότητα» Η ΝΔ βλέπει την κρίση ως ευκαιρία διάλυσης της μεσαίας τάξης. Πλέον το λέει ανοιχτά. Το ότι οι άνθρωποι της μεσαίας τάξης για την ΝΔ θεωρούνται πλέον «ζόμπι» και «μπαταχτσηδες» που πρέπει να εξοντωθούν, δεν το λες και συνέπεια με το προεκλογικό τους αφήγημα.

Ποιος, αλήθεια, τολμά σήμερα να δηλώσει μαρξιστής/κομμουνιστής; Ποιος αντέχει να επισύρει τη ρετσινιά του νοσταλγού του “υπαρκτού καπιταλισμού”, κι ας μην υπήρξε ποτέ θαυμαστής του, να αντιμετωπίσει εκείνους που ξαναγράφουν προς το συμφέρον τους την ιστορία, να υψώσει ανάστημα στην κυρίαρχη ιδεολογία που συντηρεί ένα σύστημα που βαδίζει μονόπαντα;  Τι κι αν “...ο αέρας της πατρίδας του (εργάτη) δεν είναι ούτε αγγλικός ούτε γαλλικός ούτε γερμανικός, αλλά είναι η ατμόσφαιρα του εργοστασίου”; Τι κι αν “ το έδαφος που του ανήκει δεν είναι ούτε αγγλικό ούτε γαλλικό ούτε γερμανικό, αλλά βρίσκεται μερικά μέτρα κάτω από τη γη;” (Χειρόγραφα, 1845 ) Η θεωρία που καταργεί τον εθνικισμό και κάθε λογής ρατσισμό κόβεται από τη λογοκρισία του επίσημου ακαδημαϊσμού και τα μέσα ενημέρωσης της κυριαρχίας. Αλλά έχουσι γνώσιν οι φύλακες. Οι όροι Μαρξ-μαρξισμός κατείχαν τις πρώτες θέσεις παγκοσμίως στις αναζητήσεις των χρηστών του διαδικτύου κατά τη διάρκεια της κρίσης του 2008. Η επερχόμενη νέα οικονομική κρίση, ως μεταμοντέρνα πανώλη, θέτει, εκ νέου, επί τάπητος, παλαιά ζητήματα. Κάποτε, ίσως όχι στο πολύ μακρινό μέλλον, θα έρθει -πάλι- η ώρα που θα θα σπάσουν οι αλυσίδες και θα απαιτηθεί η ίση κατανομή του πλούτου και το τέλος της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο.

Με το παρόν δοκίμιο, ο Λατούρ επιχειρεί να συνδέσει μεταξύ τους τρία φαινόμενα (έκρηξη ανισοτήτων, κλιματική κρίση, μεταναστευτικό) τα οποία θεωρεί πως έχουν κοινό πυρήνα και συνιστούν την ίδια ακριβώς απειλή. Το νήμα ξετυλίγεται με αφετηρία τις αρχές της δεκαετίας του ’90 και την πλήρη επικράτηση του καπιταλισμού μέσω της απορρύθμισης, η οποία επρόκειτο να δώσει αρνητική φόρτιση στον όρο «παγκοσμιοποίηση». Στον απόηχο αυτών των πολιτικών εξελίξεων έχουμε την ιλιγγιώδη έκρηξη των ανισοτήτων σε παγκόσμιο επίπεδο, ενώ την ίδια εποχή εκκινεί μία συστηματική προσπάθεια άρνησης της κλιματικής αλλαγής. Τα τρία ανωτέρω φαινόμενα είναι στην ουσία συμπτώματα της ίδιας ιστορικής συνθήκης, καθώς οι «ελίτ» φαίνεται να έχουν συμπεράνει προ πολλού πως ο χώρος δεν επαρκεί πλέον για τη φιλοξενία όλων μας. Όσο δεν αποδίδουμε κεντρική θέση στο ζήτημα της κλιματικής αλλαγής, τόσο οι πολιτικές εξελίξεις της τελευταίας 50ετίας θα παραμένουν ακατανόητες. Έχουμε εισέλθει σε ένα Νέο Κλιματικό Καθεστώς, μεταφορά ανάλογη της ανατροπής του ancient regime που δίνει με αρκετή ακρίβεια το μέγεθος των αλλαγών που πρέπει να λάβουν χώρα στη δημόσια ζωή. Εάν το κλίμα, με την ευρύτερη σημασία του όρου, εισάγεται στην πολιτική, χρειαζόμαστε νέους θεσμούς και ένα νέο δίκαιο. Ειδάλλως δεν θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε την έκρηξη των ανισοτήτων, την έκταση της απορρύθμισης, την κριτική στην παγκοσμιοποίηση και –κυρίως– την απότομη επιστροφή στον προστατευτισμό του εθνικού κράτους, που χαρακτηρίζεται από την άνοδο του συντηρητικού αυταρχισμού και του ακροδεξιού λαϊκισμού. Ο τρόπος για να αντισταθούμε σε αυτή την έλλειψη κοινού προσανατολισμού, είναι η προσγείωση σε κάποιο χώρο σχεδιάζοντας κάτι σαν χάρτη των θέσεων στο νέο αυτό τοπίο, που επαναπροσδιορίζει όχι μόνο τα συναισθήματα της δημόσιας ζωής (affects) αλλά και τα ίδια τα διακυβεύματά της. Ο συγγραφέας προτείνει τη μετάβαση από μια ανάλυση με όρους συστημάτων παραγωγής σε μια ανάλυση με όρους συστημάτων αναπαραγωγής της ζωής.

Προτεραιότητα είναι βέβαια η υποστήριξη των εργαζομένων και της κοινωνίας στο σύνολό της. Όχι μόνο όμως με την αναγκαία εξασφάλιση αξιοπρεπών εισοδημάτων, αλλά και με την επιλογή νέων δραστηριοτήτων εκεί όπου έχει πληγεί η παραγωγή και η απασχόληση, την εξασφάλιση της πληρότητας και προνοητικότητας των δημοσίων υπηρεσιών σε μόνιμη βάση, τη φροντίδα των εργαζομένων σε δραστηριότητες που χρειάζονται αναδιάρθρωση για να αμβλυνθούν και να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Απέναντι σε αυτή την πολλαπλότητα προβλημάτων και στόχων, αναδεικνύονται oi αναγκαίες στρατηγικές επιλογές, που απαιτούνται για να ξεπεραστεί η οριστική αδυναμία ενός παρακμασμένου καθεστώτος να καλύψει τις ανάγκες των εργαζομένων και των πολιτών. Ο μονόδρομος της εξωστρέφειας για την ανάκαμψη της οικονομίας πρέπει να αμφισβητηθεί και να αποκτήσει σημαντικό ρόλο η εσωστρεφής ανάπτυξη, σε τοπικό ιδιαίτερα επίπεδο: μετά δύο αλλεπάλληλες καθιζήσεις της παραγωγής, χρειάζεται ισχυρή τόνωσή της σε σύντομο χρονικό διάστημα. Οι δημόσιες πολιτικές και επενδύσεις πρέπει να αποκτήσουν πρωταρχικό ρόλο για την αναπτυξιακή διαδικασία, και να υπάρξουν πρωτοβουλίες για την απόκτηση του δημόσιου ελέγχου του χρήματος. Οι θεσμοί επεξεργασίας και υιοθέτησης αναπτυξιακών σχεδίων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, με την εκπροσώπηση των ενδιαφερόμενων κοινωνιών, πρέπει να εγκαθιδρυθούν και να αναδειχθούν σε καθοριστική οδό ενίσχυσης της δημοκρατίας. Η στενότερη σύνδεση της Αριστεράς με τις λαϊκές τάξεις, με την κοινωνία, θα περάσει μέσα από την εξασφάλιση της δυνατότητάς της να επεξεργάζεται προτάσεις που αντιστοιχούν στις παραπάνω στρατηγικές επιλογές, και να τις συζητάει με τους εκπρόσωπους και τη βάση αυτών των τάξεων. Απαιτεί όμως τη δημιουργία των κατάλληλων οργανωτικών δομών σε κομματικό επίπεδο που θα συγκεντρώσουν πολιτικά στελέχη και επιστημονικό δυναμικό, ικανά να εργαστούν για το συμφέρον των πολλών, αναλαμβάνοντας το αναγκαίο έργο της ανανέωσης των μορφών οργάνωσης της Ριζοσπαστικής Αριστεράς. Αλλά σε αυτή την προσπάθεια να αποκτήσει η κοινωνία τον έλεγχο της οικονομίας, μπορεί να εμπλακεί και η σοσιαλ-δημοκρατική Αριστερά, αναγνωρίζοντας και αυτή την καθοριστική σημασία που έχει η συζήτηση για την πραγματοποίηση μιας μεγάλης μεταρρυθμιστικής προσπάθειας.

Από την οπτική γωνία που βλέπει τα πράγματα ο πρωθυπουργός, μπορεί να διακρίνει την ανάγκη μέτρων για την αντιμετώπιση των άμεσων συνεπειών της πανδημίας τώρα, σ’ αυτή τη φάση. Δεν μπορεί, όμως, να δεχτεί την ανάγκη για μέτρα ενίσχυσης της ζήτησης και της προσφοράς μεσο-μακροπρόθεσμου χαρακτήρα, που θέτουν υπό αμφισβήτηση το νεοφιλελεύθερο αφήγημα, σύμφωνα με το οποίο απάντηση στην ύφεση είναι η ικανοποίηση των οικονομικών απαιτήσεων των δυνητικών επενδυτών, συνεπώς η μετάθεση των βαρών στους μισθωτούς και τους μικρομεσαίους, αλλά και η διαμόρφωση ανεξέλεγκτου επιχειρηματικού εδάφους σε βάρος του περιβάλλοντος. Πώς αλλιώς να εξηγήσει κανείς την πρεμούρα να φέρει στη Βουλή το αντιπεριβαλλοντικό νομοσχέδιο εν μέσω κορονοϊού και να το προφυλάξει από οποιαδήποτε αντίδραση θα μπορούσε να εκδηλωθεί χωρίς καραντίνα; Αλλά και τα άλλα 26(!) νομοσχέδια μέχρι τον Ιούλιο, που ετοιμάζει να καταθέσει με ρυθμό ταχύτερο και από την παραγωγή ΠΝΠ. Με τον κόσμο πίσω από τις μάσκες …

Είναι μια άλλη κολοσσιαία αποτυχία της νεοφιλελεύθερης εκδοχής του καπιταλισμού. Μαζική αποτυχία. Εάν δεν μάθουμε αυτό το μάθημα, θα επαναληφθεί χειρότερα την επόμενη φορά. Είναι πολύ προφανές τι συνέβη. Μετά την επιδημία SARS το 2003, οι επιστήμονες γνώριζαν πολύ καλά ότι υπήρχαν και άλλες πανδημίες που θα προέρχονταν, πιθανώς από την οικογένεια των κοροναϊών. Θα ήταν δυνατόν να έχουμε προετοιμαστεί σε αυτό το σημείο. Σχεδόν με τον τρόπο που γίνεται με τη γρίπη. Έρχεται ένα νέο εμβόλιο γρίπης κάθε χρόνο, επειδή υπάρχουν μικρές παραλλαγές, αλλά είναι έτοιμοι για αυτό και παράγεται γρήγορα. Υπάρχουν δύο δυνατότητες για να γίνει αυτό. [Από τη μία είναι οι] Εταιρείες φαρμάκων: έχουν τους πόρους, είναι εξαιρετικά πλούσιες λόγω των δώρων που τους προσφέρουμε. Δεν θα το κάνουν. Παρατηρούν τα σήματα της αγοράς. Τα σήματα της αγοράς λένε ότι "δεν υπάρχει κέρδος για να προετοιμαστείτε για την καταστροφή που έρχεται παρακάτω". [Από την άλλη είναι το κράτος, οπότε] έρχεται το νεοφιλελεύθερο σφυρί: ότι οι κυβερνήσεις δεν επιτρέπεται να κάνουν τίποτα, ότι οι κυβερνήσεις είναι το πρόβλημα και όχι η λύση. [Δεν γνωρίζουμε αν η πανδημία θα αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι σχετίζονται με τη φύση] Δεν υπάρχει τρόπος πρόβλεψης. Εξαρτάται από το πώς θα αντιδράσει ο παγκόσμιος πληθυσμός σε αυτό που συμβαίνει. Θα μπορούσε να οδηγήσει σε εξαιρετικά αυταρχικά, κατασταλτικά κράτη που επεκτείνουν τη νεοφιλελεύθερη πανούκλα ακόμη περισσότερο από ό, τι συνέβη. Στην πραγματικότητα, το επεξεργάζονται τώρα. Θυμηθείτε, η καπιταλιστική τάξη δεν σταματά ποτέ, πάντα διεκδικούν. Ακριβώς στη μέση αυτού, ζητούν περισσότερη χρηματοδότηση για τα ορυκτά καύσιμα. Διαγράφοντας κανονισμούς που προσφέρουν κάποια προστασία. Η Γερμανία τα πάει πολύ καλά στην αντιμετώπιση της κρίσης. Είχε πολύ σημαντικές νοσοκομειακές δυνατότητες, περίσσεια διαγνωστικής ικανότητας παρόλο που με κάτι τέτοιο δεν τηρούν αυστηρά τους νεοφιλελεύθερους κανόνες. Η Ιταλία έχει μια αρκετά σοβαρή επιδημία. Λαμβάνουν βοήθεια από τη Γερμανία; Λοιπόν, παίρνουν βοήθεια, ευτυχώς, από τη «υπερδύναμη» πέρα από τον Ατλαντικό: την Kούβα. Η Κούβα στέλνει γιατρούς, υλικά στέλνει η Κίνα, οπότε τουλάχιστον λαμβάνουν βοήθεια. Όχι από τις πλούσιες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό είναι κάτι που αξίζει να σκεφτείς περισσότερο. Στην πραγματικότητα, η μόνη χώρα που δείχνει πραγματικό διεθνισμό - και αυτό δεν είναι για πρώτη φορά - είναι η Κούβα. Αυτό πρέπει να μας κάνει να σκεφτούμε. Η Κούβα δέχεται επίθεση από τις ΗΠΑ εδώ και 60 χρόνια, οικονομικός στραγγαλισμός, μεγάλης κλίμακας τρομοκρατία, και από κάποιο θαύμα, επέζησαν και συνέχισαν να δείχνουν στον κόσμο τι είναι ο διεθνισμός.