Οι οικονομικές επιπτώσεις είναι εκτός ελέγχου σε όλο τον κόσμο. Η αναταραχή που μεταδίδεται μέσω των αλυσίδων αξίας των εταιρειών σε ορισμένους κλάδους αποδείχτηκε ότι είναι περισσότερο συστημική και σημαντική απ’ όσο είχε εκτιμηθεί αρχικά. Το μακροχρόνιο αποτέλεσμα μπορεί να είναι η σύμπτυξη ή η διαφοροποίηση των εφοδιαστικών αλυσίδων με στόχο τη δημιουργία μορφών παραγωγής μικρότερης έντασης εργασίας (με τεράστιες δυσμενείς συνέπειες στην εργασία) και η μεγαλύτερη εξάρτηση από παραγωγικά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Η αποδιάρθρωση των παραγωγικών αλυσίδων συνεπάγεται την απόλυση εργαζομένων ή την παροχή σ’ αυτούς υποχρεωτικής άδειας, κάτι που εξασθενεί την τελική ζήτηση, ενώ η μείωση της ζήτησης πρώτων υλών εξασθενεί την παραγωγική κατανάλωση. Αυτές οι επιπτώσεις στην πλευρά της ζήτησης θα μπορούσαν να παραγάγουν, αυτοτελώς, το λιγότερο μια ήπια ύφεση.
Αλλά η αχίλλειος πτέρνα του οικονομικού συστήματος βρίσκεται αλλού. Ο τρόπος καταναλωτισμού που επικράτησε μετά το 2007-8 συντρίφτηκε με καταστροφικές συνέπειες. Αυτός ο τρόπος βασιζόταν στη δραστική μείωση του χρόνου ανανέωσης της κατανάλωσης, ώστε αυτός να προσεγγίζει όσο πιο πολύ γίνεται το μηδέν. Η πλημμύρα των επενδύσεων για την κάλυψη των αναγκών αυτού του καταναλωτισμού συνδέεται άμεσα με τη μέγιστη απορρόφηση του εκθετικά αυξανόμενου όγκου κεφαλαίου σε μορφές καταναλωτισμού που είχαν το συντομότερο δυνατό χρόνο ανανέωσης. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν ο διεθνής τουρισμός. Τα διεθνή ταξίδια αυξήθηκαν από 800 εκατομμύρια σε 1,4 δισεκατομμύρια μεταξύ του 2010 και του 2018. Αυτή η μορφή άμεσου «βιωματικού» καταναλωτισμού απαιτούσε μαζικές επενδύσεις σε έργα υποδομής, σε αεροδρόμια και αεροπορικές εταιρείες, σε ξενοδοχεία και εστιατόρια, σε θεματικά πάρκα και πολιτιστικά γεγονότα, κλπ. Αυτός ο τόπος της συσσώρευσης κεφαλαίου δεν υπάρχει πια σήμερα, οι αεροπορικές εταιρείες είναι κοντά στην πτώχευση, τα ξενοδοχεία είναι άδεια και ο κίνδυνος μαζικής ανεργίας στους κλάδους φιλοξενίας είναι άμεσος.
Το φαί έξω από το σπίτι δεν είναι καλή ιδέα και σε πολλά μέρη έχουν κλείσει τα εστιατόρια και τα μπαρ. Ακόμα και να παίρνεις φαγητό σε πακέτο θεωρείται επικίνδυνο. Όσοι και όσες ανήκουν στον τεράστιο στρατό των εργαζόμενων στην οικονομία περιστασιακής απασχόλησης [gig economy], ή σε άλλες μορφές επισφαλούς εργασίας, απολύονται χωρίς ορατά σημάδια κάποιας στήριξής τους. Εκδηλώσεις όπως πολιτιστικά φεστιβάλ, πρωταθλήματα ποδοσφαίρου και μπάσκετ, συναυλίες, επιχειρηματικά και επαγγελματικά συνέδρια, ακόμα και προεκλογικές πολιτικές συγκεντρώσεις, ματαιώνονται. Αυτές οι μορφές του «βασιζόμενου σε εκδηλώσεις» βιωματικού καταναλωτισμού έχουν πια εκλείψει. Τα έσοδα των τοπικών κυβερνήσεων καταβαραθρώθηκαν. Τα πανεπιστήμια και τα σχολεία κλείνουν.
Ένα μεγάλο μέρος του πρωτοποριακού μοντέλου του σύγχρονου καπιταλιστικού καταναλωτισμού έχει τεθεί εκτός λειτουργίας στις παρούσες συνθήκες. Η επιθυμία αυτού που ο Αντρέ Γκορζ αναφέρει ως «αντισταθμιστικό καταναλωτισμό» (στον οποίο οι αλλοτριωμένοι εργάτες υποτίθεται ότι ανακτούν τη διάθεσή τους με ένα πακέτο διακοπών σε μια τροπική παραλία) αμβλύνθηκε.
Όμως, οι σύγχρονες καπιταλιστικές οικονομίες εξαρτώνται σε ποσοστό 70% ή ακόμα και 80% από τον καταναλωτισμό. Η εμπιστοσύνη και το συναίσθημα του καταναλωτή είναι τα τελευταία σαράντα χρόνια το κλειδί για την κινητοποίηση της ενεργού ζήτησης, ενώ η κινητήρια δύναμη του κεφαλαίου είναι όλο και περισσότερο η ζήτηση και οι ανάγκες. Αυτή η πηγή της οικονομικής δραστηριότητας δεν έχει υποστεί ανεξέλεγκτες διακυμάνσεις (με μερικές εξαιρέσεις, όπως η περίπτωση της έκρηξης του ισλανδικού ηφαιστείου το 2010 που μπλοκάρισε τις διατλαντικές πτήσεις για μια-δυο βδομάδες). Ο Covid-19 είναι η αιτία όχι μιας ανεξέλεγκτης διακύμανσης, αλλά μιας ολοκληρωτικής κατάρρευσης του πυρήνα εκείνης της μορφής του καταναλωτισμού που κυριαρχεί στις πιο πλούσιες χώρες. Η σπειροειδής μορφή της αέναης συσσώρευσης κεφαλαίου καταρρέει εσωτερικά, από τη μια άκρη του κόσμου στην άλλη. Το μόνο πράγμα που μπορεί να τη σώσει, είναι ένας μαζικός καταναλωτισμός χρηματοδοτούμενος και προωθούμενος από τις κυβερνήσεις, που θα εμφανιστεί από το πουθενά με ένα μαγικό τρόπο. Αυτό θα απαιτήσει, για παράδειγμα, την κοινωνικοποίηση όλης της αμερικανικής οικονομίας, χωρίς αυτό να αποκληθεί σοσιαλισμός. Εδώ να σημειωθεί ότι ο παλαιός, ευρύτατα δημοφιλής, σκεπτικισμός σχετικά με την ανάγκη ύπαρξης μιας κυβέρνησης εξοπλισμένης με ευρείες εξουσίες έχει υποχωρήσει, ενώ αναγνωρίζεται πλέον ευρύτερα η διαφορά μεταξύ καλών και κακών διοικήσεων. Η ύπαρξη κυβερνήσεων δουλικών στα συμφέροντα των μετόχων και του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου (όπως συνέβη το 2007-8) αποδείχτηκε ότι ήταν μια κακή ιδέα.
