Macro

Το 1944, ο πρόεδρος Ρούζβελτ προειδοποίησε: «Οι άνθρωποι που είναι πεινασμένοι και χωρίς δουλειά αποτελούν το υλικό από το οποίο γίνονται οι δικτατορίες». Φαίνεται ότι οι σημερινοί ηγέτες είτε αγνοούν αυτήν την προειδοποίηση είτε αδιαφορούν είτε αλαζονικά θεωρούν ότι έχουν τη δύναμη να μπορούν να αποτρέψουν μια τέτοια εξέλιξη. Απελπισμένοι, οργισμένοι, άνεργοι και χωρίς περιουσιακά στοιχεία, θα μπορούσαν εύκολα να στραφούν εναντίον εκείνων που έχουν δουλειά και οι περιουσίες τους παρέμειναν απρόσβλητες από τη λαίλαπα της πανδημίας. Οι σκηνές σαν και αυτές της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης που έφεραν τους ναζιστές του Χίτλερ στην εξουσία ή σαν τις άλλες που άνοιξαν τον δρόμο στους δικτάτορες της Νότιας Αμερικής, μπορεί να επαναληφθούν ακόμα και στη σημερινή δημοκρατική Ευρώπη. Η απόλυτη επιβεβαίωση του Ρούζβελτ έπειτα από 76 χρόνια. Η αλήθεια είναι ότι υπάρχουν πολιτικές οι οποίες θα περιόριζαν τον τρόμο της ανεργίας. Μία μελέτη του παρελθόντος θα ανέσυρε από τη λήθη το πακέτο των μέτρων που εφαρμόστηκαν από τον Ρούζβελτ προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι φρικώδεις συνέπειες της Μεγάλης Υφεσης. Ο Ρούζβελτ απάντησε στην οικονομική καταστροφή της εποχής του με εκτεταμένες οικονομικές πολιτικές. Προώθησε το Δεύτερο Νομοσχέδιο για τα Δικαιώματα, που είχε στόχο να προσφέρει βασική οικονομική ασφάλεια για όλους τους ανθρώπους. Πρώτο, μεταξύ των δικαιωμάτων, ήταν το δικαίωμα στην εργασία. Σήμερα, μια πρόταση για εγγύηση εργασίας βασισμένη στην ίδια λογική είναι ο μοναδικός τρόπος για να αποτραπούν τα επερχόμενα δεινά. Η εγγύηση εργασίας θα μπορούσε να παρέχει ένα ελάχιστο εργασιακό πρότυπο, που θα εξασφαλίζει: ελάχιστο μισθό, τυποποιημένες ώρες εργασίας και ασφαλιστικές καλύψεις. Αν μάλιστα η εγγύηση της εργασίας περιλαμβάνει και τους άτυπα εργαζόμενους, τότε η δυστοπική πρόβλεψη του Ρούζβελτ θα μπορούσε να αποτραπεί. Πριν από την πανδημία ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων είχε βρει καταφύγιο στην «γκρίζα οικονομία». Σε αντίθεση με τους εργαζόμενους στην επίσημη οικονομία, οι οποίοι επωφελούνται από νομική και κοινωνική προστασία, οι εργαζόμενοι της «γκρίζας οικονομίας» κέρδιζαν τα προς το ζην χωρίς δίχτυ ασφαλείας. Γυναίκες, αυτοαπασχολούμενοι, εργαζόμενοι σε πωλήσεις στον δρόμο, στην οικιακή εργασία, στις μεταφορές, στις τουριστικές δραστηριότητες, ημερομίσθιοι εργάτες εκτός μισθολογίου σε επιχειρήσεις, οικονομικοί μετανάστες... βιοπορίζονταν εκτεθειμένοι στις ισοπεδωτικές δυνάμεις της αγοράς. Η πανδημία άφησε τους ανθρώπους αυτούς χωρίς τη δυνατότητα να κερδίσουν τα απαραίτητα για να ζήσουν, με αποτέλεσμα να κινδυνεύουν να βουλιάξουν στη φτώχεια, στην πείνα και στην έλλειψη στέγης. Για τις ηγεσίες οι άνθρωποι αυτοί ήταν και είναι «αόρατοι». Κανείς δεν ενδιαφέρθηκε και όλοι υποδύονται ότι δεν υπάρχουν. Και όμως, η παροχή εγγύησης της εργασίας στους εργαζόμενους αυτούς δεν είναι μόνο οικονομική «βοήθεια» αλλά μέσο αυτοπροστασίας της Δημοκρατίας. Είναι τόσο πολλοί ώστε να μπορούν να αποσταθεροποιήσουν την πολιτική ισορροπία και θα είναι τόσο απελπισμένοι ώστε να ανατρέψουν την εύθραυστη κοινωνική πραγματικότητα καθώς η απελπισία θα τους αναγκάσει να αναζητήσουν διεξόδους στην «εγκληματική» οικονομία.

Μετά τους πανηγυρισμούς έρχονται οι δεύτερες σκέψεις. Θα μπουν τάχα στη φυλακή οι επικεφαλής της εγκληματικής οργάνωσης ή θα είναι μικρές οι ποινές -ώστε, παίρνοντας υπόψη και το 18μηνο της προφυλάκισης, να μην περάσουν την πόρτα της φυλακής; Την ώρα που γράφω τις γραμμές αυτές το δικαστήριο ακόμα συνεδριάζει για την επιμέτρηση των ποινών, αλλά, μεταξύ μας, μικρή σημασία βρίσκω ότι έχουν οι ποινές (επίσης, δεν ξέρω αν το δικαστήριο θα αποφασίσει πως η έφεση έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα). Η καταδίκη του Μιχαλολιάκου, του Κασιδιάρη, του Λαγού και των λοιπών μπράβων είναι ισόβια από πολιτική άποψη, ακόμα και στο ενδεχόμενο που θα καταδικαστούν σε ολιγόμηνη φυλάκιση στο ποινικό σκέλος. Θα ήθελα να τους δω να περνούν πολλά χρόνια στη φυλακή, αλλά δεν είναι αυτό το πρωτεύον. Θα πει κάποιος άλλος, δεν ξεριζώθηκε ο φασισμός, απλώς το κράτος απαλλάχτηκε από ένα λερωμένο βραχίονά του, με τον ίδιο τρόπο που πετάμε τα βρόμικα γάντια μιας χρήσης -οπότε, προς τι οι πανηγυρισμοί; Σε τέτοιες απόψεις, που είδα να διατυπώνονται αν και όχι από πολλούς, η απάντηση είναι, θαρρώ, απλή: σκεφτείτε τι θα λέγαμε αν το δικαστήριο είχε ακολουθήσει την πρόταση της εισαγγελέα και είχε απαλλάξει τον Μιχαλολιάκο και τη συμμορία του από την κατηγορία της διεύθυνσης εγκληματικής οργάνωσης. Βέβαια, η χτεσινή απόφαση δεν αίρει το γεγονός ότι, αν χτες καταδικάστηκε η εγκληματική πρακτική της άκρας δεξιάς, πολλές από τις απόψεις της Χρυσής Αυγής έχουν μολύνει δυστυχώς άλλα κόμματα, του «συνταγματικού» πλέον τόξου, και ότι μια όχι ευκαταφρόνητη μερίδα στελεχών και βουλευτών του κυβερνώντος κόμματος χρησιμοποιεί τη φρασεολογία της Χρυσής Αυγής σε θέματα όπως το μεταναστευτικό και το προσφυγικό -μαζί κατέβηκαν πριν από λίγες εβδομάδες στην αντιπροσφυγική εκδήλωση στην πλατεία Βικτωρίας ο Κασιδιάρης και ο Μπογδάνος.

Σύμφωνα με τον συγγραφέα, «στο Βερολίνο, το 1933 και τα επόμενα χρόνια, οι ανταποκριτές του διεθνούς Τύπου είχαν δύο αποστολές: να προειδοποιήσουν τον κόσμο για τους δημίους και να δώσουν πρόσωπο στα θύματα». Εκείνο το Βερολίνο είναι μια βάναυση αλλά και παράξενη πόλη· «διπλωμάτες, δημοσιογράφοι, ναζί: τα μέλη αυτού του μικρόκοσμου κουτσά στραβά συνυπάρχουν. Με τους ξένους ανταποκριτές, οι ναζί δεν χρησιμοποιούν μόνο το μαστίγιο αλλά και το καρότο». Ο συγγραφέας σκιαγραφεί την ιστορία συγκεκριμένων δημοσιογράφων που δούλευαν στο Βερολίνο εκείνη την εποχή. Θυμάται, έτσι, εκείνες και εκείνους τους λίγους που τόλμησαν να έρθουν σε αντιπαράθεση με το υπουργείο Προπαγάνδας, του Γκέμπελς, και επέλεξαν να αποτυπώσουν την κατάσταση με «διορατικότητα και θάρρος», μιλώντας για την όλο και μεγαλύτερη αγριότητα των ναζί και τον αναδυόμενο κίνδυνο που αποτελούσε για ολόκληρο τον πλανήτη ο Χίτλερ. Απέναντι σε τέτοιους δημοσιογράφους, οι ναζιστικές αρχές ήταν αμείλικτες: εμπάργκο από τις επίσημες πηγές, προσπάθεια αποκλεισμού και φίμωσης, απειλές, επιθέσεις, απέλαση. Θυμάται, όμως, και εκείνους που, για πολλούς και διάφορους λόγους, συνειδητά ή ασυνείδητα, έπαιξαν το παιχνίδι των ναζί, κλείνοντας τα μάτια, υποτιμώντας γεγονότα, δείχνοντας ανεπάρκεια ή επιλεκτικότητα στην ερμηνεία, διαστρεβλώνοντας την εικόνα. Άλλοι απλώς από φόβο μη χάσουν τη δουλειά τους (τις πηγές τους κ.λπ.) ή μην κινδυνεύσει η ασφάλεια και η ζωή τους, χωρίς βεβαίως να λείπουν και οι δημοσιογράφοι που στις ανταποκρίσεις τους απλώς έβγαζαν την αντικομμουνιστική («καλύτερα ο Χίτλερ παρά ο Στάλιν») ή τη φιλοναζιστική τους ιδεολογία. Ντανιέλ Σνεντερμάν, «Βερολίνο, 1933. Η στάση του διεθνούς Τύπου μπροστά στον Χίτλερ», μετάφραση: Γιώργος Καράμπελας, εκδόσεις Πόλις, 2020

Σε μια περίοδο που το παλιό πολιτικό σύστημα έβλεπε την αντίδραση απέναντί του να φουντώνει, η εμπάθεια απέναντι στην Αριστερά ώθησε πολιτικούς και δημοσιογράφους του μνημονιακού μπλοκ να εκφραστούν με συμπάθεια για τη Χ.Α.  Ήξεραν, άλλωστε, ότι κάτι τέτοιο θα τους καθιστούσε συμπαθείς στον κόσμο που ανεχόταν και αντιμετώπιζε ευμενώς την παρουσία της στο πολιτικό σκηνικό. Για να το κάνουν, παρέκαμπταν επιδεικτικά την εγκληματική της δράση και την αντιμετώπιζαν ως ένα νόμιμο, έστω και αιρετικό, πολιτικό κόμμα. Η αποσιώπηση της εγκληματικής δράσης ήταν το ξέπλυμα. Κάποιες από εκείνες τις δηλώσεις ντροπής, που είχαν προκαλέσει οργή, παραμένουν ακόμα και σήμερα ζωντανές στη μνήμη του δημοκρατικού κόσμου. Ανδρέας Λοβέρδος: «Πάνω σε μεγάλα προβλήματα, όπως το μεταναστευτικό, το παρεμπόριο και η έλλειψη ασφάλειας και αστυνόμευσης κάνει ακτιβισμό η ελληνική Χεζμπολάχ και παράγει εμπιστοσύνη και απολαμβάνει ποσοστά. Αυτό γιατί να το καταγγείλει κανείς;» Μπάμπης Παπαδημητρίου: «Αλλά, γιατί όχι, μια σοβαρότερη Χρυσή Αυγή να μην τη δεχτούμε να υποστηρίξει συντηρητική συμμαχία;» Ντόρα Μπακογιάννη: «Εμένα η Χρυσή Αυγή μου φέρεται με το σεις και με το σας... Διατηρούν φιλικές σχέσεις μαζί μου, όταν μου μιλούν έχουν μια ευγένεια απέναντί μου...» Άρης Πορτοσάλτε: (Απευθυνόμενος στον Κασιδιάρη) «Δεν μπορείτε να βρείτε έναν τρόπο να μην σας πιάνουν στο στόμα τους;» Κωνσταντίνος Μπογδάνος: «Είπαμε για τραμπούκους. Η μάνα Φύσσα ξέσπασε, πέταξε το μπουκάλι, ο Ρουπακιάς έχει αρχίσει και -σε τελείως ανθρώπινο επίπεδο, λογικά αυτός ο άνθρωπος πρέπει να είναι ράκος- δεν αντιδρά πια. Μόνο ο δικηγόρος του αντέδρασε. Από την άλλη, μια μάνα -τα είδατε και χθες- είναι λυτή. Και γυρνάει και του λέει δεν θα ησυχάσω αν δεν σε κρεμάσω. Καταλαβαίνετε πως είναι ολίγον κάπως».

"Η απόφαση του δικαστηρίου είναι ιστορική. Το δικαστήριο δίκασε τη Χρυσή Αυγή ως εγκληματική οργάνωση. Έκρινε το σύνολο του Πολιτικού Συμβουλίου (7 άτομα: Μιχαλολιάκος, Λαγος, Κασιδιάρης, Γερμενής, Παναγιώταρος, Παππάς, Ματθαιόπουλος) ως διευθυντική ομάδα εγκληματικής οργάνωσης. Και το σύνολο της Κοινοβουλευτικής Ομάδας (11 άτομα) ως ενταχθέντες σε εγκληματική οργάνωση. Αυτό που το αντιφασιστικό κίνημα έλεγε επί δεκαετίες, ότι η Χρυσή Αυγή είναι μια ναζιστική συμμορία μαχαιροβγαλτών, επισφραγίστηκε σήμερα από τη δικαστική απόφαση. Όλες οι εγκληματικές ενέργειες εκπορεύονταν από τον Αρχηγό. Όλες οι δολοφονίες και τα μαχαιρώματα πήγαζαν από τον Μιχαλολιάκο. Τώρα περιμένουμε την απόφαση του δικαστηρίου για τις ποινές και τις αναστολές, με την ελπίδα ότι δεν θα δώσει περιθώρια για παρερμηνείες. Μιλάμε σήμερα για μια πρώτη μεγάλη δικαίωση των θυμάτων της ναζιστικής βίας. Μπορούμε να πούμε ότι ο κόσμος της αλληλεγγύης, ο κόσμος της ανθρωπιάς, ο δημοκρατικός κόσμος που διαδήλωσε κατά δεκάδες χιλιάδες έξω από το Εφετείο, μετράει μια νίκη. Αποδείξαμε, στις σημερινές δύσκολες συνθήκες για την κοινωνία μας, ότι οι μέλισσες μπορούν να νικάνε τους λύκους. Αυτό είναι το μήνυμα που στέλνουμε σήμερα από το Εφετείο , όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο". Θανάσης Καμπαγιάννης, δικηγόρος πολιτικής αγωγής των Αιγύπτιων αλιεργατών στη δίκη της Χρυσής Αυγής.

Η κυβέρνηση επιδιώκει να μετατρέψει μια παιδαγωγική διαδικασία, την εξ αποστάσεως εκπαίδευση, σε ευκαιρία μιας αδίστακτης κομματικής εχθροπάθειας και να δημιουργήσει κλίμα καταδοτισμού στα σχολεία. Υπενθυμίζουμε ότι η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων έχει ξετινάξει το τρόπο με τον οποίο υλοποιείται η εξ αποστάσεως εκπαίδευση. Έχει επισημάνει τους κινδύνους για τα προσωπικά δεδομένα των μαθητών και των εκπαιδευτικών. Και έχει ζητήσει οι παρανομίες να διορθωθούν μέσα σε τρεις μήνες. Ακόμη τίποτα! Με τη νέα υπουργική απόφαση δημιουργούνται νέοι κίνδυνοι για τα προσωπικά δεδομένα καθώς δίνεται διαταγή να παρακολουθούνται οι μαθητές μέσω της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης και να επιβάλλεται η αποβολή τους. Επίσης η Αρχή έχει κρίνει ότι παραβιάζει τα προσωπικά δεδομένα η αναγραφή της διαγωγής στους τίτλους σπουδών, ρύθμιση που επανέφερε νομοθετικά η κυβέρνηση. Τώρα με την υπουργική απόφαση απειλούνται οι μαθητές που κάνουν κατάληψη ότι θα «χαλάσει» η διαγωγή τους. Από παρανομία σε παρανομία! Πρέπει να αποσυρθεί αμέσως η υπουργική απόφαση! Το υπουργείο Παιδείας με την πολιτική του άφησε ανοχύρωτα τα σχολεία στην πανδημία, δεν προσπάθησε να μειώσει τον αριθμό των παιδιών σε κάθε τμήμα, αλλά αντίθετα τον αύξησε σε νηπιαγωγεία και δημοτικά ενώ επίσης δεν προχώρησε στις προσλήψεις του αναγκαίου εκπαιδευτικού προσωπικού. Και τώρα, λίγο πριν αρχίσουν οι ιώσεις και η εποχική γρίπη, δεν παρέχει τη δυνατότητα για δωρέαν τεστ, για να διακριβώνεται ο κορονοϊός. Μπροστά στη δικαιολογημένη αντίδραση της κοινωνίας, στήνει αντιπαράθεση με τους μαθητές, επιδιώκοντας την ταπείνωσή τους. Δεν αντιλαμβάνεται ότι χιλιάδες έφηβοι καθώς συνειδητοποιούν την ανάγκη τα σχολεία να είναι ανοιχτά με υγειονομική ασφάλεια και εκπαιδευτική επάρκεια και βλέπουν τη στάση της κυβέρνησης, εξοργίζονται και ριζοσπαστικοποιούνται με τον τρόπο τους. Η σύγκρουση μαζί τους είναι αδιέξοδη και σε βάρος της κοινωνίας. Η ιστορία λέει ότι οσάκις η κυβέρνηση ήρθε σε κατά μέτωπο σύγκρουση με τους νέους, έχασε. Η υπουργός Παιδείας μπορεί να μην επικοινωνεί με την πραγματικότητα των σχολείων, δεν διαβάζει όμως τις δημοσκοπήσεις όπου καταποντίζεται η εκπαιδευτική πολιτική της κυβέρνησης και η ίδια προσωπικά;»

Πώς αντιδρά η κυβέρνηση σ΄ αυτή τη μουντή προοπτική; Συνεχίζει την ίδια πολιτική σε αμήχανη ανησυχία. Έτσι μπορεί να ερμηνεύσει κανείς μέτρα, πράγματι ασπιρίνες αν ισχύουν αυτά που μόλις αναφέραμε. Να γίνει, για παράδειγμα, μη επιστρεπτέο μέρος της επιστρεπτέας ενίσχυσης ή να αναβιώσουν οι 120 δόσεις σε όσους είχαν χάσει το δικαίωμα αυτό λόγω πανδημίας. Και για να μην ξεχνάμε ότι η κρίση είναι ευκαιρία για περαιτέρω απορρύθμιση της εργασίας, τώρα όσοι ενταχθούν στο μέτρο της επιστρεπτέας δεν θα δεσμεύονται από τον όρο της μη απόλυσης! Η κυβέρνηση, όπως ήδη σημειώθηκε, αντιδρά, και με αυταρχισμό, καταστολή. Το πιο αυθεντικό παράδειγμα είναι η κ. Κεραμέως στην παιδεία. Να σημειωθεί, όμως, πριν μιλήσουμε για το μέτρο της τιμωρητικής – απεργοσπαστικής τηλεκπαίδευσης, ότι οι προχθεσινές αποφάσεις σκλήρυνσης έναντι των μαθητών πάρθηκαν σε σύσκεψη υπό τον Κ. Μητσοτάκη και συμμετέχοντες τους κ. Σκέρτσο, Γεραπετρίτη, Κεραμέως, Ζαχαράκη. Προφανώς, ο πρωθυπουργός δεν προήδρευε σ’ αυτή μόνο. Τα μέτρα αυτά είναι μια προκλητική έκφραση ενός βαθιά συντηρητικού και αυταρχικού μοντέλου εκπαιδευτικού συστήματος, που έχει ως αντίληψη η υπουργός. Ξεκίνησε από την προσευχή και το κατηχητικό, αλλά τώρα απαιτεί από τους διευθυντές των σχολείων να φτιάξουν προσωπικά τους καταλόγους των παιδιών που συμμετέχουν στην κατάληψη!

Να αποτολμήσουμε μια πρόβλεψη: Δεν πρόκειται να πέσει η κυβέρνηση λόγω κορονοϊού. Πιο πιθανό είναι να πληρώσει ακριβά τις οικονομικές συνέπειες από τη διαχείριση της υγειονομικής και της παρεπόμενης οικονομικής κρίσης. Ωστόσο, η περίοδος αυτή υπήρξε και θα συνεχίσει να είναι γεμάτη από αποδεικτικά στοιχεία του ισχυρισμού ότι δεν είναι τα λάθη αυτής της κυβέρνησης που επιβαρύνουν τα λαϊκά στρώματα και, τώρα, τα εκθέτουν σε τόσο σοβαρούς κινδύνους. Είναι η εφαρμογή του πυρήνα του νεοφιλελεύθερου πολιτικού σχεδίου της. Κι αυτό δεν πρόκειται να διορθωθεί. Μόνο να επιχειρηθεί η συγκάλυψή του μπορεί. Γιατί όταν αυτό συνειδητοποιηθεί από ευρύτατα στρώματα, ένα μόνο πράγμα θα μπορεί να την κρατήσει όρθια: η ενδεχόμενη και απευκταία δυσκολία της αντιπολίτευσης να πείσει ότι θέλει και μπορεί να πορευθεί αλλιώς, σε άλλους δρόμους, με διαφορετική προοπτική, διαφορετικό όραμα.

Το πραγματικό κοινωνικό δίλημμα της εποχής το έθεσε -εν τη αφελεία της;- η γενική διευθύντρια του ΔΝΤ Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα προ ημερών, διακηρύσσοντας ότι η πανδημία αποτελεί ευκαιρία να διορθώσουμε τον καπιταλισμό, «ενισχύοντας την αίσθηση δικαιοσύνης, χωρίς αποκλεισμούς». Α γεια σου, Κρισταλίνα, τώρα μας έσπρωξες στο σωστό ερώτημα, στο πυρηνικό δίλημμα: Διορθώνεται ο καπιταλισμός, καρδιά μου; Είναι συμβατός με την κοινωνική δικαιοσύνη; Μπορεί να αναπαραχθεί χωρίς να διευρύνει τις ανισότητες, χωρίς να αποκλείει κατά δισεκατομμύρια τους ανθρώπους όχι μόνο από τον ωκεανό της πληροφορίας, αλλά πολύ συχνά από τους στοιχειώδεις όρους αξιοπρεπούς διαβίωσης; Αν απαντήσουμε σ’ αυτό το κοινωνικό δίλημμα, νομίζω ότι μπορώ να ζήσω τις υπόλοιπες λίγες δεκαετίες της ζωής μου χωρίς να ξέρω όσα δεν ξέρω και χωρίς ενοχές που δεν τα ξέρω. Ρίχνοντας φούμο στο FoMO. Εξάλλου, ο πρώτος διδάξας Σωκράτης – Πλάτωνας, με το «εν οίδα, ότι ουδέν οίδα» (έστω κι αν δεν το είπε έτσι ακριβώς) μας υπενθυμίζει ότι η αποδοχή της άγνοιάς μας είναι μια καλή αρχή για να μάθουμε κάτι.