Αναδημοσιεύσεις

Η πολιτική των σημείων είναι ταυτόχρονα και πολιτική ουσίας. Υπό κανονικές συνθήκες, ένας/μία αριστερός/η θα έπρεπε να βδελύσσεται τον πλούτο και τα παρελκόμενα προϊόντα του. Θα έπρεπε, αφ΄ ης στιγμής ομνύει στο δημόσιο και δωρεάν χαρακτήρα της εκπαίδευσης ή της υγείας, να παραδειγματίζει τους αλλοτριωμένους με την προσωπική του στάση εμπιστοσύνης. Θα έπρεπε να αποτάσσεται κάθε λογής συστημισμό -εγχώριων, παριζιάνικων κ.ο.κ.- ΜΜΕ, καταγγέλλοντας τον. Αλλά επειδή όλοι/ες τυγχάνουν θνητοί, άρα ευεπίφοροι στην αλλοτρίωση, να ποθείς συστημικές απολαύσεις και να καμαρώνεις την εικόνα σου σε λάιφ στάιλ εκδοχές είναι και συνηθισμένο και, ίσως, συγχωρητέο. Να μην κατανοείς, όμως, ότι οι λεγόμενες “ανθρώπινες συμπεριφορές” και η μικρής κλίμακας ηθική, η οποία σου επιτρέπει ή δεν σου επιτρέπει να αβαντάρεις το σύστημα που πολεμάς, αποτελούν μορφές ενσυναίσθησης, είναι, μάλλον βαθιά, προβληματικό. Διότι δεν είναι μόνο που περιμένει στη γωνία ο αντίπαλος, να αποδείξει πόσο του μοιάζεις τελικά. Είναι που, με τούτα και μ’ εκείνα, διαμορφώνονται η κουλτούρα και ο πολιτισμός. Να δείχνεις από τα πάνω ότι εμπιστεύεσαι το σχολείο της γειτονιάς, το ΕΣΥ, το εναλλακτικό περιοδικό ή το μικρομεσαίο, ανώνυμο, οικογενειακό ξενοδοχείο, είναι από τα πλέον βασικά σήματα που χρειάζεται να αποσταλούν στην κοινωνία ώστε, σιγά σιγά, να εξέλθει από το φαύλο κύκλο των πλασματικών αναγκών που υπαγορεύει η καπιταλιστική συνθήκη. Να μην πριμοδοτείς, δηλαδή, και να μην διαφημίζεις εμμέσως με το παράδειγμά σου την περιώνυμη και ήδη πολυδιαφημισμένη “ιδιωτική πρωτοβουλία”, σε κάθε της μορφή, κι ας έχεις τους οβολούς για να το κάμεις, αποτελεί πολιτική πράξη μείζονος σημασίας. Διότι το λαϊκότροπο με “τον παρά μου και την κυρά μου” δεν αποτελεί πολιτικό άλλοθι. Οι πληβείοι κατατάσσουν στις αλλοτριωμένες συνειδήσεις όσες/ους υποκύπτουν στα άνωθεν επιβαλλόμενα πρότυπα. Ο δε αριστερός ανθρωπότυπος, αυτός που δεν υποκύπτει στις σειρήνες της καπιταλιστικής χλιδής, καλλιεργείται ως αντιπαράδειγμα στην πράξη.

Ο φιλελευθερισμός μετά από αγώνες έχει δεχθεί ότι ο άνθρωπος (πρέπει να) είναι ελεύθερος να κάνει ο,τιδήποτε δεν βλάπτει ή δεν διακινδυνεύει  τρίτους. Έχει καθιερωθεί το λεγόμενο «δικαίωμα στη διαφορά»*: συμπεριφέρομαι οσοδήποτε διαφορετικά θέλω από τους άλλους αρκεί να μην τους προσβάλλω. Αυτό επιτάσσουν  η προστασία της αξιοπρέπειας ή του αυτοπροσδιορισμού (της αυτονομίας, κατά την Επιτροπή) και η ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας.  Ο έρωτας μπορεί να βιώνεται ως  άσκηση ελευθερίας, αλλά αν η άλλη πλευρά δεν θέλει, παραμονεύει έγκλημα -ο  βιασμός. Αλήθεια, η κυκλοφορία ενός ανεμβολίαστου ανθρώπου εν μέσω πανδημίας είναι ακίνδυνη; Δεν έχουν όλοι δεχθεί, ζυγίζοντας τα δεδομένα, ότι ο κίνδυνος μετάδοσης είναι υπαρκτός  όσο η «ανοσία της αγέλης» καθυστερεί; Πρώτιστα  λοιπόν η στάση εκείνου  που καταφρονεί τον κίνδυνο των άλλων και αρνείται τον εμβολιασμό δεν φαίνεται   δικαιωματική, αφού δεν αποτελεί άσκηση δικαιώματος σε  μια  ακίνδυνη συμπεριφορά-διαφορά. Επίσης, δεν είναι  ηθική, όσο τουλάχιστον η ηθική συνδέεται με τη φιλαλληλία. Αυτή η διπλή αρνητική  κρίση  μάλιστα αφορά τον καθένα κι όχι μόνο τους εργαζόμενους στο πεδίο της περίθαλψης. Φυσικά, από τους κινδύνους μετάδοσης δεν φθάνουμε αυτόματα στη δικαίωση των  οποιωνδήποτε υποχρεωτικών μέτρων (πχ απειλή απόλυσης). Ο εξαναγκασμός του πολίτη, άμεσος ή έμμεσος,  αποτελεί ένα έσχατο μέσο παρέμβασης  του κράτους. Σωστά το Πόρισμα μετρά διάφορους παράγοντες, όπως το μέγεθος και την εγγύτητα του κινδύνου, το είδος του επαγγέλματος, προτάσσοντας  τους ήπιους τρόπους αντιμετώπισης, αποκλείοντας δυσανάλογα μέτρα κλπ.

Eίναι καιρός να τεθεί στον δημόσιο διάλογο η αναγκαιότητα της αναγνώρισης του όρου «γυναικοκτονία» ως αυτό ακριβώς που είναι. Θεωρούμε επίσης αναγκαίες και επιβεβλημένες τις παρεμβάσεις στο χώρο των ΜΜΕ, καθώς οι τρόποι αναπαράστασης των γυναικοκτονιών ως δράματα, ζήλεια, ερωτικό πάθος, ως εξατομικευμένο πρόβλημα του δράστη και όχι ως απότοκο συστημικής βίας σε βάρος των γυναικών εγγράφει τα εγκλήματα στην οικιακή σφαίρα, τα εξατομικεύει στιγματίζοντας τις γυναίκες μέσα από πρακτικές victimblaming, όπως στην περίπτωση της Καρολάιν η οποία «απειλούσε να φύγει από το σπίτι». Το πρόβλημα όμως είναι πολύ πιο βαθύ από τα εξατομικευμένα προβλήματα δραστών και θυμάτων. Είναι ένα κοινωνικό πρόβλημα και ως τέτοιο πρέπει να αντιμετωπιστεί, χωρίς να κλείνουμε τα μάτια, αλλά κάνοντας βήματα μπροστά. Η αναγνώριση του όρου «γυναικοκτονία» και στην Ελλάδα είναι πιο επίκαιρη και πιο επιβεβλημένη από ποτέ.

Ο αγώνας επιβίωσης σε εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες, οδηγεί κάποιους από τους πρόσφυγες της Αφρικής να προσπαθήσουν να φθάσουν στις ακτές της «πολιτισμένης» Ευρώπης. Αν το καταφέρουν χωρίς να πνιγούν, αφού περάσουν από τα κολαστήρια της Λιβύης ή από τα χίλια κύματα του Αιγαίου, δεν κρίνονται στις περισσότερες περιπτώσεις άξιοι να γίνουν δεκτοί στη γηραιά ήπειρο και στέλνονται πίσω σε ένα ζοφερό μέλλον. Οι ευρωπαίοι ηγέτες δέχονται –όταν δέχονται– με το σταγονόμετρο τους αφρικανούς πρόσφυγες στις χώρες τους, ενώ η Ιταλία μπλοκάρει πάλι στα σικελικά λιμάνια με διάφορες δικαιολογίες τα σκάφη των ΜΚΟ που διασώζουν ανθρώπους στη θάλασσα, όπως το Sea-Eye 4, το Sea Watch 4 και το Open Arms. Ο πρωθυπουργός της Ιταλίας Μάριο Ντράγκι δηλώνει ικανοποιημένος με τη νέα συμφωνία που υπέγραψε με τον Λίβυο πρωθυπουργό, καθώς και από τις διασώσεις στο Λιβυκό Πέλαγος. Χαμογελαστός προσπέρασε τους βασανισμούς, τις θανατώσεις, τους βιασμούς και τους πνιγμούς ακόμη και μικρών παιδιών. Όλα καλά, αρκεί να μη φθάσουν στην Ευρώπη.

Στην ομιλία του προς το υπουργικό συμβούλιο ο πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης παρέδωσε και ένα σύντομο «μάθημα» διαχρονικού ποινικού δικαίου. Θέλησε, συγκεκριμένα, να μας θυμίσει ότι οι «αποφυλακίσεις κρατουμένων έγιναν ευκολότερες με ρυθμίσεις της προηγούμενης κυβέρνησης. Και, βέβαια, ξέρουμε καλά ότι οι παλαιότερες ευεργετικές διατάξεις υπερισχύουν των μεταγενέστερων έστω και αν έχουν ισχύσει για μία ημέρα». Πράγματι, αν κανείς αναφέρεται στην ισχύ των Ποινικών Κωδίκων αυτό είναι αλήθεια. Ομως, εν προκειμένω, η συζήτηση αφορούσε την ισχύ των έκτακτων-αποσυμφορητικών νόμων και την κυβερνητική προπαγάνδα για τον περίφημο «νόμο Παρασκευόπουλου». Η «αρχή του επιεικέστερου νόμου» ισχύει βέβαια στο ουσιαστικό ποινικό δίκαιο και επιβάλλει την αναδρομική εφαρμογή της διάταξης που οδηγεί στην ευμενέστερη μεταχείριση του κατηγορουμένου (άρ. 2 Π.Κ.). Μάλιστα γίνεται δεκτό ότι καλύπτει και την υφ’ όρον απόλυση, αφού αυτή στην Ελλάδα θεωρείται θεσμός του ουσιαστικού ποινικού δικαίου. Ομως τα πράγματα έχουν διαφορετικά καθ’ όσον πρόκειται για νόμους με έκτακτες διατάξεις οι οποίες διαθέτουν σαφώς οριοθετημένο χρονικό πλαίσιο ισχύος. Αυτό συμβαίνει με όλους τους αποσυμφορητικούς νόμους οι οποίοι επιδίωκαν να λύσουν ένα ενεργό πρόβλημα τη στιγμή της δημοσίευσής τους και γι’ αυτό καταλάμβαναν τους κρατουμένους συγκεκριμένης περιόδου. (...) Οι αποσυμφορητικοί νόμοι ουδόλως μπορούν να εφαρμοστούν σε κρατουμένους που αποκτούν τις προϋποθέσεις τους μελλοντικά, δηλαδή μετά τη λήξη τους. Αυτή η θέση συνιστά απολύτως πάγια πρακτική της νομολογίας αλλά και της σωφρονιστικής διοίκησης καθώς ο εκάστοτε αποσυμφορητικός νόμος «περιέχει ειδικές ποινικές διατάξεις και εφαρμόζεται αυστηρά και για συγκεκριμένους λόγους σε περιορισμένη κατηγορία περιπτώσεων». Τόσο απλά! Συνεπώς, η αναφορά του κ. πρωθυπουργού σε παλαιότερες διατάξεις που εξακολουθούν να ισχύουν και μετά τη λήξη της ισχύος τους, είναι απολύτως ανακριβής, όταν πρόκειται για αποσυμφορητικούς νόμους. Επειτα απ’ όλα αυτά μπορεί κανείς να αναρωτηθεί: Η πρωθυπουργική ανακρίβεια οφείλεται σε επικίνδυνη άγνοια ή συνιστά μια προσπάθεια συνειδητής παραπλάνησης; Κανείς δεν ξέρει τι είναι χειρότερο, σε κάθε περίπτωση πάντως είναι εξαιρετικά θλιβερό. Οταν μάλιστα πρόκειται για τον πρωθυπουργό, γίνεται όχι μόνο πολιτικά ανησυχητικό αλλά και θεσμικά επικίνδυνο.

Έβλεπα την φωτογραφία με το Ολυμπιακό Στάδιο του Βερολίνου, φωταγωγημένο με τα χρώματα της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας. Είναι το ίδιο στάδιο όπου έγιναν οι Ολυμπιακοί Αγώνες των Ναζί το 1936. Και τότε όπως και τώρα η ισχύς (έλεγε ότι) απομάκρυνε τον αθλητισμό από την πολιτική. Η παγκόσμιος ισχύς. Την ίδια στιγμή που ένας άνθρωπος περνούσε την πύλη του Άουσβιτς. Ανάμεσα τους και οι ομοφυλόφιλοι με το ροζ τρίγωνο. Ούρλιαζαν τα πλήθη τότε. Όμως σήμερα το στάδιο ντύθηκε με τα χρώματα που τυφλώνουν φονιάδες. Ποιος νικάει;  Ποιος νίκησε τότε; Ποιος θα νικήσει αύριο; Ο άνθρωπος που κατέβηκε από το τραίνο στην αποβάθρα του Άουσβιτς, νίκησε ή ηττήθηκε; Η ιστορία είναι άθλημα; Δηλαδή νικάει όποιος την τρέξει πιο γρήγορα; Γι΄ αυτό σου λέω: δεν φτάνεις πρώτος ποτέ στην Ιστορία Δεν είναι άθλημα η Ιστορία. Η ιστορία είμαστε εσύ κι εγώ. Εμείς που πριν από λίγες μέρες καθόμασταν  γαλήνιοι στον μαρτυρικό χώρο του ΕΑΤ – ΕΣΑ με τις μικρές κραυγές των δέντρων να αποκρούουν την γύρω βαρβαρότητα των ήχων, για να ακούσουν τα όσα διαμείβονται στο έξοχο βιβλίο του Κωστή Παπαϊωάννου, «Άγρια ιστορία για μεγάλα παιδιά. Από τον φασισμό στον μεταφασισμό. Η δημοκρατία απέναντι στη νέα ακροδεξιά» (Εκδ. Πόλις). Και για να ακουστούν ξανά τα όσα διαμείβονται μεταξύ κραυγής και χρόνου. Μεταξύ μαρτυρίου και ιστορίας. Μεταξύ ημών και υμών όλων και καθ΄ όλου. Ήταν μια νίκη αυτό το πράο απόγευμα. Μια ίδια νίκη με το φωταγωγημένο στάδιο του Βερολίνου. Μια νίκη όπου το μαρτύριο ηττήθηκε, όπου η κραυγή του πόνου μπερδεύτηκε με τις φωνές των πουλιών και των φυλλωμάτων, όπου καταδείχτηκε πως παρ’ όλους τους νεκρούς, ο χρόνος υπάρχει. Και νικάει.

«Με προσκάλεσαν στη Τζέντα της Σαουδικής Αραβίας και γνώρισα όλες αυτές τις νεαρές γυναίκες που ήταν τόσο ταλαντούχες, τόσο παθιασμένες και καλά μορφωμένες», λέει η Khelfa στο AnOther. «Ο τρόπος με τον οποίο τα δυτικά μέσα μαζικής ενημέρωσης απεικονίζουν τις γυναίκες σε αυτήν την περιοχή είναι παρωχημένος και ανακριβής και πραγματικά ήθελα να κάνω κάτι για αυτό». Στόχος της Khelfa είναι να αποδομήσει τα στερεότυπα προκαταλήψεων και τις παρανοήσεις για τις γυναίκες της Μέσης Ανατολής. «Το πιο σημαντικό για μένα είναι να δείξω την πραγματικότητα. Οι γυναίκες είναι τόσο σημαντικές στη Μέση Ανατολή, πιστεύω ότι είναι το μέλλον και ότι σύντομα θα είναι οι ηγέτες της περιοχής. Τόσες πολλές από αυτές είναι ιδιοκτήτριες επιχειρήσεων και διευθύνουσες σύμβουλοι που έχουν αποφοιτήσει από το Χάρβαρντ, το Στάνφορντ και όλα τα καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου. Δεν είναι θύματα όπως συνεχώς μας λένε. Είναι μαχήτριες που εκφράζονται με άνεση. Το να τις βλέπεις ως θύματα, είναι μια ματιά αποικιοκράτη» εξηγεί. «Οι γυναίκες στη Μέση Ανατολή είναι ακριβώς σαν άλλες γυναίκες σε όλον τον κόσμο, όλες αγωνιζόμαστε για τα δικαιώματά μας» τονίζει η Farida Khelfa.

Στη χώρα μας καταγράφονται περίπου μία με δύο δολοφονίες γυναικών τον μήνα, από τον νυν ή πρώην σύντροφό τους. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛ.ΑΣ., το διάστημα 2013-2018 δολοφονήθηκαν συνολικά 69 γυναίκες, με την ενδοοικογενειακή βία υπόλογη για το 30,4%-50% των ετήσιων περιστατικών σε σχέση με το σύνολο των γυναικών θυμάτων ανθρωποκτονίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία από την ετήσια έκθεση της Γενικής Γραμματείας Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας Φύλου, το 2019 οκτώ γυναίκες δολοφονήθηκαν στην Ελλάδα από κάποιο μέλος της οικογένειάς τους, σε σύνολο 19 ανθρωποκτονιών γυναικών, με το ποσοστό γυναικοκτονιών από μέλος της οικογένειας του θύματος να φτάνει το 42,1%. Αλλες μελέτες καταγράφουν 41 γυναικοκτονίες την περίοδο 2018 έως τον Μάρτιο του 2020, επισημαίνοντας ότι τόσο τα επίσημα στοιχεία όσο και η ερευνητική αποτύπωση του φαινομένου παρουσιάζουν ελλείψεις. Μήπως είναι καιρός να αρχίσει η συστηματική μελέτη και αντιμετώπισή τους;

Η Ελλάδα πραγματοποίησε την υψηλότερη άμεση δαπάνη για τη στήριξη της οικονομίας έναντι της πανδημίας μεταξύ των χωρών της ευρωζώνης χωρίς να επιτύχει αντίστοιχες υψηλές επιδόσεις στην αναπλήρωση του απολεσθέντος εισοδήματος. Καθοριστικός παράγων για την αποτελεσματικότητα των δαπανών που πραγματοποίησε κάθε χώρα είναι η ποιότητα της διακυβέρνησης. Οσο πιο αποτελεσματική είναι η λειτουργία του κράτους και των θεσμών τόσο λιγότερες δαπάνες απαιτούνται για να επιτευχθεί ένα αποτέλεσμα. Σύμφωνα με τη World Bank, η Ελλάδα έχει τον χαμηλότερο δείκτη αποτελεσματικότητας διακυβέρνησης. Αυτό ίσως εξηγεί γιατί, παρά την πρωτιά στις υψηλές δαπάνες, η ύφεση ήταν στη χώρα μας από τις υψηλότερες, όπως και το επίπεδο αναπλήρωσης του απολεσθέντος εισοδήματος χαμηλό, χωρίς βέβαια να παραβλέπονται οι πολιτικές επιλογές των κυβερνώντων. Παραδείγματα: Οι εργαζόμενοι που ήταν σε αναστολή δηλώνονταν τον επόμενο μήνα της αναστολής, με αποτέλεσμα να είναι αδύνατος ο έλεγχος, και στις περιπτώσεις που τυχόν εργάζονταν ενώ δηλώνονταν σε αναστολή, τα οικονομικά οφέλη από την αποζημίωση και τις ασφαλιστικές εισφορές θα τα επωφελείτο ο εργοδότης. Τις «ιδιαιτερότητες» της ελληνικής περίπτωσης φωτίζει ένα δοκίμιο εργασίας του Ελληνικού Δημοσιονομικού Συμβουλίου (ΕΔΣ) με τίτλο «Διερεύνηση των προσδιοριστικών παραγόντων των δαπανών Covid-19 στην Ελλάδα και στην ευρωζώνη». Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΝΤ που επεξεργάστηκαν οι μελετητές, οι άμεσες δαπάνες της χώρας μας για τη στήριξη της οικονομίας της, σε τομείς πλην της Υγείας, ανέρχονται σε 10,7% του ΑΕΠ της, ποσοστό που αφήνει δεύτερη τη Γερμανία με 9,8% του ΑΕΠ. Παρ’ όλα αυτά, τα στοιχεία της Eurostat που επεξεργάστηκαν οι μελετητές του ΕΔΣ δείχνουν ότι δεν εξασφάλισε υψηλό ποσοστό αναπλήρωσης της απώλειας εισοδήματος. Το αντίθετο μάλιστα! Σύμφωνα με τη μελέτη του ΕΔΣ, το ποσοστό αναπλήρωσης ήταν μόλις 41,2%, που τοποθετεί τη χώρα μας στην 11η θέση μεταξύ των 19 της ευρωζώνης, καίτοι πρώτη στις δαπάνες, και στη 16η μεταξύ των 27 της Ε.Ε. Αυτά τα συγκριτικά στοιχεία και μόνον, μεταξύ της υπερβολικής δαπάνης και του πενιχρού αποτελέσματος αναπλήρωσης του απολεσθέντος εισοδήματος, αποδεικνύουν ότι η δαπάνη κατευθύνθηκε προς την κοινωνία κατά τρόπο άνισο ευνοώντας προφανώς κάποιες κοινωνικές ομάδες. Οι στρεβλώσεις που προαναφέρθηκαν επιβεβαιώθηκαν με αδιαμφισβήτητο τρόπο με τα πλεονάζοντα ποσά. Μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ, η Ελλάδα καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση μετά τις ΗΠΑ σε ό,τι αφορά τις υπερβάλλουσες καταθέσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ - σε σύγκριση με αυτές που θα ήταν χωρίς την πανδημία. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος, από την αρχή της πανδημίας, τον Μάρτιο του 2020, μέχρι τον Μάρτιο του 2021 οι καταθέσεις των νοικοκυριών αυξήθηκαν κατά 12,5 δισ. ευρώ και των επιχειρήσεων του μη χρηματοπιστωτικού τομέα κατά 10 δισ. ευρώ, δηλαδή συνολικά 22,5 δισ. ευρώ. Συνολικά η αύξηση των καταθέσεων ήταν 14% ενώ σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ η καταναλωτική δαπάνη υποχώρησε μόνον κατά 5,5% το 2020. Ενα άλλο αποδεικτικό στοιχείο είναι η αύξηση της ζήτησης ακινήτων προς πώληση στην Αττική το πρώτο φετινό τετράμηνο κατά 65,2% και κατά 61% στην υπόλοιπη χώρα έναντι του πρώτου τετραμήνου του 2020 που δεν επηρεάστηκε ιδιαίτερα από την πανδημία. Η αύξηση στη ζήτηση ακινήτων προς πώληση στην Αττική διαδέχτηκε τη μείωση κατά 7,5% που είχε καταγραφεί το πρώτο τετράμηνο του 2020 έναντι του 2019. Και όλα αυτά με την κοινωνία και την αγορά το πρώτο τετράμηνο του 2021 σε κατάσταση λοκντάουν. Η μεγάλη αύξηση των καταθέσεων και η εκτόξευση της ζήτησης αγοράς ακινήτων αποδεικνύουν ότι τα ποσά δεν δόθηκαν σε κοινωνικές ομάδες που τα είχαν ανάγκη διότι διαφορετικά δεν θα πλεόναζαν. Διατέθηκαν κατά ασύμμετρο τρόπο στην κοινωνία με αποτέλεσμα κοινωνικές ομάδες που βρέθηκαν στο απυρόβλητο των ενισχύσεων της πανδημίας ή πήραν «ψίχουλα» να πνέουν τα λοίσθια, ενώ η ανεργία και η μετανάστευση των νέων παραμένουν τα κυρίαρχα προβλήματα της χώρας.