Macro

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, με τον αέρα των δημοσκοπήσεων -«πειραγμένες» ή μη, είναι μια άλλη συζήτηση- και με την απόλυτη μιντιακή υπεροπλία που του διασφαλίζει ο πακτωλός χρημάτων προς τα ΜΜΕ και οι «προνομιακές» σχέσεις του με επιχειρηματίες του χώρου, θα έπρεπε -θεωρητικά- να αισθάνεται σίγουρος. Είναι όμως έτσι; Οι κινήσεις των τελευταίων ημερών δείχνουν ότι η εικόνα κυριαρχίας του, δειλά μεν, αρχίζει να ρηγματώνεται. Η Ικαρία ήταν ένα μεγάλο πλήγμα για αυτόν, το καθολικό λοκντάουν ομολογία αποτυχίας, η συνεχώς διογκούμενη λαϊκή δυσαρέσκεια προϊδεάζει για το μέλλον. Σε αυτή ακριβώς τη συγκυρία, τη στιγμή που απαιτείται ένα συγκεκριμένο κοινωνικό πρόταγμα, με ένα λαό φοβισμένο και κουρασμένο, ευεπίφορο σε κάθε λογής επιρροές, η ευθύνη της Αριστεράς είναι ιδιαιτέρως κρίσιμη. Ένα σχέδιο δημιουργίας ευρύτατων δικτύων κοινωνικής προστασίας, που να αφορούν την υγεία, το εισόδημα, την εκπαίδευση, την πρόσβαση στη τεχνολογία -σχέδιο που δεν μπορεί παρά να φέρει την υπογραφή της- οφείλει να είναι η υπ’ αριθμόν ένα προτεραιότητά της. Με θέσεις διαυγείς, ξεκάθαρες, με σαφές ιδεολογικό πρόσημο, που θα αποτελέσουν το αντίβαρο στην ταξική αναλγησία της Δεξιάς. Χωρίς να μπαίνει στη λογική του «ώριμου φρούτου» και χωρίς να επενδύει στην υποτίμηση του αντιπάλου και στη στείρα αντιδεξιά ρητορική -πρακτική που, άλλωστε, αποδείχθηκε καταστροφική στο παρελθόν- οφείλει να δώσει ελπίδα, διέξοδο και να εμπνεύσει και πάλι.

Αυτά τα συγκινητικά που λέει ο Μητσοτάκης, ότι η αστυνομία στα πανεπιστήμια θα φέρει άνεμο δημοκρατίας, τα είχε πει παλιότερα και ο Κανελλόπουλος για τη Μακρόνησο. Προς το παρόν, από άνεμο δημοκρατίας έχουμε τα ΜΑΤ, που μετά τα συλλαλητήρια βαράνε όποιον άνθρωπο κάτω των 25 βρούνε μπροστά τους. Αυτό δεν σημαίνει τίποτα βέβαια, όταν θα μπουν στα πανεπιστήμια μπορεί να τα ευχαριστεί περισσότερο να λύνουν διαφορικές εξισώσεις. Έχουν έναν διακόπτη πίσω και αν χώσεις μέσα έναν συνδετήρα, γυρνάνε σε λειτουργία Διαφωτισμού. Στα παλιά μοντέλα, που δεν έχουν τέτοια ρύθμιση, θα χρειαστεί να τους αλλάξουν πλακέτα. Επίσης αν τους κάνεις Control Alt Delete, σταματάνε για 10 λεπτά να κλωτσάνε στη μούρη όποιον βλέπουν πεσμένο στο έδαφος. Αυτή την πρόβλεψη την έχουν για να τους κάνουν συντήρηση βέβαια, αλλά και μέσα στα πανεπιστήμια κάπως θα βοηθήσει. Θα βοηθούσε λίγο και να σταματήσουν να τα ταΐζουν ωμό κρέας, αλλά μην ζητάμε τόσα πολλά. Τώρα που μπαίνει η δημοκρατία στα πανεπιστήμια, μήπως να αλλάξουν και τις ρυθμίσεις στη ΔΑΠ, μπας και είναι σε θέση να φωνάξει κανένα πιο περίπλοκο σύνθημα. Θα τους κάνουν σεμινάρια στα τριτόκλιτα ουσιαστικά, και θα φωνάζουν και άως και έως και Νίκη Κεραμέως. Κρίμα πάντως, μένουμε στα δευτερεύοντα και ξεχνάμε τα θετικά του νομοσχεδίου, όπως ότι αφήνει 23.000 παιδιά εκτός πανεπιστημίων. Ήταν πάγιο αίτημα των λαϊκών στρωμάτων, μαζί με την κατάργηση του κοινωνικού επιδόματος και την αύξηση των τιμολογίων της ΔΕΗ. Και γιατί δεν πάνε στα κολέγια; Όλα η Μαρία Αντουανέτα περιμένουν να τους τα πει; Η Κεραμέως πρέπει να είναι αυτή τη στιγμή το δημοφιλέστερο πρόσωπο στις ηλικίες 6 - 25 μετά από τον κλόουν που έβγαινε από τις αποχετεύσεις σε εκείνο το θρίλερ.

Απόστολος Παπατόλιας «Η "επόμενη μέρα" του εθνικού και ευρωπαϊκού συνταγματισμού», εκδόσεις Παπαζήση, 2020 H πανδημία του Covid-19 είναι μια κρίσιμη περίοδος και για το συνταγματικό δίκαιο. Τα έκτακτα μέτρα που λήφθηκαν για να αναχαιτίσουν την εξάπλωση της νόσου έθεσαν σοβαρά ζητήματα σχετικά με την προστασία των συνταγματικών δικαιωμάτων, τον σεβασμό των θεμελιωδών αρχών και τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών. Η βαρύτητα των συνεπειών τους στην συνταγματική οργάνωση του πολιτικού και κοινωνικού βίου δικαιολογεί την ένταση των σχετικών συζητήσεων στην Ελλάδα και την Ευρώπη: καθώς οι εξελίξεις τείνουν να εξαρτήσουν το συνταγματικό δίκαιο από την «κανονικότητα», να το καταστήσουν δίκαιο που οι κυβερνώντες θα μπορούν να αναστέλλουν εν όψει των πολλαπλασιαζόμενων κινδύνων, η διαχείριση της πανδημίας προσλαμβάνει υπαρξιακό χαρακτήρα για τον συνταγματισμό. (...) Στο επίμετρο, ο συγγραφέας συγκεφαλαιώνει το συνταγματικό του αφήγημα για την κρίση. Είναι ένα αφήγημα που διεκδικεί να πείσει τους πολίτες και να εξασφαλίσει την ιδεολογικοπολιτική ηγεμονία όσων θα το υιοθετήσουν. Η βαρύτητα του εγχειρήματος εξηγεί το πολεμικό ύφος και την πεισματική, ενίοτε άδικη, προσπάθεια να ανατραπούν διαφορετικές προσεγγίσεις ως «ιδεοληπτικές βεβαιότητες» ή «στρεβλωτικές αυταπάτες». Επί της ουσίας: η θεώρηση του Παπατόλια στηρίζεται στην αυθεντία των κλασικών που διαμόρφωσαν τον συνταγματισμό ως τεχνική των αντιβάρων και των αλληλοεξισορροπήσεων. Έτσι, προτείνει το Σύνταγμα να αντιμετωπίζεται σαν σύστημα θεσμών και οργάνων που εξασφαλίζουν την επίτευξη ορισμένων κοινών στόχων και όχι σύνολο κανόνων. Με τον τρόπο αυτό εξορκίζει την ερμηνευτική διαδικασία, επιδιώκοντας τη μηχανική άρα αναντίλεκτη πραγμάτωση των διαδικασιών. Ο διάβολος, όμως, παραμένει κρυμμένος στο πραιτώριο: στη συνταγματική δημοκρατία, οι αρμοδιότητες και οι εξουσίες των κρατικών οργάνων προβλέπονται από κανόνες και χωρίς μια συνεκτική θεωρία για την ερμηνεία τους, η άσκησή τους καταλήγει σε αυθαιρεσία και αυταρχισμό.

η πανδημία (δηλαδή η διασπορά, το ρίζωμα και η συνεχιζόμενη αναπαραγωγή) του Covid-19 στις κοινότητές μας είναι καθαρά πολιτική επιλογή. Και εξηγούμαι: Η παγκόσμια διασπορά του ιού, που δίνει τροφή στην κάθε αποτυχημένη διαχείριση να χρησιμοποιεί τις μεγαλύτερες αποτυχίες των άλλων κρατών για να δικαιολογήσει της δικές της, δεν ήταν αναπόφευκτη. Αυτό φαίνεται από την επιτυχία των κρατών που έχουν καταφέρει να ελέγξουν πλήρως την πανδημία, όπως η Νέα Ζηλανδία, η Αυστραλία, το Βιετνάμ, η Κούβα και άλλες χώρες εντός και εκτός “πολιτισμένης” Δύσης. Μάλιστα, στα κράτη αυτά η οικονομική “θυσία” στην οποία υποβλήθηκαν ήδη (όσο μπορούμε να αποκαλούμε θυσία τον περιορισμό της οικονομίας προκειμένου να σωθούν ανθρώπινες ζωές) αποδίδει και οικονομικούς καρπούς, καθώς τους δίνεται πλέον η δυνατότητα να λειτουργήσουν εκ νέου με όρους σχετικής κανονικότητας, με τους μοναδικούς περιορισμούς να προέρχονται όχι από αποτυχίες των ίδιων, αλλά των άλλων κρατών που δεν επέλεξαν παρόμοια πολιτική. Αυτή η παγκόσμια αποτυχία του νεοφιλελευθερισμού, στο πλαίσιο του οποίου de facto κινούνται όλες οι κυβερνήσεις της “Δύσης”, από τις κεντροαριστερές μέχρι τις ακροδεξιές, οδηγεί το παγκόσμιο αφήγημα να μιλά για τα “κύματα” του ιού ως αποκλειστικά φυσικά φαινόμενα, αποκρύπτοντας τις ευθύνες που έχουν τόσο για την απώλεια της ζωής και της υγείας εκατομμυρίων ανθρώπων, όσο και για την αύξηση των ανισοτήτων που συνοδεύει την πανδημία ως τώρα. Στην Ελλάδα, λοιπόν, όσα ΜΜΕ του κατεστημένου μιλούν για “κύματα”, “εστίες φωτιάς” ακόμα και… ηφαίστεια, εμείς οφείλουμε να βλέπουμε από πίσω τη γύμνια ενός χρεοκοπημένου οικονομικού και κοινωνικού συστήματος οργάνωσης που το μόνο που μπορεί πλέον να μας προσφέρει είναι ατομική μιζέρια και συλλογική κατάθλιψη.

Περσόνες τύπου Πισσαρίδη γεννά διαρκώς ο καπιταλισμός, σε όλα τα επίπεδα. Ένας εσμός “ανεξάρτητων” κι “αδέκαστων” ειδικών, περιφέρονται στην παγκόσμια σφαίρα, από χωρίου εις χωρίον, και συμμορφώνουν. Συμβάλλοντας επίσης στην απρόσκοπτη αύξηση του κεφαλαίου, δίχως να αμφισβητούν τους όντως εργοδότες τους, ούτε να αναρωτιούνται για την τύχη των από κάτω. Από κοντά και οι “ανεξάρτητες αρχές”, εξαφανίζουν τις ιδέες από τη δημόσια συζήτηση, επιβάλλοντας, στα μουλωχτά, τη μία και μοναδική άποψη, αυτή που αναπαράγει διαρκώς τον καπιταλισμό. Αλλά ο/η επιστήμων/ισσα που δεν ενδιαφέρεται για τις κοινωνικοπολιτικές προεκτάσεις των λόγων και των έργων του, είναι, μάλλον, άνθρωπος λειψός. Διότι αυτοί που οι γνωμοδοτήσεις τους ουδέποτε ωφέλησαν τους λαούς -όπως ο Φρίντμαν στη Χιλή- δεν μπορεί, το ξέρουν. Ξέρουν ότι οι υλικές συνθήκες της ύπαρξης των ανθρώπων, αυτές που καθορίζουν τη ζωή και την ψυχή τους, χειροτερεύουν με τις πολιτικές τους, αλλά τις επιβάλλουν. Όσο δε για την πολυδιαφημιζόμενη ανεξαρτησία τους, δεν είναι παρά προκάλυμμα της ταξικής, και τοξικής, μεροληψίας τους.

Πρόκειται για θατσερισμό από τα πανέρια. Την ώρα που όλη η Ευρώπη βλέπει ότι μπαίνουμε σε βαθιά ύφεση, επιλέγει αυτό που θα ονομάζαμε κεϋνσιανισμό της κρίσης, δηλαδή στήριξη της προσφοράς και της ζήτησης, στήριξη των κοινωνικών δομών. Ενώ εσείς είστε τόσο εμμονικοί, ιδεοληπτικοί, γενίτσαροι που δε βλέπετε πως χρειαζόμαστε αντικυκλικές πολιτικές αλλά επιμένετε να εφαρμόζετε έναν αποτυχημένο, συμπλεγματικό, επαρχιωτικού τύπου νεοφιλελευθερισμό. Αυτό είναι και το πρόβλημά σας. Ότι έχετε σύμπλεγμα κατωτερότητας και δε βλέπετε πως άλλες πολιτικές είναι αναγκαίες από αυτές που εφαρμόζετε. Συνεχίζετε στη διάλυση της αγοράς εργασίας, συντρίβετε τον κόσμο της εργασίας με κατάργηση συλλογικών συμβάσεων, με απολύσεις, με κατάργηση της προστασίας των εργολαβικών εργαζομένων, με μείωση μισθών, με απαξίωση του ΣΕΠΕ, με απλήρωτες υπερωρίες, χωρίς να αντιμετωπίζετε τον κόβιντ ως επαγγελματική ασθένεια και φυσικά με ιδιωτικοποιήσεις. Ό,τι κάνατε στην εκπαίδευση για να εξυπηρετήσετε τους κολλεγιάρχες, έρχεστε να το κάνετε σήμερα στην κοινωνική ασφάλιση για να εξυπηρετήσετε τα συμφέροντα των μεγάλων, ιδιωτικών, πολυεθνικών εταιριών που δραστηριοποιούνται στο πεδίο όχι πια της κοινωνικής μα της ιδιωτικής ασφάλισης. Αυτή είναι αποτυχία μοντέλου, ιδεών, στρατηγικού χαρακτήρα που έχει οδηγήσει σε ύφεση 11%. Τις συνέπειες της βιώνουμε στην ελληνική κοινωνία και οικονομία. Οδηγούν σε κοινωνικές μετατοπίσεις και κοινωνική δυσαρέσκεια που θα μετατραπεί σε αίτημα για την αριστερή και προοδευτική διακυβέρνηση.

Θα χαρακτήριζα την πολιτική σας, από την πρώτη μέρα που αναλάβατε, με βάση το γνωστό ρητό που λέει ότι «ο δολοφόνος γυρνάει πάντοτε στον τόπο του εγκλήματος». Ξαναγυρίσατε, με όχημα το σχέδιο Πισσαρίδη, σε αυτά τα οποία είχατε αρχίσει να υλοποιείτε τα πρώτα μνημονιακά χρόνια. Τα «καύσιμα» του οχήματος τα έβαλε το ΔΝΤ, είναι ακριβώς όλη η χορηγία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, αυτές οι προτάσεις,οι πεπαλαιωμένες προτάσεις, δοκιμασμένες προτάσεις που συρρίκνωσαν το κοινωνικό κράτος στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, που διεύρυναν τις ανισότητες και που τις εμφανίζετε εδώ ως νέες προτάσεις.

Δεκαοκτώ σύντομες ιστορίες μεταναστών περιέχει το βιβλίο του Παναγιώτη Περιβολάρη, δεκαοκτώ πρωτοπρόσωπες (πλην μίας) αφηγήσεις που βασίζονται σε πραγματικά γεγονότα: «οι ιστορίες αυτές καταγράφουν αφηγήσεις που ακούστηκαν στο γραφείο μου από πελάτες και φίλους μετανάστες», λέει ο συγγραφέας και δικηγόρος στο επάγγελμα, ο οποίος, με λιτό ύφος που αποφεύγει τη φολκλορική και εξιδανικευτική ματιά, συμπυκνώνει σε λίγες λέξεις την Ελλάδα που συναντούν οι μετανάστες και μετανάστριες όταν φτάνουν εδώ, αλλά πολλές φορές και την κατάσταση που αφήνουν πίσω τους φεύγοντας. Στις σελίδες του θα συναντήσουμε Χρυσαυγίτες και δικαστές που αναρωτιούνται πώς είναι δυνατόν μια Αλβανίδα να διεκδικεί περιουσία «των ανθρώπων» (των Ελλήνων…)· θα δούμε ανθρώπους που χάνουν το όνομά τους («είναι μέσα ο Αλβανός;»)· θα ακούσουμε τον Μιχάλη από την Αντίς Αμπέμπα (με μητέρα ντόπια και πατέρα «γόνο μιας πλούσιας ελληνικής οικογένειας της Αντίς Αμπέμπα», αν και στη ληξιαρχική πράξη της γέννησής του «δεν υπάρχει όνομα πατρός», παρόλο που η μητέρα του τού δίνει το επώνυμο του πατέρα του) να έρχεται αντιμέτωπος, στην Ελλάδα πια, με το ερώτημα «από πού κι ως πού είχα ελληνικό επώνυμο, ενώ ήμουν μαύρος»· θα βρούμε τον νεαρό ομοφυλόφιλο που έρχεται στην Ελλάδα και πάει σε γκέι μπαρ για να ακούσει την κραυγή «ποια μαλάκω έφερε τον Αλβαναρά εδώ μέσα»· θα συναντήσουμε τους «γονείς [που] δεν ήθελαν τα παιδιά τους να κάνουν παρέα με Αλβανάκια», αλλά και εκείνους που διαμαρτύρονται όταν «ο Αφγανός» καλός μαθητής γίνεται παραστάτης («αρκετοί συμμαθητές μου πίστευαν ακριβώς το ίδιο. Ανάμεσά τους και παιδιά που είχαν γονείς μετανάστες»). Και πάνω απ’ όλα θα βρούμε αυτούς «που σώπαιναν»: «πετάχτηκε ένας συμμαθητής μου και είπε ότι στα χρόνια του Ισοκράτη δεν είχαν λαθρομετανάστες στην Ελλάδα. Η τάξη μου έμεινε μουγγή». Γι’ αυτό, λοιπόν, «το πρόβλημα το έχω με όλους τους υπόλοιπους. Αυτούς που αδιαφορούν και σωπαίνουν».

Ένας τέτοιος διάλογος, αν εξακολουθεί να είναι επιθυμητός από την αριστερά σήμερα, δεν μπορεί να ξεκινήσει, κατά τη γνώμη μου, με τη διατύπωση της Φ. Χάουγκ περί "ένταξης του φεμινισμού στον μαρξισμό" και πρωτοκαθεδρίας του εργατικού κινήματος ως ιστορικού υποκειμένου και φορέα μετασχηματισμού, έστω και αν "επέλθει αλλαγή και των δύο" (θέση VII). Αντίθετα, ένα τέτοιο ξεκίνημα θα καταδίκαζε το διάλογο από το ξεκίνημα, υπονομεύοντας τη δυνατότητα να βρεθούν αντιμέτωποι με ίσους όρους ο φεμινισμός και ο μαρξισμός, δύο θεωρίες που στοχεύουν στην κοινωνική απελευθέρωση και το ριζικό μετασχηματισμό της κοινωνίας. Και θα προσπερνούσε το πιο κάτω καταστατικό ερώτημα: Τι σημαίνει για τον μαρξισμό η διαπίστωση ότι ένα μέρος της κοινωνίας καθορίζεται και δέχεται εκμετάλλευση με τρόπους ανεξάρτητους από την ταξική πάλη και την οργάνωση της παραγωγής; Και τι σημαίνει για το φεμινισμό η διαπίστωση ότι ο καπιταλισμός δεν θα άλλαζε υπόσταση αν ενσωμάτωνε ισότιμα τα φύλα (με τους διαφορετικούς προσδιορισμούς μέσα την κατηγορία "φύλο")2; Μετά από τόσες δεκαετίες παθιασμένης συζήτησης, άλλα και απόλυτης αδιαφορίας και σιωπής στο δημόσιο διάλογο, πιστεύω ένα τέτοιο ερώτημα δεν μπορεί να συζητηθεί, και πολύ λιγότερο να απαντηθεί, σε ένα επίπεδο θεωρητικής αφαίρεσης και παγκόσμιας γενίκευσης, όπως επιχειρήθηκε στο παρελθόν. Αντίθετα, έχει νόημα να συζητιέται σε συγκεκριμένα κάθε φορά γεωγραφικά και κοινωνικά συμφραζόμενα και μέσα από την προσέγγιση θεμάτων στα οποία μπορούν να αναζητηθούν "τόποι συνάντησης". Η φτώχεια, η ανεργία, η διάλυση των κοινωνικών κεκτημένων σε δέκα χρόνια πολύπλευρης κρίσης, η διόγκωση της απλήρωτης οικιακής εργασίας και φροντίδας, η αύξηση της ενδοοικογενειακής βίας, η πλήρης και εν πολλοίς έμφυλη αποδιάρθρωση της απασχόλησης σε συνθήκες εγκλεισμού στο σπίτι λόγω της Covid 19, είναι σημαντικά τέτοια θέματα.

Η πρόταση να αποκτήσει η ΕΕ τις πατέντες των εμβολίων -ιδίως εκείνων που αναπτύχθηκαν με γενναία χρηματοδότηση από τους ίδιους τους Ευρωπαίους φορολογούμενους- για λογαριασμό των κρατών-μελών της και στη συνέχεια η διάθεσή τους στα τελευταία, ώστε να πολλαπλασιαστεί η δυνατότητα παρασκευής εμβολίων θα συνδύαζε, αφενός, τη συλλογική ισχύ των ευρωπαϊκών χωρών αφετέρου την απαραίτητη ευελιξία, ώστε να καταρτίσουν αυτές τα σχέδια τους σε εθνικό επίπεδο και με βάση τα ειδικότερα δημογραφικά, κοινωνικά και οικονομικά χαρακτηριστικά της καθεμίας. Γι’ αυτό, άλλωστε, είναι αυτή που συγκεντρώνει πλέον ευρύτερη υποστήριξη. Φυσικά, κάτι τέτοιο θα προϋπέθετε να αποδεχθεί η ΕΕ τη βασική αρχή ότι τα εμβόλια δεν είναι κοινό εμπορικό προϊόν, αλλά δημόσιο αγαθό. Το πόσο δύσκολο είναι να γίνει αποδεκτή η αρχή αυτή από τη σημερινή νεοφιλελεύθερη νοοτροπία της ΕΕ έγινε σαφές από τη λοιδορία με την οποία τη σχολίασε αρχικά ο Έλληνας πρωθυπουργός, ο κατεξοχήν φορέας αυτής της νοοτροπίας, από το βήμα της Βουλής των Ελλήνων. Είναι πλέον πολύ πιθανό ότι η ΕΕ θα καταλήξει σε αυτήν τη λύση -για μία ακόμα φορά υπερβολικά αργά και αφού θα έχει χαθεί πολύτιμος χρόνος με βαριές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες, αλλά και με βαρύ τίμημα σε ανθρώπινες ζωές.