Macro

Μετά την έξοδο της χώρας από τα Μνημόνια, δύο δρόμοι ανοίγονται μπροστά μας. Ο ένας είναι το μείγμα σκληρού νεοφιλελευθερισμού και ακροδεξιού λαϊκισμού που υπηρετεί ο Κ. Μητσοτάκης. Σε αυτόν επενδύει το παλιό πολιτικό σύστημα τις ελπίδες του να επανακάμψει στην εξουσία και προς αυτή την κατεύθυνση ασκεί όση πολιτική επιρροή τού έχει απομείνει. Η παλινόρθωση της παλιάς διαπλοκής, η διάλυση του κοινωνικού κράτους, η πριμοδότηση μιας ανάπτυξης αποκλειστικά για τους ισχυρούς και η κοινωνική οπισθοδρόμηση για τους περισσότερους είναι οι στόχοι του σχεδίου αυτού. Ο άλλος δρόμος είναι ένα προοδευτικό σχέδιο για την Ελλάδα της επόμενης μέρας. Ένα σχέδιο που θα προωθεί την ανάπτυξη για τους πολλούς, δηλαδή την ανάπτυξη μέσα από τη στήριξη της εργασίας, της πραγματικής οικονομίας και του κοινωνικού κράτους. Ένα σχέδιο που, ταυτόχρονα, θα υπηρετεί τη δημοκρατία, τον προοδευτικό θεσμικό εκσυγχρονισμό της χώρας και τη θωράκιση της διαφάνειας, αντιμετωπίζοντας επιτέλους τις στρεβλώσεις που συσσώρευσε για δεκαετίες το παλιό πολιτικό κατεστημένο. Στη βάση ενός τέτοιου σχεδίου η Αριστερά επιδιώκει τη συνάντηση με ευρύτερες προοδευτικές δυνάμεις. Αυτό που ενδιαφέρει δεν είναι κάποιες ευκαιριακές συμπλεύσεις ή η ανακύκλωση προσώπων. Αλλά το να γίνει η προοδευτική προοπτική υπόθεση της μεγάλης κοινωνικής πλειοψηφίας. Γι' αυτό χρειάζεται ανανεωμένος και καθαρός προγραμματικός λόγος, πολιτική συνέπεια, ήθος και αποφασιστικότητα. Με μια λέξη: ηγεμονία. Τους όρους διαμόρφωσης μιας νέας προοδευτικής ηγεμονίας πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας, μιλώντας τόσο για την Ελλάδα όσο και για την Ευρώπη. Γιατί οι εξελίξεις δεν μας περιμένουν. Ή τις διαμορφώνουμε ή μας προσπερνούν.

Εάν (...) η υστερία είναι επιλεγμένο και συστατικό χαρακτηριστικό της στρατηγικής της Ν.Δ. και όχι απλώς ο τόνος που δίνει ο Ά. Γεωργιάδης, γίνεται ευκόλως αντιληπτό ότι και στους λίγους μήνες που μας χωρίζουν από τις εκλογές αυτό ακριβώς θα παραμείνει το στιλ της πολιτικής της Νέας Δημοκρατίας: να υστεριάζει, να αποπειράται συμψηφισμούς, να λαϊκίζει και ψεύδεται ανερυθρίαστα. Ο ΣΥΡΙΖΑ θα βρεθεί ενώπιον ενός διλήμματος. Ή θα πρέπει, όπως είναι και η διάθεση των περισσοτέρων στελεχών του, να σηκώνει το γάντι και να ανταποδίδει στα ίσα με το ίδιο ύφος πολιτικής - και έτσι να κινδυνεύσει να εγκλωβιστεί σε ένα πολιτικό ξεκατίνιασμα, στο οποίο η Δεξιά είναι πολύ πιο ικανή. Ή θα πρέπει να διατηρήσει την ψυχραιμία του, να περιγράφει και να εξηγεί με καθαρότητα την πολιτική του και να κερδίσει με αυτόν τον τρόπο όσους ψηφοφόρους μπορούν να διακρίνουν κάτω από τον θόρυβο που κάνει η τηλεόραση.

Ο Κ. Μητσοτάκης έκανε και μία παρέμβαση για τα κόκκινα δάνεια, όπου ζήτησε να επιβραβευθούν οι συνεπείς δανειολήπτες και να τιμωρηθούν οι στρατηγικοί κακοπληρωτές. Έχει μηδενική ανοχή στους στρατηγικούς κακοπληρωτές ο Μητσοτάκης. Και στον «Κήρυκα» Χανίων συνεχώς γι' αυτό το θέμα έγραφε. Ενώ η Ν.Δ. αναδεικνύεται συνεπής δανειολήπτης της χρονιάς για τα τελευταία πέντε συνεχόμενα χρόνια. Ήτανε και το ΠΑΣΟΚ συνεπής δανειολήπτης, αλλά χάθηκε ξαφνικά χωρίς να αφήσει ίχνη. Ούτε καν ο ΑΦΜ του δεν βρέθηκε. Λένε όμως ότι, αν το προφέρεις φωναχτά μια νύχτα με πανσέληνο κάτω από ένα δέντρο καμένο από κεραυνό, εμφανίζεται η σκιά του Τσουκάτου να μεταφέρει σακούλες.

Ο περιορισμένος χώρος δεν επιτρέπει να γίνει εκτενέστερη αναφορά στη λεγόμενη «λογοτεχνία της φυλακής», μια λογοτεχνία που έχει, δυστυχώς, μακρά ιστορία και παράδοση, μια λογοτεχνία στην οποία συγγραφείς εντελώς διαφορετικοί μεταξύ τους έχουν υπογράψει βιβλία επίσης εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους αλλά πιθανώς και με μερικά κοινά στοιχεία. Όσον αφορά την Τουρκία, αρκεί να θυμηθούμε τον Ναζίμ Χικμέτ και τα έργα που έγραψε στη φυλακή. Στην ίδια παράδοση, ο Ντεμίρτας στέλνει το δικό του σήμα μέσα από το κελί της φυλακής, για να πει ότι «ο αληθινός εαυτός μας είναι αυτός που είμαστε στα όνειρά μας». Το βιβλίο του είναι αφιερωμένο «στις γυναίκες που δολοφονήθηκαν ή έπεσαν θύματα βίας».

Τι να σου λέω, μωρέ, συγκίνηση οκουμενική: Μετά τον Χίτλερ και τους Άριους, όλοι μίσησαν τις ευγονικές ιδέες. Μα να που ζούμε σε πόλεις τίγκα στην ευγονική θηριωδία: Ποιος ανάπηρος ζει σαν όλους τους άλλους; Ποιος μπορεί να εξυπηρετηθεί, να διασκεδάσει, να ερωτευτεί, να χωρίσει, να δουλέψει. Να δουλέψει, μαλάκα μου, το διανοείσαι; Τι αγριότητα που υπάρχει στις ευγονικές πόλεις. Ούτε να περπατήσεις, ούτε να ανασάνεις, ούτε να τσουλήσεις, τίποτα. Πόλεις για υγιείς, πολυκατοικίες για υγιείς, δρόμοι, μπαρ, υπηρεσίες. Για υγιείς. Κι εσύ πίσω από το συρματόπλεγμα. Εσύ, εγώ. Από τη μια στιγμή στην άλλη μπορούν να συμβούν αυτά, το σκέφτηκες ποτέ; Συρματόπλεγμα. Εξόριστοι σε έναν κόσμο γεμάτο ελευθερία. Ή σχεδόν. Ευγονικές πόλεις με αόρατους, εξόριστους ανθρώπους. Να μην τους δει κανένας και πικραθεί. Όλοι λυπούνται τον ανάπηρο κι όμως μόνο να ήξεραν τα κότσια που χρειάζονται όταν δεν έχεις πόδια, μάτια, αφτιά. Μια μέρα καθόμουν στο μπαλκόνι μου, είχε χιόνι στην Αθήνα, αλλά καθόμουν στο μπαλκόνι μου, στο κρύο και ήθελα να κλάψω για να παγώσουν τα δάκρυά μου και να φτάσουν στα μαγικά βασίλεια των χαμένων ηρώων. Στα παραμύθια είναι όλοι υγιής. Ακόμα και οι βάτραχοι μεταμορφώνονται σε πρίγκιπες . Τίποτα δεν θα πάει στραβά στα βασίλεια των χαμένων ηρώων κι εγώ θα φτάσω εκεί, μία νύχτα με κρύο, για να τα γεμίσω ανθρώπους σαν εμένα, που δεν θα έχουν γίνει άρτιοι –που λένε-. Αλλά θα έχουν βρει τον τρόπο να μην έχει καμία, μα απολύτως καμία σημασία.

Όταν κατηγορούν όσους κάνουν οποιαδήποτε αναφορά στη «λιτή αφθονία» ως προάγγελους ενός χειρότερου μέλλοντος, με λιγότερα αγαθά και φτωχότερους ανθρώπους, δεν κάνουν απλώς φθηνή αντιπολίτευση, υπερασπίζονται με σθένος τα ιδιοτελή συμφέροντα που εκπροσωπούν, παρότι η εξυπηρέτησή τους οδηγεί και σε ένταση των ανισοτήτων και σε υφεσιακές τάσεις, που πλήττουν πρώτα απ΄ όλα τους πιο αδύναμους ανάμεσα στους λαούς και ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις. Οποιαδήποτε αναφορά σε έναν διαφορετικό τρόπο οργάνωσης της παραγωγής των αγαθών και της κατανομής τους στους παραγωγούς θεωρείται ύβρις, η οποία, υποτίθεται, θα τιμωρηθεί από τους νόμους της αγοράς με πρόσθετη δυστυχία για τους ήδη αδικημένους. Όταν ακούν για τη «λιτή αφθονία», αντιδρούν όπως ο Τραμπ, όταν περιγελά την άνοδο της θερμοκρασίας του πλανήτη και τους κινδύνους από την ορατή ήδη κλιματική αλλαγή.

Η δυσκολία στις σχέσεις μεταξύ κυβέρνησης και θεσμών ανέκυψε κατά τη διαβούλευση για την έκθεση της πορείας της οικονομίας. Οι μικρές καθυστερήσεις στα προαπαιτούμενα δεν δικαιολογούσαν τη στάση των δανειστών και τώρα πλέον τα προαπαιτούμενα έχουν όλα εκπληρωθεί. Μένει μόνο ο νέος νόμος για τα δάνεια, που σύμφωνα με έγκυρους αξιωματούχους της κυβέρνησης, είχαν φθάσει σε τέτοιο σημείο προσέγγισης, που δεν μπορούσαν να ερμηνεύσουν τη στάση των δανειστών. Μια πολιτική ερμηνεία της παρελκυστικής στάσης της Κομισιόν, αλλά και της ΕΚΤ, δεν ήταν καθόλου παρακινδυνευμένη.

Δεν θα επιχειρηματολογήσω για το εάν η συμφωνία που επιτύχαμε μετά το καλοκαίρι του 2015 ήταν χειρότερη ή καλύτερη. Ήταν πολύ καλύτερη. Αλλά θα ήθελα να επικεντρωθώ περισσότερο στο αν άξιζε τον κόπο. Και η απάντηση είναι ναι, πήγε καλύτερα απ’ όσο πίστευα. Αν με ρωτούσατε πριν 3,5 χρόνια αν θα είχαμε βγει από το πρόγραμμα, αν θα είχαμε βγει στις αγορές, αν θα είχαμε ανάπτυξη, δεν νομίζω ότι θα ήμουν τόσο σίγουρος. Θα είχα αρκεστεί και με πολύ λιγότερα, για να το πω διαφορετικά. Από αυτή την άποψη λοιπόν, ήταν επιτυχία. Αυτό που προσπαθήσαμε να επιτύχουμε, εντός των περιορισμών και της επιβολής ενός προγράμματος διαρθρωτικής προσαρμογής, ήταν να υπάρχουν δομές προοδευτικές, που είτε θα ενίσχυαν τα εισοδήματα των ανθρώπων της εργατικής και της μεσαίας τάξης, είτε θα ενδυνάμωναν τους ίδιους τους εργαζόμενους, ώστε να είναι σε θέση, όταν θα βγαίναμε από το πρόγραμμα, να παλέψουν για μια πιο δίκαιη κοινωνία. Αυτός ήταν ο σκοπός μας. Σε κάποιες περιπτώσεις πετύχαμε, σε κάποιες αποτύχαμε, γιατί η πίεση και η ισορροπία δυνάμεων ήταν πολύ μεγάλη και αναγκαστήκαμε να συμβιβαστούμε.