Συνεντεύξεις

Κατανοώ τη θέσπιση ενός καθολικού εγγυημένου εισοδήματος ως κομβικής σημασίας για τον περιορισμό της εργασιακής επισφάλειας, αλλά επίσης και για την ενδυνάμωση της πολιτικής προσπάθειας των ανθρώπων. Μία άλλη φίλη και θεωρητική της πολιτικής φιλοσοφίας η Kathi Weeks, έχει δίκιο στο ότι το εγγυημένο εισόδημα θα μπορούσε να ενεργοποιήσει νέες εμπειρίες ελευθερίας, χαλαρώνοντας την ανάγκη εργασιακής εγρήγορσης κάθε λεπτό κάθε μέρας. Με άλλα λόγια, η πάλη για το εγγυημένο εισόδημα δεν είναι απλώς ένα οικονομικό αίτημα, αλλά είναι επίσης και ίσως και περισσότερο, μία πάλη για τον ελεύθερο χρόνο. Με δεδομένο ότι παρεμβαίνει και αλλάζει την αντιφατική, εξουθενωτική δομή του χρόνου της καθημερινότητας, που βιώνουν όλοι οι εργαζόμενοι, ακόμα κι αν αυτή η πραγματικότητα είναι πιο δυσχερής για κάποιους σε σχέση με κάποιους άλλους, το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα προσφέρει μία ελπιδοφόρα πολιτική στρατηγική για οριζόντια ταξική οργάνωση. Εντούτοις, όπως επιχειρηματολογώ και στο βιβλίο μου Η μάχη για το χρόνο, η πάλη ενάντια στην επισφάλεια απαιτεί περισσότερα από το χρόνο που θα απελευθερώσει το εγγυημένο εισόδημα στα άτομα. Χρειάζεται επίσης μία οργανωτική βάση, ώστε οι άνθρωποι να έρθουν σε επαφή και να επαναπροσδιορίσουν το χρόνο τους στην κατεύθυνση της δημιουργίας ισχυρών, πολιτικοποιημένων κοινοτήτων δράσης. Οι εργαζόμενοι έχουν ανάγκη από λαϊκή επιμόρφωση, όπως συμβαίνει στα εργατικά κέντρα της Αμερικής. Χρειάζονται μία οργανωτική έδρα, η οποία θα τους παρέχει συγκεκριμένους τρόπους επαναπροσδιορισμού του χρόνου τους, ο οποίος διαφορετικά θα αναλωθεί σε ατέρμονη εργασία και ανησυχία για την εργασία. Αυτός είναι κι ο λόγος που το βιβλίο μου τελειώνει με ένα κάλεσμα προς την Αριστερά να δημιουργήσει εργατικά κέντρα για όλους τους εργαζομένους. Αυτό έχει νόημα, αν σκέπτεται κανείς, όπως κι εγώ, ότι η επισφάλεια έχει διαχυθεί σε ολόκληρη την οικονομία, ακόμα κι αν χτυπά ορισμένες ομάδες εργαζόμενων πιο σκληρά από άλλες. Τα εργατικά κέντρα που απευθύνονται σε επισφαλώς εργαζομένους επιτυγχάνουν στο να «αξιοποιούν» το χρόνο που αυτοί διαθέτουν ανάμεσα στις κατακερματισμένες δουλειές τους και τον οποίο, υπό άλλες συνθήκες, θα σπαταλούσαν αναζητώντας κι άλλη δουλειά ή ανησυχώντας για το ότι δεν έχουν αρκετή δουλειά. Όλοι οι εργαζόμενοι, στο σύνολο της οικονομίας έχουν ανάγκη από αυτή τη δυνατότητα.

Υπάρχει μέσα στον ΣΥΡΙΖΑ μία άποψη για ανοιχτή επικοινωνία-πρόσκληση στην ηγεσία του ΚΙΝΑΛΛ ταυτόχρονα με την κοινωνική διεύρυνση που γίνεται προς όλες τις δημοκρατικές δυνάμεις. Πολύ φοβάμαι όμως, πως όταν απευθύνεσαι σε «δημοκρατικό προσκλητήριο» και συναντάς συνεχώς άρνηση, αυτό μπορεί να κάνει κακό και στην επιχείρηση διεύρυνση που είναι ο στρατηγικός σου στόχος. Οι όποιες συνεργασίες πιστεύω ότι θα είναι απόρροια της ίδιας της βούλησης της κοινωνίας να προχωρήσουν τα κόμματα σε τέτοιες συνεργασίες. Δεν λέω να μην απευθύνει ο ΣΥΡΙΖΑ ανοιχτό προσκλητήριο, αλλά αλίμονο αν στρατηγικά θεωρεί ότι η συνεργασία των κομμάτων είναι όρος για την δική του ανασυγκρότηση... Ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να δημιουργήσει, πολιτικοποιήσει και συνδεθεί οργανικά με ένα τεράστιο πλειοψηφικό ρεύμα της ελληνικής κοινωνίας, που πλήττεται από το νεοφιλελεύθερο, αντιδημοκρατικό, αυταρχικό πρότυπο που οδηγεί την χώρα στην καταστροφή, επιδιώκοντας να επιβάλει καθεστώς έκτακτης ανάγκης. Αυτό απελευθερώνει πάρα πολλές κοινωνικές δυνάμεις, δεν απευθυνόμαστε μόνο στο 32% των εκλογών του Ιουλίου του 2019... Από τις εκλογές του 2012 ένα μεγάλο μέρος της προοδευτικής πλειοψηφίας που στήριζε παραδοσιακά το ΠΑΣΟΚ έχει πάρει τις αποφάσεις του και έχει κόψει τις γέφυρες. Αυτό το μεγάλο ποσοστό, που ξεκίνησε από 27%, έφτασε 36%-37%, εξακολουθεί σήμερα να είναι τεράστιο σε περίοδο κρίσης και επίθεσης από παντού, έχει εμπεδώσει την οργανική του σχέση με τον ΣΥΡΙΖΑ, τόνισε ο κ. Γκίβαλος. Και έχει ορισμένη στρατηγική για το τι πρέπει να γίνει στην ελληνική κοινωνία. Διεύρυνση της Δημοκρατίας, προάσπιση του κοινωνικού κράτους και του κράτους Δικαίου, ανάπτυξη σε νέο παραγωγικό μοντέλο που θα δώσει όραμα και προοπτική, κάθε πολίτης να αναγνωρίσει τον εαυτό του μέσα σε αυτό το σχέδιο.

Η ιδεολογική κυριαρχία του νεοσυντηρητισμού, παγκοσμίως, στην Ευρώπη και στη χώρα μας, είναι ισχυρή, αλλά μοιάζει να μην είναι αλώβητη. Η έκρηξη κατά του ρατσισμού στις ΗΠΑ, τα κινήματα κατά των κοινωνικών ανισοτήτων και της κλιματικής κρίσης, δημιουργούν ρωγμές στη νεοσυντηρητική ηγεμονία και εμπνέουν το σύνθημα «καμιά ειρήνη χωρίς δικαιοσύνη» σε ολόκληρο τον πλανήτη. Ταυτόχρονα, η πανδημία ανέδειξε την κρίση της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης και την ανάγκη αναδιοργάνωσης του δημόσιου συστήματος Υγείας και γενικότερα του κοινωνικού κράτους. Στην Ευρώπη μάλιστα έπαψε να είναι ταμπού η αμοιβαιοποίηση του χρέους, οι μεταβιβάσεις πόρων με τη μορφή επιχορηγήσεων και όχι δανείων, η έκδοση ευρωομολόγων και τόσα άλλα που όταν τα έθετε ο ΣΥΡΙΖΑ, το 2015, χαρακτηριζόταν ανεύθυνος και... αντιευρωπαίος! Βρισκόμαστε σ’ ένα μεταίχμιο. Πρέπει να πείσουμε ότι η κλιματική κρίση, οι πανδημίες που είναι συνέπειά της, δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με τα «αγοραία» δόγματα του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού. Δημόσια αγαθά όπως το νερό, η ενέργεια, τα ευαίσθητα οικοσυστήματα, τα εμβόλια, οι πολιτικές Υγείας, το δημόσιο σύστημα εκπαίδευσης, η στέγη, πρέπει να βγουν έξω από τον κύκλο της εμπορευματικής καπιταλιστικής διαχείρισης. Να αποδοθούν στις κοινωνίες, μέσα από θεσμούς κοινωνικής συμμετοχής, λογοδοσίας και διαφάνειας κι όχι μέσα από ένα διεφθαρμένο και αυταρχικό κράτος. Ο ψηφιακός καπιταλισμός, που ανατρέπει εργασιακά δικαιώματα και επιδιώκει να εμπεδώσει την κοινωνία της επιτήρησης (στις ΗΠΑ αριστεροί διανοούμενοι έχουν μιλήσει για τον «καπιταλισμό της κατασκοπίας»), επιβάλλει μια απάντηση των κοινωνιών. Χρειαζόμαστε ένα νέο τύπο κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης, μια δημοκρατική υπέρβαση του καπιταλισμού, μια κοινωνία ισότητας και ελευθερίας που «κάποτε ονομάζαμε σοσιαλισμό».

Η πανδημία πράγματι ανέδειξε πέρα από κάθε αμφισβήτηση την αναγκαιότητα του δημόσιου δωρεάν κοινωνικού κράτους: Υγεία - Παιδεία - πρόνοια. Ο κ. Μητσοτάκης βέβαια θεωρεί την Υγεία και την Παιδεία ως προνομιακά πεδία για ιδιωτικές επενδύσεις και παραγωγή κέρδους και την πρόνοια πεδίο άσκησης φιλανθρωπίας και όχι υποχρέωση του κράτους και ότι αφορά μόνο τους ακραία φτωχούς. Γι’ αυτό και όλο το αφήγημα που έστησε εναντίον του ΣΥΡΙΖΑ και του κράτους πρόνοιας τόσα χρόνια ήταν «δεν θέλουμε τα επιδόματα που δίνει ο ΣΥΡΙΖΑ, θέλουμε ανάπτυξη, καλές θέσεις εργασίας και επενδύσεις»! Χρειάστηκαν μόνο οκτώ μήνες (προ κορωνοϊού) και τα περί ανάπτυξης, νέων θέσεων εργασίας και επενδύσεων κατέρρευσαν. Συνέβη όμως και κάτι αποκαλυπτικό για τα επιδόματα: η αγορά τον Δεκέμβριο του 2019, μόλις έχασε το μέρισμα των 700 εκατ. που έδινε ο ΣΥΡΙΖΑ συνήθως τέτοια εποχή, πάγωσε. Ο τζίρος της έπεσε. Διότι τα επιδόματα δεν αποταμιεύονται, αλλά ενισχύουν την ζήτηση και συνεπώς την μικρομεσαία επιχειρηματικότητα και δημιουργούν θέσεις εργασίας.

Ο Ρόμπερτ Μίχελς θεωρούσε ότι οι μαζικοί πολιτικοί φορείς της Αριστεράς ματαίως προσπαθούν να αποφύγουν τις ιεραρχικές και γραφειοκρατικές παρεκτροπές, μιας και τα δεδομένα των σύγχρονων κοινωνιών (μεγάλοι πληθυσμοί, ανάγκη για γρήγορες αποφάσεις, πολυπλοκότητα των ζητημάτων) δεν αφήνουν περιθώρια αποφυγής τους. Η επαναληπτικότητα του φαινομένου της ολιγαρχικοποίησης της ζωής των μαζικών κινημάτων, των κομμάτων και των συνδικάτων αναβίβασε τη συγκεκριμένη θεωρία σε «σιδερένιο νόμο». Για δεκαετίες, αν όχι μέχρι σήμερα, το πρόβλημα, αν δεν θεωρείται αναπόδραστο, μοιάζει τουλάχιστον φυσιολογικό και αναμενόμενο να προκύψει σε κάποιο στάδιο των συλλογικών προσπαθειών. Όπως, όμως, έμοιαζε αναμενόμενη η πρόσκρουση των συλλογικών χειραφετητικών εγχειρημάτων στις αναγκαιότητες να συνεννοηθούν γρήγορα μεγάλοι πληθυσμοί για πολύπλοκα ζητήματα, άλλο τόσο αναμενόμενη έμοιαζε η πρόσκρουση της ολιγαρχικοποίησης του συλλογικού βίου στην άρνηση είτε της αιτίας / δικαιολογίας είτε του αποτελέσματος της ίδιας της ολιγαρχικοποίησης. Οι αριστερόστροφοι ριζοσπάστες ισχυρίζονταν ανέκαθεν ότι δεν είναι αναπόφευκτη αυτή η κατάληξη και, αν ήταν, δεν υπήρχε περίπτωση να την αποδεχτούν. Εν προκειμένω ο κατά Μίχελς «σιδηρούς νόμος της ολιγαρχίας» και ο «σιδερένιος νόμος της πρωτοπορίας», όπως τον ονόμασα κατ’ αναλογίαν, αλληλοτροφοδοτούνταν και αλληλοτροφοδοτούνται.