«Είμαι τώρα απολύτως βέβαιος ότι τα εγκλήματα τούτης της ένοχης χώρας δεν θα εξαγνιστούν ποτέ παρά μόνο με αίμα. Είχα τη μάταιη, όπως τώρα πια πιστεύω, ψευδαίσθηση ότι αυτό θα μπορούσε να συμβεί δίχως μεγάλη αιματοχυσία», έγραφε ο Τζον Μπράουν στο τελευταίο του σημείωμα, που το παρέδωσε σε έναν φρουρό, το πρωί της μέρας που θα τον εκτελούσαν, στις 2 Δεκεμβρίου του 1859.
Ο Τζον Μπράουν (1800-1859) υπήρξε ένας από τους κυριότερους πρωταγωνιστές του κινήματος για την κατάργηση της δουλείας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Πολλά έχουν γραφτεί γι’ αυτόν, καθώς ο τρόπος που απεικονίζεται ο Μπράουν στην ιστορία μεταβάλλεται μέσα στον χρόνο και ανάλογα με τις συγκυρίες ή την οπτική γωνία και τη θέση του/της κάθε συγγραφέα, με κάποιες πλευρές της επίσημης ιστοριογραφίας να δίνουν, προφανώς, έμφαση στην άποψή του για τη χρήση της βίας και στον «φανατισμό» του για την ανατροπή του σκοτεινού καθεστώτος της δουλείας στις ΗΠΑ.
Αυτός ο τόμος έχει το μεγάλο πλεονέκτημα ότι δεν αρκείται στο τι λένε οι ιστορικοί ή άλλοι μελετητές, αλλά αποτυπώνει τη φωνή του ίδιου του Μπράουν, καθώς περιέχει πολλές επιστολές του, συνεντεύξεις και πολιτικά κείμενα, όπως π.χ. το Προσωρινό Σύνταγμα που συνέγραψε ο ίδιος το 1858, φιλοξενούμενος στο σπίτι του ιστορικού αγωνιστή κατά της δουλείας Φρέντερικ Ντάγκλας, ενώ στο Παράρτημα υπάρχουν κείμενα πολύ σημαντικά για την κατανόηση της εποχής. Η εκτεταμένη και πολύ κατατοπιστική εισαγωγή αναλύει σε βάθος το κίνημα του Μπράουν και τη σημασία του για τον αγώνα για την κατάργηση της δουλείας, συζητώντας και κάποια από τα ζητήματα που έθετε αυτό, όπως για παράδειγμα το θέμα της βίας ή το πολιτικό περιεχόμενο του κινήματος αυτού, ενταγμένα στο πλαίσιο των συνθηκών της ιστορικής εποχής του.
Κώστας Αθανασίου
Η ΕΠΟΧΗ
