Οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν από τις ιδέες «εκτός του κουτιού» και την περαιτέρω στρατιωτικοποίηση
Μετά από ένα παρατεταμένο αδιέξοδο στο Κυπριακό – το μεγαλύτερο στην ιστορία του – κάτι άρχισε να κινείται. Και όπως όλα δείχνουν θα βρεθούμε μπροστά σε εξελίξεις τις οποίες δεν είδαμε από το 2017, με την αποτυχία την τελευταία στιγμή της προσπάθειας στον Κραν Μοντανά. Όλοι παραδέχονταν τότε πως «βρισκόμασταν στο τελευταίο μισό μίλι», ωστόσο, την μοιραία νύχτα της 6ης προς 7η Ιουλίου όλα κατέρρευσαν. Και μια ακόμα από τις σημαντικότερες ευκαιρίες λύσης, χάθηκε. «Έλλειψη πολιτικής βούλησης και απροθυμία για συμβιβασμό», καταλόγισε στις δύο πλευρές ο ΓΓ του ΟΗΕ, ο οποίος δεν έκρυψε την ανησυχία και απογοήτευση του για το μέλλον του νησιού.
Εννέα χρόνια μετά και δεν έγινε τίποτε ουσιαστικό και ωφέλιμο στην κυπριακή υπόθεση. Ούτε καν η διάνοιξη ενός πρόσθετου οδοφράγματος έγινε κατορθωτή. Αφού οι ηγέτες των δύο κοινοτήτων, όλα τούτα τα χρόνια, δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν στα ελάχιστα για να καταστεί αυτό εφικτό. Σήμερα, λίγους μήνες πριν από την ολοκλήρωση της θητείας του, ο Αντόνιο Γκουτέρες έρχεται στο νησί στις 27 με 29 Ιουλίου.
Επιθυμία του να παρουσιάσει ένα περίγραμμα θέσεων, το οποίο να χρησιμεύσει ως γενικό πλαίσιο των διαπραγματεύσεων. Η ανακοίνωση της καθόδου του στο νησί, έχει οδηγήσει σε εγρήγορση και τις δύο κοινότητες.
Ξεκινούν όμως όλοι από την ίδια αφετηρία, περιμένοντας τον Γκουτέρες; Αυτό που έχει σημασία είναι οι ηγέτες των δύο κοινοτήτων να είναι ειλικρινείς ως προς τις προθέσεις τους και πρόθυμοι να συνεργαστούν με τον Γ.Γ. του ΟΗΕ. Η περίοδος ίσως να μην είναι και η καλύτερη. Μόλις πέρασε η επέτειος της τουρκικής εισβολής και η κάθε πλευρά αποτίμησε την ημέρα αντιστρόφως ανάλογα. Την ίδια ώρα, οι εθνικιστικοί κύκλοι ένθεν κακείθεν του συρματοπλέγματος επιχείρησαν να πείσουν για το αδύνατο της λύσης και της ειρηνικής συμβίωσης. Το στοίχημα για τους Χριστοδουλίδη και Έρχιουρμαν, λοιπόν, είναι μεγάλο γιατί οφείλουν να καταρρίψουν αυτή τη ρητορική. Είναι βέβαια θέμα μεγαλύτερης συζήτησης για το πόσο το πιστεύουν κι ο καθένας ξεχωριστά και οι δύο μαζί ή και πόσο θέλουν να πείσουν για κάτι τέτοιο αμφότεροι οι ηγέτες.
Επανέναρξη διαπραγματεύσεων
Διακηρυγμένος στόχος και της ελληνοκυπριακής και της τουρκοκυπριακής πλευράς είναι η επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων από το σημείο στο οποίο σταμάτησαν το 2017. Τούτο αποτελεί και θέση του Συμβουλίου Ασφαλείας, τις καλές υπηρεσίες του οποίου εκτελεί ο ΓΓ. Μια άλλη διακηρυγμένη θέση είναι πως πρέπει να διαφυλαχθεί το διαπραγματευτικό κεκτημένο. Αυτή η θέση κι αν αποτελεί σήμερα το μεγαλύτερο στοίχημα, υπό το φως των όσων διαρρέουν για λεγόμενες νέες ιδέες «έξω από το κουτί».
Γιατί είναι μέγιστης σημασίας η διατήρηση του διαπραγματευτικού κεκτημένου; Γιατί έχουν επιτευχθεί συγκλίσεις που πρέπει να διαφυλαχθούν και η συζήτηση να γίνει μόνο για εκκρεμούντα ζητήματα. Από τα ουσιώδη κεφάλαια του Κυπριακού, τα μόνα που εκκρεμούν είναι το περιουσιακό και τα θέματα ασφάλειας -εγγυήσεων. Αλίμονο αν ανοίξουν ζητήματα που έχουν ήδη συμφωνηθεί κι αρχίσει εκ νέου μια ατέρμονη και δαιδαλώδης συζήτηση, που το μόνο σίγουρο είναι πως θα οδηγήσει σε πισωγύρισμα στο Κυπριακό. Θα ανοίξει ο ασκός του Αιόλου με την κάθε πλευρά να θέτει στο τραπέζι και νέες προτάσεις.
Οι λεγόμενες νέες ιδέες
Ποιες είναι οι λεγόμενες νέες ιδέες στο Κυπριακό, ποιοι τις προωθούν και γιατί είναι επικίνδυνες για τα συμφωνηθέντα στο Κυπριακό;
Είναι σαφές και ευθύς εξαρχής ξεκάθαρο πως οι όποιες νέες ιδέες είναι εκτός των όρων εντολής του Γ.Γ. του ΟΗΕ. Και δεν έχει συμβεί ξανά, παραμονές μιας νέας προσπάθειας να κατατίθενται στο τραπέζι νέες ιδέες. Είναι επικίνδυνες γιατί οδηγούν στην ακύρωση συγκλίσεων, για την επίτευξη των οποίων δαπανήθηκε χρόνος διαπραγμάτευσης και την ίδια ώρα απομακρύνουν, χρονικά, την προοπτική της λύσης. Ο χρόνος ποτέ δεν λειτούργησε υπέρ της υπόθεσης της Κύπρου και αυτό που θεωρείται αξίωμα, περίπου, στο Κυπριακό είναι πως η κάθε επόμενη πρόταση λύσης δεν θα είναι καλύτερη από την προηγούμενη γιατί ο χρόνος παγιώνει τετελεσμένα.
Οι πρώτες πληροφορίες για νέο σχέδιο επίλυσης του Κυπριακού δημοσιεύθηκαν στην βρετανική Independent, όπου μάλιστα γινόταν λόγος πως το επεξεργάζεται η προσωπική απεσταλμένη του ΓΓ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν. Δεν πρόκειται για επίσημη πρόταση του ΟΗΕ, αλλά για ιδέες που αποσκοπούν στη γεφύρωση των διαφορών μεταξύ των δύο πλευρών, σημείωνε το ίδιο δημοσίευμα. Η Μαρία Άνχελα Ολγκίν, πάντως, έχει πει πως «δεν υπάρχει ούτε μία γραπτή λέξη που να προέρχεται από εμένα», χαρακτήρισε τις πληροφορίες «προϊόν φημών και λανθασμένων αντιλήψεων», ξεκαθαρίζοντας πως η ίδια εστιάζει την προσοχή της στο να ακούει τις θέσεις των δύο πλευρών και να αναζητεί επιλογές ώστε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.
Τι προβλέπει, ανάμεσα σε άλλα, το σχέδιο των νέων ιδεών; Τη δημιουργία δύο συνιστώντων κρατών με πολιτική ισότητα και σημαντικό περιορισμό των αρμοδιοτήτων του κεντρικού κράτους. Η καθημερινή διακυβέρνηση θα ασκείται κυρίως από τα δύο συνιστώντα κράτη, ενώ μια μικρή κεντρική δομή θα διαχειρίζεται τις αρμοδιότητες που δεν μπορούν να ασκούνται χωριστά. Για τις κοινές αρμοδιότητες μεταξύ άλλων προτείνεται: Εναλλασσόμενο προεδρικό συμβούλιο με επικεφαλής τους δύο ηγέτες, με αναλογία 2:1 ή 3:1 υπέρ της ε/κ πλευράς. Ένα ανώτατο συμβούλιο αποτελούμενο από Ε/κ και Τ/κ βουλευτές αντί ενός άμεσα εκλεγμένου ομοσπονδιακού κοινοβουλίου. Όσον αφορά το σύστημα των εγγυήσεων του 1960, το δημοσίευμα αναφέρει ότι εξετάζεται η αντικατάσταση του ρόλου Βρετανίας, Ελλάδας και Τουρκίας από έναν μηχανισμό υπό το ΝΑΤΟ, που θα μπορούσε να περιλαμβάνει μικρή πολυεθνική στρατιωτική παρουσία στο νησί.
Αξίζει να θυμηθούμε τι έχει ήδη επιτευχθεί, για να αντιληφθούμε το επικίνδυνο των νέων ιδεών.
Στο κεφάλαιο διακυβέρνησης, βάση των συνομιλιών είναι η μετεξέλιξη της Κυπριακής Δημοκρατίας σε Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία. Στο πλαίσιο αυτό, ιστορικά έχουν επιτευχθεί συγκλίσεις με σημαντικότερες:
• Πολιτική Ισότητα, όπως αυτή περιγράφεται στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας και περιλαμβάνει αποτελεσματική συμμετοχή των δύο κοινοτήτων στα όργανα της ομοσπονδιακής κυβέρνησης.
• Εκτελεστική Εξουσία: Εκ περιτροπής προεδρία, διαδικασία που υπολογίζεται με ένα σύστημα σταθμισμένης ψήφου, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι υποψήφιοι θα χρειάζονται υποστήριξη και από τις δύο κοινότητες.
• Λήψη Αποφάσεων: Για να λαμβάνονται αποφάσεις σε ομοσπονδιακό επίπεδο (σε συγκεκριμένα καθορισμένα θέματα αρμοδιότητας της κεντρικής κυβέρνησης), απαιτείται η θετική ψήφος τουλάχιστον από έναν αριθμό Τουρκοκύπριων και Ελληνοκύπριων βουλευτών ή εκπροσώπων, ώστε να αποφεύγονται οι αποκλεισμοί.
• Ομοσπονδιακό Κράτος: Έχει συμφωνηθεί ότι το ομοσπονδιακό κράτος θα είναι συνέχεια της Κυπριακής Δημοκρατίας, με μία ενιαία διεθνή προσωπικότητα, μία κυριαρχία και μία ιθαγένεια.
NATO
Αυτό που προκύπτει ως ερώτημα και προκαλεί ταυτόχρονα ανησυχία είναι πώς εμφανίστηκε το ΝΑΤΟ σε ένα σχέδιο λύσης του Κυπριακού. Πάγια θέση της Δεξιάς στην Κύπρο (και των διακυβερνήσεων Αναστασιάδη/Χριστοδουλίδη) είναι η ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ, πρόταση που προκαλεί τα αισθήματα του λαού, δεδομένης της στάσης και του ρόλου της συμμαχίας έναντι της εισβολής στην Κύπρο. Την ώρα που ζητούμε λύση και αποχώρηση στρατευμάτων, είναι δυνατό να συζητείται πολυεθνική στρατιωτική παρουσία στο νησί; Δεν αποκλείεται, αυτό να αποτελεί επιθυμία της κυβέρνησης Χριστοδουλίδη, την οποία δεν χάνει ευκαιρία να μεταφέρει στους ομοϊδεάτες της στην Ευρώπη.
