«Όχι, δεν έχει κάτι το νερό στο Γκρατς. Απλά το Κομμουνιστικό Κόμμα εδώ και είκοσι χρόνια βάζει το κοινωνικό ζήτημα στο προσκήνιο», σχολίασε η Κολέτ Σμιτ, συντάκτρια της «Der Standard» για την εντυπωσιακή νίκη του ΚΚ Αυστρίας στις δημοτικές εκλογές του Γκρατς. Πράγματι, το ΚΚ Αυστρίας, παρά το γεγονός ότι είχε τη διοίκηση του δήμου, όχι μόνο δεν τιμωρήθηκε, όπως συχνά συμβαίνει, αλλά αύξησε το ποσοστό του κατά σχεδόν επτά μονάδες σε σύγκριση με το 2021. Δεύτερον, το ΚΚ Αυστρίας μόνο του σχεδόν ισοφαρίζει το άθροισμα των ποσοστών της κεντροδεξιάς και της ακροδεξιάς στον Δήμο του Γκρατς.
Ένα συνηθισμένος «μονόκερος»
Σίγουρα, η δήμαρχος του Γκρατς, Έλκε Καρ, είναι μία σπουδαία πολιτική προσωπικότητα. Βέβαια, δεν μοιάζει με τίποτα στους… «σπουδαίους» που έχουμε συνηθίσει. Είναι μια χαμογελαστή κυριούλα, πάνω από 60 χρονών. Βιολογική κόρη μιας νεαρής αγρότισσας και ενός ιρανού φοιτητή, υιοθετημένη από εργατική οικογένεια, απόφοιτος νυχτερινής εμπορικής σχολής ενώ δούλευε ως γραμματέας, αλλά και μέλος του ΚΚ Αυστρίας εδώ και πάνω από σαράντα χρόνια. Κι όμως, όλα αυτά τα τόσο συνηθισμένα, την κάνουν κατά κάποιο τρόπο μοναδική: σε έναν κόσμο όπου όλο και περισσότεροι αποξενώνονται από την πολιτική, γιατί αισθάνονται τους πολιτικούς ως μια μακρινή από τους ίδιους ελίτ, η Έλκε Καρ ξεχωρίζει με το να είναι ακριβώς «η γυναίκα της διπλανής πόρτας».
Εδώ, βέβαια, χρειάζονται δύο πολύ σημαντικές υπενθυμίσεις:
Πρώτον, η Έλκε Καρ δεν (αυτο)παρουσιάζεται απλώς ως «μία από μας». Φροντίζει να είναι. Κρατάει για τον εαυτό της λιγότερο από το ένα τέταρτο του μισθού που δικαιούται, δωρίζοντας το υπόλοιπο (ως τώρα πάνω από 1,3 εκατομμύρια ευρώ), όπως και οι άλλοι εκλεγμένοι με το ΚΚ Αυστρίας στον δήμο. Δεν έχει κρατήσει για τον εαυτό της κανένα από τα «προνόμια» που συνδέονται με τη θέση του δημάρχου: ακόμα και το δημοτικό θεωρείο στο θέατρο της πόλης διατίθεται στους πολίτες που επιθυμούν να παρακολουθήσουν μια παράσταση. Ντύνεται, μιλάει, φέρεται σαν κανονικός άνθρωπος. Κι ας έχει πάρει το βραβείο της καλύτερης δημάρχου του κόσμου. Κι ας έχουν γράψει γι’ αυτή όλες οι μεγάλες εφημερίδες του πλανήτη. Και, κυρίως, δεν έπαψε ποτέ, καθ’ όλη τη μέχρι σήμερα θητεία της να συναντάει τους πολίτες του Γκρατς. Προσοχή, όχι να σφίγγει χέρια σε μεγάλες συγκεντρώσεις. Να τους δέχεται, έναν-έναν, με τα προβλήματα και τα αιτήματά της, στις ώρες κοινού του γραφείου της. Να τους ακούει, να τους γνωρίζει. Και, βέβαια, να βρίσκει λύσεις. Όπως γράφτηκε, «προσέγγισε εξαρχής τη δημαρχία από την οπτική της κοινωνικής εργασίας».
Δεύτερον, η Έλκε Καρ δεν είναι μόνη της και η εκλογική επιτυχία, αν και συνέβαλε σημαντικά σε αυτή, δεν της ανήκει – ούτε και το ισχυρίζεται. Το ΚΚ Αυστρίας του Γκρατς, με έντονες ακόμα λενινιστικές αναφορές, είχε από πολλά χρόνια ως προτεραιότητα τη δουλειά επί του πεδίου. Ήδη από τη δεκαετία του ’90, κυρίως μέσω του Ερνστ Καλτενέγκερ, που είχε την ευθύνη της στέγασης στην τοπική κυβέρνηση1, απέκτησε την «ιδιοκτησία» του θέματος της στέγης και, γενικότερα, ένα ισχυρό κοινωνικό προφίλ. Αυτό αποτυπώθηκε σταδιακά στα εκλογικά αποτελέσματα: 4% το 1993, 8% το 1998, 21% το 2003, 11% το 2008, 20% το 2012 και το 2017, 29% το 2021 και 36% προχθές.
Το κόμμα που επιμένει – και που μαθαίνει
«Η περίπτωση του Γκρατς είναι διαφορετική», έγραψε το γερμανικό taz.de. Είναι όμως;
Ως έναν βαθμό, ναι. Το μαρτυρούν από μόνα τους τα νούμερα, αν συγκρίνει κανείς τα αποτελέσματα στις δημοτικές εκλογές του Γκρατς, όχι μόνο με αυτά σε άλλους μεγάλους δήμους της χώρας ή με το εθνικό εκλογικό ποσοστό του ΚΚ Αυστρίας, αλλά ακόμα και με την εκλογική δύναμη των κομμάτων στο ευρύτερο κρατίδιο της Στυρίας, όπου κυριαρχεί η ακροδεξιά. Άλλωστε, μέχρι πριν πολύ λίγο καιρό, η οργάνωση του Γκρατς βρισκόταν σε ρήξη με τον εθνικό κορμό του κόμματος.
Όμως, αυτή η εικόνα δείχνει μόνο τη μισή αλήθεια. Πράγματι, το ΚΚ Αυστρίας παρέμεινε εξαιρετικά αδύναμο εκλογικά σε εθνικό επίπεδο σχεδόν καθ’ όλη την ιστορία του, που υπερβαίνει τον έναν αιώνα. Οι λόγοι έχουν κυρίως να κάνουν με την επίδραση που άσκησε η σοβιετική κληρονομιά στη χώρα, και ιδίως η διαίρεση της Γερμανίας, αλλά και με το γεγονός ότι είχε να ανταγωνιστεί ένα εξαιρετικά επιτυχημένο σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, ιδίως την περίοδο της ηγεσίας του Μπρούνο Κράισκι.
Ωστόσο, το ΚΚ Αυστρίας είναι σίγουρα ένα κόμμα που επιμένει. Εδώ και πάνω από εκατό χρόνια συνεχίζει τη δράση του σε όλα τα επίπεδα της πολιτικής και κινηματικής ζωής. Και μπορεί αυτό να μη μεταφράζεται σε εκπροσώπηση στην ομοσπονδιακή βουλή, όμως καταγράφεται σε τοπικό επίπεδο. Καταγράφεται επίσης στην ιδεολογική, πολιτική και πολιτισμική επιρροή του κόμματος, με την ιστορική εφημερίδα, και πλέον περιοδικό, Volksstimme («Η φωνή του λαού») και το ομώνυμο φεστιβάλ που είναι πια θεσμός.
Και ταυτόχρονα είναι ένα κόμμα που μαθαίνει. Εδώ και κάμποσα χρόνια πια, το ΚΚ Αυστρίας σε εθνικό επίπεδο, αλλά και σε πολλές περιοχές της χώρας, μαθαίνει από το παράδειγμα του Γκρατς. Αναδεικνύει με μεγάλη επιτυχία το κοινωνικό ζήτημα και ασκεί πολιτική «από τα κάτω», στο πεδίο. Πηγαίνει στους πολίτες πόρτα-πόρτα ή τους συναντάει καλώντας τους να φάνε μαζί πρωινό. Μιλάει για την ακρίβεια και τη στέγη, χωρίς να αγνοεί τα «μεγάλα» θέματα, όπως η ειρήνη και η ουδετερότητα, ή αυτά που εδώ κατηγορούμε ως «δικαιωματικά», όπως η έμφυλη ισότητα, τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙΑ ατόμων κ.λπ. Ανανεώνεται οργανωτικά, τολμάει να δοκιμάζει σχήματα όπως η συλλογική ηγεσία, βάζει μετανάστες/τριες και πρόσφυγες/ισσες στην πρώτη γραμμή.2 Δεν είναι τυχαίο ότι πλέον το κόμμα συμμετέχει και στη διοίκηση του δήμου του Σάλτσμπουργκ, ενώ στις πρόσφατες δημοτικές εκλογές στη Βιέννη, αν και για λίγο έχασε την εκπροσώπηση στο κεντρικό δημοτικό συμβούλιο, κατάφερε να εκλέξει έναν μεγάλο αριθμό τοπικών συμβούλων. Ενώ και σε εθνικό επίπεδο, το εκλογικό ποσοστό του αυξάνεται αργά αλλά σταθερά εδώ και αρκετά χρόνια τώρα και δεν αποκλείεται σύντομα να βρεθεί στο κοινοβούλιο – μετά από σχεδόν επτά δεκαετίες!
Είναι όμως και κάτι ακόμα. Ένα κόμμα που μιλάει για την κοινωνία, όχι για τον εαυτό του. Και, ωστόσο, που δεν έκρυψε ποτέ την πολιτική του ταυτότητα και την ιδεολογία του – αρνήθηκε μάλιστα να αλλάξει το όνομά του και να αφαιρέσει την αναφορά στον κομμουνισμό, παρά το ότι του δημιούργησε εμπόδια, για να τιμήσει την ιστορία του και τη συμβολή του στη δεύτερη αυστριακή δημοκρατία αλλά και τον αντιφασιστικό αγώνα. Ένα κόμμα που λέει αυτά που πιστεύει, ακόμα και όταν – ή κυρίως όταν – αυτά είναι αντιδημοφιλή.
Και – ίσως – ένας δρόμος για να βαδίσουμε
Όλα αυτά δεν είναι πρωτοφανή. Μπορεί η Έλκε Καρ να μην είναι τόσο φωτογενής όσο ο Ζόχραν Μαμντάνι και το Γκρατς να μην είναι τόσο σπουδαίο όσο η Νέα Υόρκη. Όμως ο δρόμος του ΚΚ Αυστρίας, των Δημοκρατικών Σοσιαλιστών της Αμερικής ή του Κόμματος Εργατών Βελγίου – για αυτό το κόμμα αξίζει να επανέλθουμε προσεχώς – είναι ίσως ένας που αξίζει να δοκιμάσει κανείς να βαδίσει.
Το παράδειγμά τους αποδεικνύει τη σημασία της αξιοπιστίας και της σταθερότητας. Του να μην ξεχνάς, μπαίνοντας στην πολιτική, ποιος είσαι, από πού έρχεσαι και για λογαριασμό τίνων βρίσκεσαι σε θέσεις και αξιώματα. Να μιλάς λιγότερο για τον εαυτό σου και να δουλεύεις περισσότερο. Να είσαι πιστός σε πολιτικές αρχές και αξίες, χωρίς να πιστεύεις πως σου αξίζει φωτοστέφανο γι’ αυτές.
Αν θέλει κανείς να ξεκινήσει την πορεία αυτή, μια καλή ιδέα είναι να ξεκινήσει επαναπροσδιορίζοντας τη σχέση του με τον πολιτικό χρόνο. Να συνειδητοποιήσει ότι «για να γυρίσει ο ήλιος, θέλει δουλειά πολλή». Αλλά, όπως είπε και μια ψυχή, «και όμως γυρίζει».
1 Με βάση τον εκλογικό νόμο, το εκτελεστικό όργανο του δημοτικού συμβουλίου (τοπική κυβέρνηση ή, στο ελληνικό πλαίσιο, η παλιά δημαρχιακή επιτροπή) απαρτίζεται από όλες τις παρατάξεις, κατ’ αναλογία της εκλογικής τους δύναμης.
2 Στο Γκρατς περίπου ένας στους έξι κατοίκους είναι μετανάστης ή πρόσφυγας και δεν έχει δικαίωμα ψήφου. Το κόμμα, ωστόσο, όχι απλά ασχολείται ενεργά με τα θέματα που τους αφορούν, αλλά τους δίνει πρωταγωνιστικό ρόλο. Για παράδειγμα, η πρόεδρος της ομάδας του ΚΚ Αυστρίας στο δημοτικό συμβούλιο είναι η Ζαχάρ Μοσεντσάντα, σαραντάχρονη πρόσφυγας, γεννημένη στην Καμπούλ του Αφγανιστάν.
