Μολονότι οι αριθμοί με βάση τις δημοσκοπήσεις δεν “βγάζουν” ενωτική συμμαχία Αριστεράς-Κεντροαριστεράς ικανή να διώξει τον Μητσοτάκη, στο συνέδριο της Νέας Αριστεράς (ΝΑ) που αρχίζει αύριο η τάση που είναι συσπειρωμένη γύρω από τον πρόεδρο Αλέξη Χαρίτση επιμένει σε “ένα Λαϊκό Μέτωπο (ΛΜ) από την εξωκοινοβουλευτική αριστερά ως την σοσιαλδημοκρατία χωρίς αποκλεισμούς”.
Και είναι προφανές ότι επιμένει επειδή προσδοκά σε κάποια αποσαφήνιση του πολιτικού σχεδίου του νέου κόμματος Τσίπρα ικανή να προσδώσει δυναμική στο υπό εκκόλαψη ΛΜ.
Το ερώτημα που πρέπει να απασχολήσει, ωστόσο, τους συνέδρους της ΝΑ είναι κατά πόσον ο Αλέξης Τσίπρας εξακολουθεί να μπορεί να λογίζεται ως συνιστώσα ενός δυνητικού ΛΜ. Γιατί πολύ φοβάμαι ότι με όσα έχει πει ως τώρα, και τα οποία είναι υπεραρκετά για το πολιτικό και ιδεολογικό του στίγμα, ο Τσίπρας έχει για τα καλά εγκαταλείψει το στρατόπεδο της σοσιαλδημοκρατίας κι έχει προσχωρήσει στο φιλελεύθερο Κέντρο με συνέπεια να μην εντάσσεται στο φάσμα ενός υποψήφιου ΛΜ, κι ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο να μην προσφέρει καμία δυναμική.
Ποια ιδεολογικά και προγραμματικά επιχειρήματα, όμως, οδηγούν σε αυτόν τον ισχυρισμό;
Ο ορίζοντας των αιτιών της κρίσης του Αλέξη Τσίπρα περιορίζεται στο εγχώριο δυσλειτουργικό μοντέλο και στο πελατειακό κράτος, δεν περιλαμβάνει την διεθνή οικονομική κρίση. Γι’ αυτό και θεωρεί ότι μετά το 2019 η Ελλάδα μπήκε σε μία νέα εποχή κανονικότητας.
Έτσι, όχι μόνο παραβλέπει τον ζουρλομανδύα των πρωτογενών πλεονασμάτων που πρέπει να πληρώνει η χώρα έως το 2060, αλλά συντάσσεται και με το κυβερνητικό αφήγημα περί επιστροφής στην κανονικότητα της ανάπτυξης (βλ Τα δέκα ατοπήματα του Τσίπρα | Εφημερίδα η Εποχή).
Ακόμα και στη σημερινή εκφυλισμένη εκδοχή της, η σοσιαλδημοκρατία προϋποθέτει κάποιας μορφής σύγκρουση με το κεφάλαιο (έστω για απλές ρυθμίσεις της αγοράς), ισχυρό αναδιανεμητικό κράτος, δημόσιο έλεγχο σε νευραλγικούς τομείς της οικονομίας, προτεραιότητα στην εργασία έναντι της αγοράς και αποδοχή του γεγονότος ότι οι κοινωνικές ανισότητες συνιστούν δομικό πρόβλημα του καπιταλισμού κι όχι απλώς “δυσλειτουργία”.
Τα σοσιαλδημοκρατικά αυτά στοιχεία ο Τσίπρας δείχνει να έχει εγκαταλείψει χάριν μιας περισσότερο κεντρώας διαχείρισης.
Παράδειγμα η προτεινόμενη «εθελοντική πατριωτική εισφορά αλληλεγγύης των πλούσιων» η οποία υπονοεί «μην φανταστείτε ότι θα φορολογήσουμε τον μεγάλο πλούτο», αλλά, αν κάνετε μια ευγενική προσφορά, θα σας ανακηρύξουμε «εθνικούς ευεργέτες» (επισήμανση Β. Σκλιά).
Στις πρόσφατες παρεμβάσεις του, ο Τσίπρας δεν αμφισβητεί τις ιδιωτικοποιήσεις ως δομή, αλλά μιλά για «καλύτερη ρύθμιση», αντιμετωπίζει την αγορά ως δεδομένο και αναπόφευκτο πλαίσιο, και μιλά για «συμπεριληπτική ανάπτυξη» χωρίς να θίγει ιδιοκτησία και έλεγχο.
Αυτό είναι κλασική κεντρώα (ήπια νεοφιλελεύθερη) θέση, όχι σοσιαλδημοκρατική.
Η σοσιαλδημοκρατία ρυθμίζει την αγορά επειδή τη θεωρεί ταξικά μεροληπτική. Ο κεντρισμός αποδέχεται την αγορά ως ουδέτερο μηχανισμό και τη ρυθμίζει για να λειτουργεί καλύτερα.
Ο Τσίπρας δεν μιλά για ταξική σύγκρουση ούτε καν σε μασκαρεμένη μορφή, ενώ αντικαθιστά τη σύγκρουση με έννοιες όπως «θεσμική σταθερότητα», «εθνική συνεννόηση», «κοινωνική συνοχή». Αυτή είναι γλώσσα κέντρου, όχι σοσιαλδημοκρατίας. Η σοσιαλδημοκρατία ιστορικά αναγνώριζε ότι η κοινωνική συνοχή προκύπτει από αναδιανομή εις βάρος των ισχυρών.
Αντίθετα, ο σύγχρονος κεντρισμός μιλά για συνοχή χωρίς σαφή κοινωνικό αντίπαλο.
Στις πρόσφατες θέσεις του κυριαρχεί η λογική της στοχευμένης βοήθειας σε συγκεκριμένες κοινωνικές κατηγορίες και απουσιάζει η υπεράσπιση καθολικών δημόσιων αγαθών ως πολιτική αρχή του κοινωνικού κράτους, ενώ η αναδιανομή παρουσιάζεται ως τεχνικό εργαλείο κι όχι ως πολιτική σύγκρουση. Αυτό είναι κεντρώα λογική. Η σοσιαλδημοκρατία υπερασπίζεται καθολικά συστήματα (υγεία, παιδεία, ασφάλιση). Αντίθετα, ο κεντρισμός προτιμά «δίχτυα ασφαλείας» για τους πιο αδύναμους.
Ο σημερινός λόγος Τσίπρα αποδέχεται πλήρως το ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο, δεν θέτει ζήτημα σύγκρουσης με το Σύμφωνο Σταθερότητας και τους μηχανισμούς πειθαρχίας, ενώ μιλά για «αλλαγή πολιτικών εντός των κανόνων». Αυτή είναι καθαρή κεντρώα/φιλοευρωπαϊκή ορθοδοξία. Η σοσιαλδημοκρατία (ιστορικά) αμφισβητούσε κανόνες όταν έρχονταν σε σύγκρουση με κοινωνικά δικαιώματα. Ο κεντρισμός θεωρεί τους κανόνες αδιαπραγμάτευτους και την πολιτική «τέχνη του εφικτού».
Η στρατηγική Τσίπρα, σήμερα, απευθύνεται πρωτίστως σε μεσαία στρώματα, σε «λογικούς ψηφοφόρους», σε απογοητευμένους κεντρώους, όχι σε εργατική τάξη, επισφαλείς, ή κοινωνικά κινήματα. Υπό μία έννοια αποτελεί προέκταση της πολιτικής διεύρυνσης προς το Κέντρο που είχε ακολουθήσει μετά το 2019. Αυτό δεν είναι σοσιαλδημοκρατία. Είναι κλασική στρατηγική κεντρώου πόλου εξουσίας που δεν ενδιαφέρεται για την κοινωνική ηγεμονία.
Από τα παραπάνω συνάγεται ότι ο Αλέξης Τσίπρας δεν προτείνει αναδιανομή με σύγκρουση, δεν αμφισβητεί ιδιοκτησία και εξουσία, δεν συγκρούεται με το ευρωπαϊκό πλαίσιο, δεν οικοδομεί πολιτική πάνω σε κοινωνικές αντιθέσεις. Άρα δεν είναι πλέον σοσιαλδημοκράτης. Είναι κεντρώος φιλελεύθερος διαχειριστής με κοινωνική ρητορική. Και αυτό δεν είναι ύβρις. Είναι πολιτικός προσδιορισμός.
Το κρίσιμο συμπέρασμα είναι πολιτικό: ο Τσίπρας δεν επιδιώκει κοινωνική ηγεμονία μέσα από σύγκρουση, αλλά εκλογική ανασύνθεση μέσω του κέντρου. Δεν επιχειρεί να τροποποιήσει τους συσχετισμούς δύναμης, αλλά να κυβερνήσει καλύτερα μέσα σε αυτούς.
Για τη Νέα Αριστερά, αυτό δεν μπορεί να είναι σημείο αναφοράς. Η ανασύνθεση της ριζοσπαστικής Αριστεράς προϋποθέτει σαφή κοινωνικό αντίπαλο, επένδυση στα κινήματα, πολιτική σύγκρουση και όχι διαχείριση.
Ο κεντρισμός με κοινωνική ρητορική δεν είναι «ρεαλισμός». Είναι αποδοχή της ήττας ως κανονικότητας. Και ακριβώς γι’ αυτό η στρατηγική αυτονομία της Νέας Αριστεράς δεν είναι επιλογή τακτικής, αλλά όρος πολιτικής ύπαρξης.
