Ακριβώς πριν από δέκα χρόνια, το 2016, ζήσαμε από κοντά το δράμα της “Ειδομένης”. Χιλιάδες κυνηγημένοι πρόσφυγες, προσπαθώντας να ξεφύγουν από τους πολέμους στις πατρίδες τους, εγκλωβίστηκαν στα λασπωμένα χωράφια στα βόρεια σύνορα της Ελλάδας, επιδιώκοντας να φύγουν προς τις γειτονικές χώρες.
Σε αφόρητες συνθήκες, πεινασμένοι και διψασμένοι, οικογένειες με χιλιάδες παιδιά συνωστίζονταν, για ένα μήλο, ένα πορτοκάλι κι ένα σάντουϊτς που μοιράζονταν από το υπουργείο ή τις εθελοντικές οργανώσεις, εν μέσω έντονων διπλωματικών διεργασιών.
Εμείς, τότε ως γενική γραμματεία αθλητισμού, με όλα τα αθλητικά κέντρα της χώρας και αποφασισμένους συναγωνιστές προσπαθούσαμε να βοηθήσουμε μεταφέροντας μόνοι μας πόσιμο νερό με φορτηγά. Όταν αργότερα ομαλοποιήθηκαν οι συνθήκες, με τη βοήθεια του Δημήτρη Βίτσα, τότε Υπουργού Μεταναστευτικής Πολιτικής, επισκεπτόμασταν συστηματικά το ΚΑΡΑΤΕΠΕ, τη Μόρια, τον Σκαραμαγκά, τη Μαλακάσα και άλλες δομές προσπαθώντας να αναπτύξουμε προγράμματα για τη δημιουργική απασχόληση και την ένταξη των ανήλικων προσφυγόπουλων μέσω του παιχνιδιού και του αθλητισμού. Πολυτέλεια ίσως για τους ενήλικες, όχι όμως για τις παιδικές ψυχές που δεν “διψούσαν” μόνο για νερό. Ειδικά στη Λέσβο, με τη συνδρομή και της Τοπικής Ένωσης Ποδοσφαιρικών Σωματείων και του Δήμου, διοργανώναμε διεθνικά τουρνουά, ενώ τρείς φορές τη βδομάδα τα παιδιά ενσωματώνονταν στις προπονήσεις των τοπικών συλλόγων. Μάλιστα, αρχίσαμε να υλοποιούμε και προγράμματα επιμόρφωσης των παιδαγωγών του αθλητισμού για το θέμα της ένταξης των προσφυγόπουλων, ενώ δόθηκε και νομοθετικά η δυνατότητα εγγραφής στα αθλητικά σωματεία.
Παρόλα αυτά, για πολλά χρόνια δεν “μιλήσαμε” διότι, με πλήρη συνείδηση, θεωρούσαμε ότι έπρεπε να κάνουμε πράγματα σύμφωνα με τις ανθρώπινες αξίες χωρίς να χρειάζεται να τα “κουνάμε” ως σημαία. Αλληλεγγύη και αυτοαναφορικότητα είναι πράγματα ασύμβατα.
Άλλωστε, η δική μας συνεισφορά ήταν απείρως μικρότερη από τον τιτάνιο αγώνα των εθελοντών στο πεδίο της Ειδομένης, των δομών φιλοξενίας, των διασωστών στις θάλασσες, των γιατρών, των κοινωνικών λειτουργών και του τιτάνιου έργου του ίδιου του Δημήτρη Βίτσα.
Θεωρούσα ότι η “Ειδομένη” ήταν ότι πιο συγκλονιστικά οδυνηρό έχω βιώσει στη ζωή μου. Η απόλυτη, η μαζική ανθρώπινη δυστυχία κι εξαθλίωση. Μέχρι χθες είχα αποτυπωμένες στο μυαλό μου εκείνες τις εικόνες, εκείνο το βουϊτό, εκείνες τις μυρωδιές. Αυτά δεν θα σβήσουν ποτέ.
Σήμερα όμως, επιστρέφοντας από τη Χίο, αισθάνομαι την ανάγκη να γράψω δυο λόγια για το έγκλημα που έγινε εκεί.
Χθες συνειδητοποίησα ότι η “Ειδομένη” των χιλιάδων κατατρεγμένων αλλά, τονίζω, ζωντανών ανθρώπων, άφηνε κι ένα στίγμα ελπίδας και προσμονής για επανένωση οικογενειών, για το επιθυμητό ταξίδι στον ευρωπαϊκό βορρά. Η “Ειδομένη” ήταν το συνώνυμο μιας τεράστιας ανθρωπιστικής κρίσης την οποία, απροετοίμαστοι ως πολιτεία, παλεύαμε να αντιμετωπίσουμε από την όχθη των κυνηγημένων και όχι των κυνηγών.
Χθες στη Χίο είδαμε μόνο θάνατο, μόνο τραύματα και πόνο, μόνο αμηχανία και απόγνωση. Είδαμε πολυτραυματίες που δεν ξέρουν που είναι τα παιδιά τους. Είδαμε παιδιά με νεκρό πατέρα και μητέρα στην ΜΕΘ. Είδαμε ανήλικα στα καροτσάκια με κολάρα και αυχενικά τραύματα. Είδαμε βρέφος ενός έτους, χωρίς τη μητέρα, στην αγκαλιά της νοσοκόμας. Είδαμε σοκαρισμένα παιδιά να κρατούν ένα παιχνίδι, αλλά με μάτια απλανή στο υπερπέραν.
Μας περιέγραψαν για τις μητέρες που έχασαν τα 8μηνα έμβρυα. Για τους νεκροσάκους που έσταζαν αίμα. Για τα δέκα παιδιά στη παιδιατρική. Για τους υπόλοιπους αγνοούμενους, τα εφηβάκια. Για τη περίπτωση γυναίκας με σπασμένη λεκάνη που προγενέστερα παράτησαν στη κλειστή δομή ΒΙΑΛ, που όμως δεν έχει ηλεκτρονικό ρεύμα και θέρμανση.
Ακούσαμε όλοι τις μαρτυρίες για το σκάφος που πέρασε ξαφνικά πάνω από τη βάρκα τους, ενώ έφταναν κοντά στην ακτή. Μας τα περιέγραψαν τα ίδια τα θύματα και στα αγγλικά και σε μεταφρασμένα ελληνικά. Ακούσαμε από γιατρούς και νοσηλευτές όχι για ναυάγιο, αλλά για κάτι σαν σφοδρή και πολλαπλή οδική σύγκρουση.
Τυχαία φύγαμε από το νοσοκομείο λίγο πριν αρχίσει η ταυτοποίηση των νεκρών παιδιών και γονιών από τους συγγενείς, όχι με κάποιο DNA παρακαλώ, αλλά με επίδειξη των φωτογραφιών των διαμελλημένων ανθρώπινων σωμάτων. Λίγο πριν αρχίσουν οι «ανακοινώσεις»…
Το έγκλημα της Χίου, όπως και της Πύλου, του Φαρμακονησιού και τόσων άλλων δεν αφήνουν κανένα στίγμα ελπίδας στα θύματα όπως άφηνε η «Ειδομένη», παρά μονάχα θάνατο. Είναι εγκλήματα που επιδιώκουν οι κυνηγοί κεφαλών. Αφήνουν όμως ανεξίτηλο σημάδι σε όσους δεν μπορούν να συμβιβαστούν με αυτά.
Επιστρέφοντας από τη Χίο, κρατάω ως ελπίδα την θαυμαστή στάση του υγειονομικού προσωπικού κάθε βαθμίδας και ειδικότητας. Την αγκαλιά στα βρέφη, στα ανήλικα, στα θύματα του ρατσιστικού μίσους.
Κρατάω ως ελπίδα ότι υπάρχουν ακόμα αποφασισμένοι εθελοντές και αλληλέγγυοι που σπεύδουν σε κάθε περίπτωση να προσφέρουν.
Κρατάω ως ελπίδα ότι υπάρχουν σύντροφοι και συντρόφισσες ταγμένοι, με συναίσθημα κι ενσυναίσθηση, που δεν υποστέλλουμε τις σημαίες της ριζοσπαστικής αριστεράς. Συλλογικά μπορούμε να φέρουμε τα πάνω-κάτω, να αλλάξουμε τον κόσμο.
