Δυο Αμερικάνοι, ο Προέδρος των ΗΠΑ και ο Πάπας, με αφορμή την εθνική γιορτή της Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ (Independence Day) της 4ης Ιουλίου, επισφράγισαν τη βαθιά αντιπαράθεση των αξιακών προτύπων και κοινωνικής αντίληψης, αντικατοπτρίζοντας τη θεσμική εμφύλια κρίση που καλλιεργεί ο σημερινός ένοικος του Λευκού Οίκου.
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ν. Τραμπ, εγκαινιάζοντας μια νέα φάση συστημικής εχθροποίησης, ξαναβάζει στο κάδρο την κομουνιστική απειλή και μετατρέπει την Ημέρα της Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ σε «γιορτή κατά του κομμουνισμού», προσφέροντας έτσι τίτλους νομιμοποίησης στις πολιτικο-ιδεολογικές αναζητήσεις για το μέλλον των ΗΠΑ. Στην ομιλία του την παραμονή της επετείου –την οποία η εκπρόσωπός τύπου του Λευκού Οίκου Karoline Leavitt περιέγραψε ως «εποικοδομητική και ενωτική»– ο Προέδρος των ΗΠΑ στοχοποιεί τον εσωτερικό εχθρό εναντίον του οποίου πρέπει να επιτεθεί: τους κομμουνιστές. «Ο κομμουνισμός είναι το ακριβώς αντίθετο της ζωής, της ελευθερίας και της επιδίωξης της ευτυχίας. Είναι ο θάνατος, η τυραννία και η επιδίωξη του κακού». Και συνεχίζει: «Είναι εχθρός του Συντάγματος», «το Κομμουνιστικό Κόμμα αποτελείται από λαθρομετανάστες, εγκληματίες και όλους όσους δεν θέλουν να δουλέψουν, θα τους στείλουμε στην εξορία»!
Ο προκαθήμενος της Καθολικής εκκλησίας Πάπας Λέοντας IV, γεννημένος στο Σικάγο, δεν αποδέχεται την πρόσκληση του Λευκού Οίκου για συμμετοχή στην κυβερνητική τελετή της Ανεξαρτησίας. Αντίθετα, επιλέγει, στα βήματα του Πάπα Φραγκίσκου, να βρεθεί και να τιμήσει την επέτειο στο ιταλικό νησί της Λαμπεντούζα, πόρτα εισόδου των κατατρεγμένων προσφύγων στη χριστιανική Ευρώπη. Άμεση και ξεκάθαρη απάντηση στην πρακτική των απάνθρωπων απελάσεων, συλλήψεων και δολοφονιών μεταναστών στην Αμερική του Τραμπ.
Μετά από μια διαδρομή στο νησί, την τέλεση λειτουργίας με την παρουσία 4.000 ανθρώπων στο γήπεδο, μια γυναίκα από την Αφρική κρατά χειρόγραφη πινακίδα στα αγγλικά: «Pope Leo: look beyond the sea to the Libyan hell» — «Πάπα Λέοντα, κοίτα πέρα από τη θάλασσα, προς τη λιβυκή κόλαση».
«Το Ευαγγέλιο ακούγεται εκεί όπου οι λαοί συναντιούνται, φιλοξενούνται, οι ιστορίες τους διασταυρώνονται και οι διαφορετικοί πολιτισμοί συνομιλούν μεταξύ τους. Το Ευαγγέλιο σιωπά εκεί όπου ο καθένας μετατρέπεται σε απομονωμένο νησί, όπου αποφεύγεται η επαφή και απουσιάζει η ανθρώπινη σχέση», είπε ο Λέοντας στην ομιλία του, και συνέχισε διαβάζοντας την παραβολή του Καλού Σαμαρείτη: «Υπάρχουν εκείνοι που επιλέγουν να μη γίνουν ‘ο πλησίον’ και εκείνοι που αποφασίζουν να μην αποφασίσουν».
Η αδιαφορία για το κοινό καλό, η διαφθορά στις χώρες προέλευσης, το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα που παράγει φτώχεια και αποκλεισμό, ο φόβος που τρέφει προκαταλήψεις και περιφρόνηση, η πεποίθηση ότι «δεν μας αφορά», οι εγκληματικοί υπολογισμοί όσων κερδοσκοπούν πάνω στο δράμα των άλλων, αλλά και η αργή, εργώδης μετάβαση από την απλή διαχείριση των έκτακτων αναγκών σε ολοκληρωμένες και κοινές πολιτικές: όλα αυτά, είπε, αναπαράγουν σήμερα τη βιασύνη του να «προσπεράσουμε» την ευαγγελική αφήγηση. Υπάρχουν ακόμη, πρόσθεσε, και όσοι «φοβούνται μήπως μολυνθούν από την επαφή με τους άλλους», αρνούμενοι, ακόμη και μπροστά στον πόνο και τον θάνατο, «την κοινή προέλευση από τον Θεό και την αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπου».
Προγενέστερα, στις 3 Ιουλίου, στην τελετή απονομής του Liberty Metal[1], ο Πάπας είχε μιλήσει ως Αμερικανός πολίτης, ο ιδιος διεκδικώντας το δικαίωμά του ως Αμερικανός, πέρα από την ιδιότητά του ως προκαθήμενος της Καθολικής Εκκλησίας, να πει την αλήθεια, που η τεχνοπλουτοκρατική εξουσία αποφεύγει να ομολογήσει: «Οι μετανάστες είναι εκείνοι που διαμόρφωσαν το μέλλον του έθνους».
Για τον Πάπα Λέοντα, «το ηθικό μεγαλείο ενός έθνους εκδηλώνεται πάνω απ’ όλα στην ικανότητά του να προστατεύει και να τιμά τη ζωή όλων, ιδίως των πιο ευάλωτων και εκείνων των οποίων η αξιοπρέπεια αμφισβητείται».
Η στάση του Λέοντα έρχεται αρωγός στις δράσεις σε όλες τις καθολικές ενορίες στις ΗΠΑ, που από κοινού με την κοινωνία των πολιτών, δίνουν ζωή στα «Δίκτυα Ταχείας Αντίδρασης» ενάντια στις συλλήψεις και τις απελάσεις μεταναστών. Πρόκειται για ένα δίκτυο αυτοάμυνας απέναντι στις εφόδους του ICE, παροχής φροντίδας και προστασίας για παιδιά και οικογένειες που κινδυνεύουν με σύλληψη και αλληλοβοήθειας σε όσους πρέπει να παραμείνουν κρυμμένοι.
Αυτή είναι η άλλη πλευρά της εθνικής επετείου, που με αφορμή το Παγκόσμιο Κύπελλο ποδοσφαίρου, ανέδειξαν καθαρά οι αυτοκινητοπομπές με τις σημαίες του Μεξικού να πλημμυρίζουν τους δρόμους της Καλιφόρνιας. Σε έναν πληθυσμό 39 εκατομμυρίων κατοίκων, τα 15 εκατομμύρια είναι ισπανόφωνης καταγωγής.
Ωστόσο, με την ομιλία του στην Λαμπεντούζα ο Πάπας απευθύνθηκε και στην Ευρώπη: «Οι νεκροί σε αυτή τη θάλασσα είναι θύματα των αποφάσεων που ελήφθησαν, αλλα και εκείνων που δεν ελήφθησαν».
Διαπίστωση καυστική, άμεση, χωρίς περιστροφές: Δεν φταίει η μοίρα, δεν φταίει η θάλασσα. Υπεύθυνοι είναι αυτοί που λαμβάνουν πολιτικές αποφάσεις, όπως η πρόσφατη συμφωνία Migration Pact[2] της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις απελάσεις, και τα κέντρα (CPR-Italian Migration Detention Centres), δηλαδή στρατόπεδα/φυλακές για την κράτηση αλλοδαπών εν αναμονή της εκτέλεσης των εντολών απέλασης που υιοθετεί τις ρατσιστικές πρακτικές της ακροδεξιάς ιταλικής κυβέρνησης της Μελόνι.
Κατά τον Πάπα, υπεύθυνοι είναι παράλληλα κι όσοι δεν παίρνουν αποφάσεις: όσοι προσποιούνται ότι δεν βλέπουν τα όσα συμβαίνουν στη Λιβύη ή στην Τυνησία και συνεχίζουν να χρηματοδοτούν με δημόσιο χρήμα εγκληματικά συστήματα επαναπροωθήσεων (push backs), που είναι και συνήθης πρακτική και του Ελληνικού Λιμενικού…
Ο λόγος του Πάπα Λέοντα στην Λαμπεντούζα έχει ιδεολογικό εύρος και ριζοσπαστισμό, η υλικότητα των πραγμάτων συναντά την πνευματικότητα του ευαγγελικού λόγου: είναι αφοπλισμένη και αφοπλιστική θεολογία.
Ο καλός Σαμαρείτης που εξ ορισμού δεν είχε δικαίωμα λόγου, ένας «παράνομος», μπροστά στον θάνατο και στον πόνο ενός ανθρώπου, κάνει αυτό που δεν κάνουν ούτε ο Ιερέας, ούτε ο Λευίτης. Δηλαδή βλέπει, σταματά, ενεργεί: προσφέρει βοήθεια.
Πρόκειται για μια μεγάλη αναγνώριση και για μια πρόσκληση να συνεχίσουν όσοι όλα αυτά τα χρόνια αποφάσισαν να αψηφήσουν τη βούληση των κυβερνήσεων και συνέχισαν να διασώζουν ανθρώπους στη θάλασσα, να τους υποδέχονται, βάζοντας στο επίκεντρο τα ανθρώπινα δικαιώματα και όχι τη ρητορική της πολιτικής προπαγάνδας: «Μπήκαμε σε μια χιλιετία στην οποία οφείλουμε να δώσουμε πνευματική, πολιτισμική, νομική, πολιτική και οικονομική μορφή στον πολιτισμό της αγάπης. Το μέγεθος του πόνου που αντικρίζουμε να μας κάνει να συνειδητοποιήσουμε τη ριζοσπαστικότητα αυτού του καλέσματος».
Η Ευρώπη, λέει ο Πάπας Λέοντας, έχει τη υποχρέωση να αναλάβει πρωτοβουλίες αντιμετώπισης του προβλήματος, μέσα από την ριζική αναδιάταξη των θεμελιωδών δημοκρατικών αρχών και τη διεκδίκηση της ανεξαρτησίας της από τον Τραμπ, καθώς και από την τεχνοκρατική αλαζονεία του πολέμου και του κίνδυνου απανθρωποίησης. Η κοινωνία, από τα κάτω, το κάνει ήδη, προσφέροντας αλληλεγγύη στους πρόσφυγες στη θάλασσα και στη στεριά, όποιο κι αν είναι το κόστος.
