Ο πόλεμος εντείνεται. Σαφώς υπάρχει έντονη ανησυχία για τις εξελίξεις, αλλά σαν κάπου να έχει χαθεί το πιο σημαντικό, το αίτημα για ειρήνη. Και φυσικά, αντί η είδηση να ενημερώνει για τα τεκταινόμενα, πολώνει και μεροληπτεί. Τι παρατηρείς ως ο πλέον ειδικός;
Μου κάνει εντύπωση ο βαθμός και ο τόνος της πολεμοχαρούς έξαρσης που διέπει τα ελληνικά ΜΜΕ. Αντί, να σταθούν στο πώς θα μπορούσε και πρέπει να αποφευχθεί ο πόλεμος, απηχούν την αντίληψη και των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Ενδεικτικό αυτού είναι ο μεγάλος αριθμός στρατιωτικών αναλυτών που παρελαύνουν από τα Μέσα και αναρωτιούνται αν επίκειται η κατάρρευση του Ιράν ή πώς και πότε αυτή θα επιτευχθεί. Το δεύτερο που μου κάνει εντύπωση είναι ότι τα ελληνικά Μέσα σφυρίζουν αδιάφορα σχετικά με τη νομιμότητα της επιδρομής. Εδώ έχουμε μια σειρά βομβαρδισμών εκτός πλαισίου του διεθνούς δικαίου, αλλά και του δικαίου των ΗΠΑ.
Εδώ φτάσαμε το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ να εγκρίνει ψήφισμα καταδίκης των επιθέσεων του Ιράν στην περιοχή, σαν να μην δέχτηκε επίθεση στις 28 Φλεβάρη…
Το Ιράν εμφανίζεται στα ελληνικά και όχι μόνο ΜΜΕ σαν να είναι η επιτιθέμενη πλευρά. Παράλληλα, τα ελληνικά Μέσα σφυρίζουν αδιάφορα για τα θύματα μεταξύ των αμάχων, όπως είναι ο βομβαρδισμός σχολείου στο Ιράν, σε αντίθεση, για παράδειγμα, με την κάλυψη που έδωσαν στον βομβαρδισμό μαιευτηρίου στην Μαριούπολη της Ουκρανίας, το 2022. Θεωρούν τη ζωή των Ιρανών να έχει μικρότερη αξία. Αποκρύπτουν, επίσης, τα αποτελέσματα των πληγμάτων στο Ισραήλ και αποφεύγουν να αναφέρουν πως το Ισραήλ επέβαλε λογοκρισία στη δημοσίευση εικόνων από τις καταστροφές που προκαλούνται στη χώρα. Το τρίτο που παρατηρώ είναι πως δεν έχουμε εικόνα μέσα από το Ιράν, αντίθετα από ότι συνέβαινε σε άλλους πολέμους. Το πώς παράγονται οι ειδήσεις είναι θεμελιώδες στη θεωρία της Επικοινωνίας και από πού οι δημοσιογράφοι αντλούν τις πηγές τους. Ουσιαστικά τα ελληνικά Μέσα λειτουργούν ως προέκταση της προπαγανδιστικής μηχανής του IDF και μεταφέρουν αυτούσιες χαλκευμένες ειδήσεις. Το τέταρτο που θέλω να σημειώσω είναι πως το Ιράν παρουσιάζεται μέσα από μια οριενταλίστικη αντίληψη, που θέλει τους Άραβες και το Ισλάμ να είναι απολίτιστοι, βάρβαροι κοκ. Το Ιράν είναι μια αυταρχική πολιτεία ωστόσο η ηγεσία του εκλέγεται, σε αντίθεση με τις χώρες του Κόλπου– αλλά και στη Σαουδική Αραβία συμμάχους των ΗΠΑ όπου οι παραβιάσεις είναι πολύ μεγαλύτερες. Το πέμπτο που μου έκανε εντύπωση είναι πως δεν κάλυπταν μέχρι προχθές το ζήτημα των αρνητικών συνεπειών του πολέμου στην οικονομία εν Ελλάδι και διεθνώς. Το κάνουν αφού πλέον η επιδρομή έφτασε σε αδιέξοδο και ο πόλεμος έχει χαθεί για ΗΠΑ και Ισραήλ. Επειδή τώρα θα κληθούν να πληρώσουν το κόστος του πολέμου. Αν είχαν νικήσει θα περιέφεραν το πτώμα του Ιράν σαν σε ρωμαϊκή αρένα.
Να προσθέσω στις παρατηρήσεις σου μία ακόμα, αν μου επιτρέπεις. Τα ελληνικά Μέσα προσπαθούν να απαξιώσουν το όποιο αντιπολεμικό –ασθενές, βέβαια– κίνημα, επαναλαμβάνοντας το ίδιο ερώτημα: που είναι τώρα οι δικαιωματιστές;
Εδώ έχουμε δύο θέματα. Το πρώτο είναι ότι παραδέχονται υπόρρητα ότι είναι επιτρεπτό να παρεμβαίνουμε στα εσωτερικά άλλης χώρας. Από πού και ως πού στο όνομα των δικαιωμάτων μπορεί κάποιος να επεμβαίνει σε μια άλλη χώρα; Και ποιος είπε ότι η αντίληψή των ΗΠΑ περί δικαιωμάτων είναι η ορθότερη; Αυτή η πρακτική αρχή δεν έχει καμία σχέση με το διεθνές δίκαιο ούτε κάποια αρχή πολιτισμού. Το δεύτερο θέμα είναι ότι το να μην συμφωνείς με την επέμβαση δεν σημαίνει ότι συμφωνείς με αυτόν εναντίον του οποίου γίνεται η επέμβαση. Και το 1998-99 δεν συμφωνούσαμε κάποιοι με τον Μιλόσεβιτς ούτε το 2003 με τον Σαντάμ Χουσεϊν, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι συμφωνούσαμε αντίστοιχα με τους βομβαρδισμούς της Γιουγκοσλαβίας και του Ιράκ. Τα θύματα των πολέμων είναι πάντα οι λαοί. Ενώ παλαιότερα υπήρχε μεγαλύτερη ανεκτικότητα σε όσους ασκούσαν κριτική, σήμερα έχουμε οδηγηθεί σε μια μανιχαϊστική ολοκληρωτική συνθήκη, όπου οποιαδήποτε διαφωνία μεταφράζεται ως εχθρότητα. Ήτοι, «όποιος δεν είναι μαζί μου είναι εναντίον μου». Αυτό δείχνει ότι τα όρια της ανεκτικότητας η οποία χαρακτηρίζει τις νεωτερικές κοινωνίες έχουν μειωθεί πολύ και αυτό είναι εξόχως επικίνδυνο. Και να ρωτήσω κάτι. Γιατί δεν υπάρχει η ίδια ευαισθησία π.χ. για τη Σαουδική Αραβία, όπου οι γυναίκες για να κυκλοφορήσουν δημόσια πρέπει να συνοδεύονται από άνδρα με τον οποίο έχουν νόμιμη σχέση ή οι ποινές δεν έχουν εξανθρωπιστεί; Όλη αυτή η υποκρισία είναι απόρροια, κατά τη γνώμη μου, επικράτησης της νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας, η οποία μισεί ό,τι δεν είναι «Δυτικό», ό,τι δεν είναι αστικό, όπως ο λαϊκός πολιτισμός, και ότι δεν μπορεί να το εκμεταλλευτεί. Για παράδειγμα, η Κίνα, όσο ήταν η βιομηχανική αυλή της Δύσης δεν αντιμετωπίζονταν αρνητικά, όταν έγινε σημαντικός παίκτης στην παγκόσμια οικονομία η στάση της Δύσης άλλαξε.
Ας επιστρέψουμε στην εγχώρια πολιτική. Έχουμε μια κυβέρνηση που έχει σωρεύσει ένα βουνό από σκάνδαλα και στέκεται όρθια στην κορυφή του. Έχει καταφέρει και αξιοποιεί κάθε θεσμό ή μηχανισμό ώστε να απαλλαγεί από το βάρος αυτών, ενώ τα κυρίαρχα ΜΜΕ όχι μόνο δεν διερευνούν, που αυτός είναι και ο σκοπός των μίντια, αλλά συγκαλύπτουν. Άραγε για ποια δημοκρατία μιλάμε όταν βασικοί της πυλώνες όχι μόνο δεν λειτουργούν, αλλά έχουν τεθεί στην υπηρεσία της διατήρησης της εξουσίας;
Η ελληνική κυβέρνηση χρησιμοποιεί την υπέρμετρη ισχύ της εκτελεστικής εξουσίας. Το κόμμα που εκλέγεται είναι το «κόμμα του πάρ’τα όλα». Αποκτά τον έλεγχο του κοινοβουλίου. Ελέγχει, μέσω την ηγεσίας που διορίζει, τη δικαιοσύνη. Αποκτά τον έλεγχο της αστυνομίας που την χρησιμοποιεί ως κυβερνητική υπηρεσία σεκιούριτι, τον έλεγχο του ΑΠΕ και της ΕΡΤ ως γραφεία Τύπου της, πολλών ιδιωτικών ΜΜΕ ομοίως, των δημόσιων υπηρεσιών κοκ. Με τέτοια διείσδυση της κυβέρνησης στο κράτος, τη δημόσια και ιδιωτική σφαίρα, έχουμε μισή, ανολοκλήρωτη δημοκρατία. Η εξάρτηση των μεγάλων ΜΜΕ προϋπήρχε, γιγαντώθηκε όμως την περίοδο της κρίσης λόγω της έκθεσής τους στο δανεισμό και τον κίνδυνο χρεωκοπίας. Ενισχύθηκε περαιτέρω στην πανδημία, με την «λίστα Πέτσα». Αυτά όμως δεν αρκούν για να μπορεί να διαχειριστεί ακινδύνως η κυβέρνηση τα σκάνδαλα. Συμβάλλει σημαντικά η πολιτική αδιαφορία πολλών πολιτών και ενίοτε η σκοπιμότητα. Ότι π.χ. μπορούν να κερδίσουν παρανόμως χρήματα αν βρίσκονται κοντά στην εξουσία. Αυτό συνέβη και με τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Η πολιτική εξουσία διαφθείρει συνειδήσεις, όχι το αντίθετο. Καταλήγουμε ξανά στο ίδιο συμπέρασμα: στην επικράτηση της νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας, που είναι η συνέχεια της σοσιαλδημοκρατίας με άλλα μέσα. Είναι η ιδεολογία της γρήγορης κοινωνικής ανέλιξης, πραγματικής – οικονομικής ή συμβολικής, μέσω της κατανάλωσης και της δημοσιότητας, σε μια ανταγωνιστική, άνιση κοινωνία. Προσέξτε, αυτή η εκτίναξη δεν γίνεται μέσα από την ελεύθερη αγορά, αλλά με την υφαρπαγή των δημόσιων πόρων. Στοιχεία αυτής της ιδεολογίας είναι ο ακραίος ατομικισμός, ο επικερδής ανταγωνισμός έναντι όλων, το δυτικότροπο-αμερικανότροπο λάιφ στάιλ, η άνοδος στην πυραμίδα. Αυτό το τέλμα στο οποίο έχουμε βρεθεί ως χώρα θα λυθεί είτε απέξω, για παράδειγμα μέσα σε ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο, που δεν το θεωρώ πιθανό, είτε μετά από μια μείζονα καταστροφή, οικονομική ή/και πολιτική. Απεύχομαι προσωπικά να γίνει το δεύτερο, αλλά φοβάμαι πως αν δεν γίνει το πρώτο, η ανομία που έχει επικρατήσει στη χώρα, θα γίνει με τον δεύτερο τρόπο.
Η γενική γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης διοργάνωσε τις προηγούμενες ημέρες (10 και 11 Μαρτίου) το συνέδριο Athens Alitheia Forum για την αντιμετώπιση των fake news και της τοξικότητας. Δύο βδομάδες πριν ο Π. Μαρινάκης είχε απειλήσει με μήνυση δημοσιογράφο, η ερευνητική δημοσιογραφία βρίσκεται υπό διωγμό μέσω SLAPP αγωγών, όταν πριν από ένα χρόνο αποκαλύφθηκε πως η ΝΔ έχει έμμισθα τρολ και υπόγειες διαδρομές χρηματοδότησης της ομάδας Αλήθεια. Πώς σχολιάζεις αυτή την είδηση;
Το 2001 εξέδωσα το βιβλίο μου για τις παραποιημένες ειδήσεις, που πριν δύο μήνες κυκλοφόρησε επικαιροποιημένο στη Μ. Βρετανία. Όλο αυτό το διάστημα ασχολούμαι ερευνητικά με το ζήτημα. Επομένως, μπορώ να το σχολιάσω από τη θέση ειδικού. Κατ’ αρχήν δεν ξέρουν για τι μιλάνε. Δεύτερον, ποιοι είναι αυτοί που μιλάνε για τις παραποιημένες και ψευδείς ειδήσεις; Αυτοί που πρωταγωνίστησαν στη διάδοσή τους; Στις ΗΠΑ, η κυβέρνηση Τραμπ έχει δημιουργήσει ιστοσελίδα, στην οποία καταχωρεί σε εβδομαδιαία βάση τα Μέσα που θεωρεί η ομάδα του ότι κάνουν παραπληροφόρηση. Κάτι παρόμοιο είχε πρόθεση να δημιουργήσει στη Γαλλίας ο Μακρόν. Θυμίζω ότι η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είχε πει ότι καλύτερα να κάνουν διαλογή ειδήσεων που θα καταναλώνουν οι πολίτες παρά εκ των υστέρων κριτική. Από το 2022, η ΕΕ προσπαθεί να εφαρμόσει το Chat control, ένα πρόγραμμα παρακολούθησης των ιδιωτικών συνομιλιών και έγιναν αρκετά ως τώρα. Έτσι, στην έκθεση Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ για το 2025, η ΕΕ θεωρείται πως βυθίζεται στον ολοκληρωτισμό και τις αντιδημοκρατικές ρυθμίσεις. Γι’ αυτό πριν λίγο καιρό οι ΗΠΑ δεν χορήγησαν βίζα εισόδου σε πέντε στελέχη της ΕΕ που εργάζονται στον τομέα των πληροφοριακών ροών. Θεωρώ, λοιπόν, ότι το Φόρουμ της Γενικής Γραμματείας κινείται στο πλαίσιο της πολύπλευρης και συστηματικής προσπάθειας της ΕΕ για δημιουργία δικτύου φίμωσης της ελευθερίας του λόγου και των μέσων. Η ιστορία όμως έχει δείξει ότι πολλοί προσπάθησαν να καταστείλουν τις ατομικές ελευθερίες και τα δημοκρατικά δικαιώματα, όλοι απέτυχαν ως τώρα. Δεν βλέπω γιατί να γίνει διαφορετικά με την ηγεσία της ΕΕ ή στην Ελλάδα.
Δεν υπάρχουν και πολλές αντιστάσεις. Έχουμε μια πολυδιασπασμένη αριστερά, σε μια περίοδο κινηματικής νηνεμίας, με μια κοινωνία που γαλουχείται στον ατομισμό. Πώς να αισιοδοξούμε ότι θα αλλάξει αυτή η κατάσταση;
Η γραμμή που ακολουθεί αυτή η ΕΕ και αυτή η κυβέρνηση είναι σε ευθεία σύγκρουση με τα συμφέροντα των πολιτών και με το αύριο το δικό τους και των παιδιών τους. Και αυτό αργά ή γρήγορα θα προκαλέσει σύγκρουση, που αναπόφευκτα θα οδηγήσει σε μια ήττα αυτών που θέλουν να επιβάλλουν αντιδημοκρατικές ρυθμίσεις. Αν θέλουμε να ξεφύγουμε από αυτή τη στενωπό, πρέπει να γίνει μια σκληρή ιδεολογική αντιπαράθεση με αυτή την ιδεολογία. Για μένα δεν αντιμετωπίζεται αυτό το πρόβλημα με τη διεύρυνση προς το Κέντρο, διότι το Κέντρο έχει γίνει Δεξιά και η Δεξιά έχει γίνει Ακροδεξιά. Για μένα, η μόνη οδός είναι η διεύρυνση προς τα Αριστερά και η ολομέτωπη αντιμετώπιση αυτής της ιδεολογίας, σε όλη της την έκταση και κυρίως στο επίκεντρό της. Και αυτό θα γίνει με τη χρήση π.χ. του πολιτισμού και οραματικών ιδεών όχι στεγνών πολιτικών προτάσεων. Εδώ είναι το σημείο διαφοράς. Με τη χρήση της τέχνης, της ψυχαγωγίας, της λογοτεχνίας, της μουσικής, των ιδεών. Γιατί οι άλλοι μάς θέλουν κολλημένους είτε στην τηλεόραση είτε με ένα κινητό στο χέρι. Μόνο αν βγούμε από την εξορία της οθόνης μπορούμε να ελπίζουμε σε κάτι καλύτερο.
Ιωάννα Δρόσου
Η ΕΠΟΧΗ
