Βλέποντας τα συστημικά Μέσα Ενημέρωσης τις τελευταίες ημέρες, δεν μπορείς παρά να διαπιστώσεις ότι στην Ελλάδα της τελευταίας οκταετίας έχει γίνει «φυσιολογικό»:
να καίγονται πολίτες και πυροσβέστες κάθε χρόνο, να εξαφανίζεται χλωρίδα και πανίδα εκατοντάδων χιλιάδων στρεμμάτων σε δύο εικοσιτετράωρα κάθε χρόνο, να συγκρούονται νοικιασμένα ελικόπτερα πυρόσβεσης στον αέρα, να αποδίδονται 57 θάνατοι σε έναν σταθμάρχη, να ανατινάζονται βιομηχανίες με ιδιωτικά δίκτυα καυσίμων που «δεν ελέγχθηκαν», να λειτουργούν σταθμοί αποθήκευσης ενέργειας χωρίς ουσιαστική εποπτεία, να ελέγχει το Δημόσιο δημάρχους και εργολάβους για ΧΥΤΑ που δεν πληρούν ούτε τα βασικά.
Και όταν η έννοια του «κακού Δημοσίου» δεν επαρκεί ως δικαιολογία, επιστρατεύεται η κλιματική αλλαγή: άλλοτε ως «φυσική» εξήγηση που απαλλάσσει από ευθύνες, άλλοτε ως νέα αγορά κερδοφορίας — «πράσινες επενδύσεις», «ανθεκτικότητα», «καινοτομία». Η κλιματική κρίση γίνεται έτσι διπλό εργαλείο: άλλοθι για την αποτυχία και ταυτόχρονα νέα αγορά για το κεφάλαιο.
Οι αριθμοί της πολιτικής αποτυχίας — και η νεοφιλελεύθερη εφαρμογή του καπιταλισμού
Πριν δούμε τους αριθμούς, πρέπει να δούμε το μοντέλο που τους παράγει.
Η Ελλάδα των τελευταίων δεκαετιών λειτουργεί μέσα σε μια νεοφιλελεύθερη εφαρμογή του καπιταλισμού, όπου η κοινωνία δεν είναι υποκείμενο αλλά παράπλευρη απώλεια. Ένα μοντέλο που:
θεωρεί την ασφάλεια κόστος,
τη συντήρηση καθυστέρηση,
την πρόληψη εμπόδιο,
τον Δημόσιο έλεγχο απειλή,
και την καταστροφή αποδεκτό ρίσκο.
Σε ένα τέτοιο μοντέλο, οι καταστροφές δεν είναι «ατυχίες». Είναι η φυσική συνέπεια ενός συστήματος που έχει επιλέξει να λειτουργεί χωρίς όρια.
Και αυτό το μοντέλο παράγει αποτελέσματα που δεν συμπεριλαμβάνονται σε οικονομικούς ισολογισμούς:
Μάτι 2018: 104 νεκροί
Μάνδρα 2017: 24 νεκροί
Τέμπη 2023: 57 νεκροί
Πλημμύρες Θεσσαλίας 2023: 17 νεκροί
Φωτιές Έβρου 2023: η μεγαλύτερη πυρκαγιά στην Ευρώπη από το 1980, με 20 νεκρούς συνολικά εκ των οποίων οι 18 ήταν μετανάστες που απανθρακώθηκαν στο δάσος της Δαδιάς
Εργατικά ατυχήματα στη βιομηχανία 2019–2026: 300+ νεκροί
Αυτά δεν είναι «τραγωδίες». Είναι η λογική έκβαση ενός μοντέλου που θεωρεί την κοινωνία αναλώσιμη.
2. Το Δημόσιο δεν “αποτυγχάνει” — το αποδομούν
Η αφήγηση ότι το Δημόσιο είναι «αργό» και «αναποτελεσματικό» δεν περιγράφει την πραγματικότητα αλλά την ‘διαμορφώνει’ πολιτικά.
Όταν η πολιτική εξουσία αποψιλώνει υπηρεσίες, υπό-χρηματοδοτεί κρίσιμες δομές, απαξιώνει υπαλλήλους, μεταφέρει αρμοδιότητες σε ιδιώτες, καταργεί ελέγχους και θεσμοποιεί την αυτό-πιστοποίηση, το Δημόσιο δεν αποτυγχάνει. Το οδηγεί η πολιτική εξουσία στην αποτυχία.
3. Η ιδεολογία της κερδοφορίας και των γνωριμιών — το παρακράτος της αγοράς
Η νεοφιλελεύθερη ιδεολογία δεν λειτουργεί μόνη της. Συμπληρώνεται από μια κοινωνική κουλτούρα δεκαετιών που έχει γίνει σχεδόν αυτονόητη: την κουλτούρα της ατομικής επιτυχίας και των ‘γνωριμιών’.
Σε αυτή την εμπεδωμένη κουλτούρα:
ο «πετυχημένος» δεν είναι αυτός που παράγει αξία για την κοινωνία, αλλά αυτός που μεγιστοποιεί κέρδος μέσα σε κενά ελέγχου,
οι «γνωριμίες» συγκροτούν μηχανισμό παράκαμψης του Δημόσιου,
η συμμόρφωση δεν είναι κανόνας αλλά εμπόδιο,
η ασφάλεια δεν είναι δικαίωμα αλλά κόστος.
Αυτό το άτυπο σύστημα εξουσίας — το παρακράτος της αγοράς — λειτουργεί παράλληλα με το θεσμικό και το υπονομεύει. Και όταν η πρόσβαση στην εξουσία γίνεται ιδιωτική υπόθεση, το Δημόσιο αποδυναμώνεται και η ασφάλεια γίνεται διαπραγματεύσιμη.
5. Η αποδόμηση του Δημόσιου ελέγχου — και οι νεκροί που παράγει
Η αποδυνάμωση του Δημόσιου ελέγχου δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι η πιο καθαρή έκφραση της νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας: ό,τι είναι Δημόσιο πρέπει να συρρικνωθεί, ό,τι είναι ιδιωτικό πρέπει να επιταχυνθεί — ακόμη κι αν κοστίζει ζωές.
Και αυτό φαίνεται παντού:
α. Στα δημόσια έργα που παραδίδονται χωρίς ουσιαστικό έλεγχο
Υποδομές παραδίδονται με ιδιωτικές «βεβαιώσεις ολοκλήρωσης». Πρωτόκολλα παραλαβής υπογράφονται με ελλιπή τεκμηρίωση. Σχολεία και νοσοκομεία παραδίδονται με εκκρεμείς παρατηρήσεις ασφαλείας.
β. Στις ιδιωτικές επενδύσεις που ελέγχονται από τον ίδιο τον επενδυτή
Μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων συντάσσονται και εγκρίνονται επί της ουσίας από τον ίδιο τον επενδυτή, με τις Δημόσιες υπηρεσίες να εντέλλονται να ‘ελέγχουν’ την πληρότητα του φακέλου. Fast-track διαδικασίες παρακάμπτουν ουσιαστικούς ελέγχους. Η αγορά αυτό-πιστοποιείται. Η επένδυση προηγείται έναντι της ασφάλειας.
γ. Στις κρίσιμες υποδομές και στους εργασιακούς χώρους χωρίς εποπτεία
Σιδηρόδρομοι, γέφυρες, ενεργειακές εγκαταστάσεις λειτουργούν με ξεπερασμένα ή μη τηρούμενα πρωτόκολλα. Ύδρευση και αποχέτευση με ανεπαρκές προσωπικό. Βιομηχανίες με ελλιπή μέτρα ασφαλείας.
Και έτσι προκύπτουν οι νεκροί που την περίοδο 2019–2026 ξεπερνούν επίσημα τους 300 σε εργασιακούς χώρους:
ΒΙΟΛΑΝΤΑ (2026): 5 νεκροί
Ελληνικό ως η επενδυτική κορωνίδα του συστήματος (2024–26): 3 νεκροί εργάτες
Ναυπηγεία Περάματος (2021): 3 νεκροί
Μεταλλεία Χαλκιδικής (2022): 2 νεκροί
Και στο τέλος, πάντα υπάρχει η ίδια κατακλείδα του συστήματος: η “ατομική ευθύνη του εργαζόμενου” — η πιο βολική μετατόπιση ευθύνης από τους εργοδότες, προς τον άνθρωπο που χάθηκε.
6. Τρεις πολιτικά απόλυτα διακριτές αντιλήψεις — και η στιγμή που η κοινωνία πρέπει να αποφασίσει
Οι καταστροφές, οι θάνατοι, η διάλυση των θεσμών η εργαλειοποίηση της Δικαιοσύνης και η από-νομιμοποίηση του Δημοσίου δεν είναι μεμονωμένα επεισόδια. Είναι η καθημερινή εμπειρία μιας κοινωνίας που βλέπει ότι το μοντέλο δεν λειτουργεί πια.
Και με δεδομένη αυτή την πραγματικότητα, η κοινωνία βρίσκεται μπροστά σε τρεις πολιτικά απόλυτα διακριτές αντιλήψεις:
Α. Η Ριζοσπαστική Αριστερά της Δημόσιας Προστασίας και της Αναπτυξιακής Συμμετοχής
Βλέπει το Δημόσιο ταυτόχρονα ως αναπτυξιακό συμμέτοχο και ως εγγυητή της κοινωνικής ασφάλειας.
Πιστεύει ότι η ασφάλεια δεν είναι κόστος, η πρόληψη δεν είναι εμπόδιο, η ζωή δεν είναι παράπλευρη απώλεια. Υπόσχεται ανασυγκρότηση, όχι «βελτιώσεις».
Β. Η Κυβερνώσα Αριστερά/Κεντροαριστερά της Διαχείρισης
Προσπαθεί να συνδυάσει κοινωνική ασφάλεια και κερδοφορία του κεφαλαίου. Υπόσχεται ότι «μεταρρυθμίσεις» μπορούν να εγγυηθούν και τα δύο. Αυτή η υπόσχεση είναι επιεικώς αφελής καθώς δεν δικαιώνεται από την ιστορική εμπειρία των τελευταίων 40 ετών.
Γ. Η Δεξιά–Ακροδεξιά της Καταστολής και της Αγοράς
Βλέπει το πρόβλημα στην κοινωνία, όχι στο μοντέλο. Προτείνει περισσότερη καταστολή, ποινική αυστηρότητα, λιγότερη γραφειοκρατία, περισσότερη αγορά. Η ασφάλεια γίνεται αστυνομικό μέτρο. Και όταν όλα αποτυγχάνουν, η ευθύνη μεταφέρεται στον πολίτη και τον μετανάστη.
Η στιγμή της απόφασης — και η ιστορική αναγκαιότητα της Ρήξης
Η κοινωνία δεν βρίσκεται πια μπροστά σε μια απλά πολιτική επιλογή. Βρίσκεται μπροστά σε μια γραμμή ορίου.
Έχει ζήσει τη Δεξιά–Ακροδεξιά: την καταστολή ως πολιτική, την απορρύθμιση ως κανονικότητα, την θεσμική διάλυση ως “μεταρρύθμιση”.
Έχει ζήσει την Κυβερνώσα Αριστερά/Κεντροαριστερά: τη διαχείριση αντί για σύγκρουση, την αναβολή αντί για απόφαση, την αδυναμία αντί για στρατηγική.
Και γνωρίζει πλέον ότι αυτές οι δύο επιλογές, όσο διαφορετικές κι αν εμφανίζονται, καταλήγουν στο ίδιο αποτέλεσμα: ένα Δημόσιο αποδυναμωμένο, μια κοινωνία εκτεθειμένη, ένα μοντέλο που παράγει καταστροφές ως δομική λειτουργία.
Αυτό που δεν έχει υπάρξει — και γι’ αυτό δεν έχει ακόμη δοκιμαστεί — είναι η Αριστερά της Ρήξης: η πολιτική που δεν διαχειρίζεται την παρακμή αλλά την ανατρέπει, μια πολιτική που δεν αποδέχεται το μοντέλο ως δεδομένο αλλά το αμφισβητεί στη ρίζα του, μια πολιτική που αντιμετωπίζει το Δημόσιο όχι ως κόστος, αλλά ως θεσμική ισχύ της κοινωνίας.
Η Ρήξη δεν είναι σύνθημα. Είναι η πολιτική μορφή της συλλογικής αυτοπροστασίας. Είναι η στιγμή όπου η κοινωνία αποφασίζει ότι δεν θα συνεχίσει να ζει μέσα σε ένα σύστημα που θεωρεί τις ζωές της αναλώσιμες. Είναι η στιγμή όπου η πολιτική ανακτά τον ρόλο της: όχι ως διαχείριση, αλλά ως μετασχηματισμός.
Και για να είναι βιώσιμη η Ρήξη δεν πρέπει να αφορά μόνο την πολιτική σύνθεση του Κοινοβουλίου, αλλά και την παραγωγική, χρηματοδοτική και θεσμική αρχιτεκτονική της χώρας. Έτσι μπορεί να διαμορφωθεί μια στρατηγική που μπορεί να μεταβάλει τις δομές που παράγουν καταστροφές ως φυσική συνέπεια.
Η συγκρότηση της Αριστεράς της Ρήξης δεν είναι μια ακόμη εναλλακτική. Είναι το πρώτο καθήκον μιας κοινωνίας που θέλει να επιβιώσει και να συνεχίσει να υπάρχει ως συλλογικό υποκείμενο.
Και αυτό δεν είναι υπερβολή. Είναι η πιο ρεαλιστική διαπίστωση της εποχής μας.
