Πριν λίγες μέρες Citrini και Alap Shah δημοσίευσαν μια λεπτομερή αναφορά που υποτίθεται γράφτηκε το 2028 και περιγράφει πώς εξελίχθηκαν τα πράγματα στην οικονομία από το 2026 με τη σταδιακά ολοκληρωτική επικράτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η αναφορά προκάλεσε μεγάλη αίσθηση παγκοσμίως καθώς πρόκειται για ένα απολύτως λογικοφανές σενάριο, τόσο πειστικό όσο για να ωθήσει σημαντικούς παράγοντες της αγοράς να προχωρήσουν σε εκτεταμένες ρευστοποιήσεις στα χρηματιστήρια, ενώ η αγορά δεν έχει ακόμα αφομοιώσει πλήρως την κατάσταση όπως περιγράφεται. Το θέμα που πραγματεύεται είναι η σχεδόν πλήρης κατάρρευση της αξίας της εργασίας με την επικράτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η βασική ιδέα της αναφοράς είναι το παράδοξο της «αφθονίας που προκαλεί κατάρρευση». Ενώ συνήθως θεωρούμε την τεχνολογική πρόοδο ως μοχλό ανάπτυξης, το κείμενο υποστηρίζει ότι αν η Τεχνητή Νοημοσύνη επιτύχει απόλυτα τον σκοπό της —δηλαδή να υποκαταστήσει την ανθρώπινη νοημοσύνη σε κλίμακα— τότε καταστρέφει το θεμέλιο πάνω στο οποίο είναι χτισμένος ο σύγχρονος καπιταλισμός: την αγοραστική δύναμη των ανθρώπων και την αξία του χρόνου τους.
Το κεντρικό πρόβλημα εντοπίζεται στη μετάβαση από μια οικονομία όπου η ανθρώπινη νοημοσύνη ήταν ένας σπάνιος και πολύτιμος πόρος, σε μια οικονομία όπου η νοημοσύνη γίνεται φθηνό εμπόρευμα (commodity). Αυτή η μεταβολή δεν προκαλεί απλώς ανεργία, αλλά αποσυνδέει την παραγωγικότητα από την κατανάλωση.
Σε αυτό το σενάριο, οι εταιρείες γίνονται εξαιρετικά αποτελεσματικές και κερδοφόρες αντικαθιστώντας τους ακριβούς υπαλλήλους γραφείου με πράκτορες (agents) ΤΝ. Ωστόσο, αυτό δημιουργεί το «ΑΕΠ-Φάντασμα»: η παραγωγή αυξάνεται στα χαρτιά, αλλά το χρήμα σταματά να κυκλοφορεί στην αγορά, καθώς οι μηχανές που παράγουν τον πλούτο δεν αγοράζουν σπίτια, αυτοκίνητα ή τρόφιμα.
Η αναφορά περιγράφει έναν φαύλο κύκλο όπου κάθε λογική κίνηση μιας επιχείρησης επιδεινώνει τη συνολική καταστροφή. Για να προστατεύσουν τα περιθώρια κέρδους τους από τη μείωση της κατανάλωσης, οι εταιρείες επενδύουν ακόμα περισσότερο στην AI για να μειώσουν περαιτέρω το κόστος εργασίας. Αυτό οδηγεί σε μια διαρκή πίεση των μισθών που ξεκινά από τα στελέχη και διαχέεται σε όλη την οικονομία, αφού οι απολυμένοι υπάλληλοι γραφείου στρέφονται σε χειρωνακτικές εργασίες, συμπιέζοντας τα μεροκάματα παντού.
Η κρίση μετατρέπεται από τεχνολογική σε συστημική όταν αγγίζει το χρέος. Ολόκληρη η αγορά στεγαστικών δανείων και οι τραπεζικές επενδύσεις βασίζονται στην υπόθεση ότι οι άνθρωποι θα έχουν σταθερά εισοδήματα για δεκαετίες. Όταν η ΤΝ υποβαθμίζει δομικά την αξία της ανθρώπινης εργασίας, η ικανότητα αποπληρωμής των δανείων εξατμίζεται. Ακόμα και οι «άριστοι» δανειολήπτες γίνονται επισφαλείς, όχι επειδή ήταν ανεύθυνοι, αλλά επειδή το οικονομικό μοντέλο στο οποίο βασίστηκαν έπαψε να υφίσταται.
Τέλος, η αναφορά αναδεικνύει την αδυναμία του κράτους να παρέμβει, καθώς το φορολογικό σύστημα είναι χτισμένο πάνω στη φορολόγηση της εργασίας. Με την εργασία να απαξιώνεται, τα δημόσια έσοδα καταρρέουν ακριβώς τη στιγμή που η κοινωνία χρειάζεται τη μεγαλύτερη δυνατή στήριξη. Το τελικό συμπέρασμα είναι ότι η «νίκη» της ΤΝ στη μάχη της παραγωγικότητας μπορεί να είναι μια πύρρειος νίκη, που θα απαιτήσει την πλήρη επανεκκίνηση των οικονομικών και κοινωνικών μας δομών.
