Σε λιγότερο από έναν χρόνο λειτουργίας του, ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ) επιβεβαιώνει θριαμβευτικά το σύνολο της κριτικής που είχε ασκηθεί από το σύνολο σχεδόν όσων δραστηριοποιούνταν και έχουν γνώση του πεδίου των εξαρτήσεων. Γράφαμε πως οι υπηρεσίες προς τον πολίτη θα υποβαθμιστούν σε ποιότητα και θα συρρικνωθούν σε ποσότητα, μέσα στη διοικητική μεγα-δομή ενός οργανισμού, που, για να λειτουργήσει και μόνο, θα αυξήσει νομοτελειακά τη γραφειοκρατία σε βάρος των υπηρεσιών του πεδίου. Με άλλα λόγια, θα ξοδέψει περισσότερη ενέργεια για να αναπαράξει τον εαυτό του από το να προσφέρει υπηρεσίες σε όσες και όσους τις έχουν ανάγκη.
Γιατί φτάσαμε εδώ; Στον ΕΟΠΑΕ συνενώθηκε το σύνολο των δομών για τις εξαρτήσεις στη χώρα, με μοναδικό γνώμονα την ενιαία διοίκηση και τη «διαλειτουργικότητα» των υπηρεσιών. Η λύση που δόθηκε σε προβλήματα συντονισμού υπηρεσιών, καθολικής πρόσβασης και διόρθωσης αλληλοεπικαλύψεων, σε ένα από τα αποτελεσματικότερα συστήματα υπηρεσιών για τις εξαρτήσεις στην Ευρώπη, ήταν ριζικά λαθεμένη από την άποψη του σχεδιασμού κοινωνικής πολιτικής. Ποτέ κι από κανέναν δεν είχε τεθεί πρόβλημα διοίκησης των δομών στις εξαρτήσεις, αλλά ζητήματα σχετικά με τον επιστημονικό συντονισμό και την πρόσβαση των πολιτών σε όλες τις υπηρεσίες σε όλη τη χώρα. Ζητήματα που άπτονται της επιστημονικής έρευνας και του αποκεντρωμένου εθνικού σχεδιασμού, τα οποία η ίδρυση του ΕΟΠΑΕ όχι μόνο δεν επιλύει αλλά επιβαρύνει.
Επιβαρύνει, επειδή λειτούργησε εξαρχής με γνώμονα να φτιάξει μια ενιαία δομή να διοικήσει και όχι να οργανώσει αποκεντρωμένες υπηρεσίες προς τους πολίτες. Παρότι ο ιδρυτικός νόμος του ΕΟΠΑΕ όριζε αρχικά πως οι δομές που συνενώνονται θα λειτουργούν ως αποκεντρωμένες μονάδες. Εστίασε έτσι τη δραστηριότητά της σε κάτι που δεν αποτελούσε ζήτημα. Αντίθετα, είναι η ίδρυση του ΕΟΠΑΕ που δημιούργησε το πρόβλημα της διοίκησης, χωρίς να λύσει τα προηγούμενα, καθιστώντας τον ίδιο τον οργανισμό το μεγαλύτερο πρόβλημα στις εξαρτήσεις σήμερα.
Ο ΕΟΠΑΕ προχώρησε στην εκ θεμελίων αναδιάρθρωση των μονάδων θεραπείας. Ανακάτεψε το σύνολο του προσωπικού, φτιάχνοντας νέες ομάδες που ούτε κοινή εκπαίδευση έχουν, ούτε τα ίδια θεραπευτικά μοντέλα υπηρετούσαν. Αποσύνδεσε τις διαφορετικές μονάδες από την ενιαία φιλοσοφία, μέθοδο και στόχευση υπό την οποία λειτουργούσαν ως ολοκληρωμένα θεραπευτικά προγράμματα, αντικαθιστώντας τες με ανεξάρτητες καθετοποιημένες διοικητικές δομές πανελλήνιας εμβέλειας. Πάνω σε όλα αυτά, δημιούργησε έναν τεράστιο γραφειοκρατικό μηχανισμό για να διασυνδέσει αυτά που αποσύνδεσε. Για να έχουμε μια εικόνα, φανταστείτε τρεις μονάδες σε κάποια πόλη στην περιφέρεια να μην συνεννοούνται μεταξύ τους αλλά μέσω Αθήνας. Αν προσθέσουμε το γεγονός ότι δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα οργανόγραμμα, θεραπευτικά πρωτόκολλα, πλαίσια λειτουργίας μονάδων και περιγραφές θέσεων εργασίας, μπορούμε εύκολα να κατανοήσουμε πώς μπορεί να βραχυκυκλώσει ένα από τα καλύτερα ευρωπαϊκά συστήματα για τις εξαρτήσεις.
Ο ΕΟΠΑΕ είναι αυτή τη στιγμή στραμμένος στο εσωτερικό του, καταβάλλοντας μια υπερπροσπάθεια να οργανώσει αυτό που έφτιαξε χωρίς σχέδιο, χωρίς διαβούλευση και χωρίς να έχει αντικαταστήσει τα μοντέλα θεραπείας των φορέων που ενσωμάτωσε με κάποιο δικό του στο οποίο θα εκπαίδευε το προσωπικό. Η συγκολλητική ουσία που αποτελούσε η φιλοσοφία των θεραπευτικών μοντέλων του ΚΕΘΕΑ, του 18 Άνω ή της Αργούς, αντικαταστάθηκε από μια σκληρή άκαμπτη και αυθαίρετη γραφειοκρατία, γιατί μόνον έτσι μπορεί να λειτουργήσει και να αναπαραχθεί η δομή που κατασκευάστηκε.
Είναι αυτό τυχαίο; Μια λεπτή κόκκινη γραμμή ενώνει την κατάσταση στον ΕΟΠΑΕ με την κατάσταση στη χώρα ολόκληρη. Η πολιτική του κεντρικού ελέγχου εφαρμόζεται παντού και παράγει το ίδιο αποτέλεσμα: Οι πολίτες δεν λαμβάνουν πλέον υπηρεσίες με αρχή μέση και τέλος στις εξαρτήσεις, όπως στην υγεία, την εκπαίδευση και αλλού. Δεν πρόκειται για κάποιο επισυμβάν αλλά για την πυρηνική ιδεολογική επιλογή μιας αντίληψης, η οποία στοχεύει στην αντικατάσταση του κοινωνικού κράτους με την πλοήγηση των πολιτών σε υπηρεσίες με τη μορφή προϊόντων στα ράφια σουπερμάρκετ, προερχόμενες από απρόσωπες μεγαδομές που αξιολογούνται από τον αριθμό υπηρεσιών-προϊόντων που καταναλώθηκαν και όχι από την αποτελεσματικότητά τους. Ο πολίτης, ανάλογα με το πρόβλημά του, και οσονούπω με το πορτοφόλι του, θα επιλέγει, με ατομική του ευθύνη, υπηρεσίες. Με τις φθηνότερες να είναι και οι χειρότερες.
