Macro

Γιώργος Λυκοπάντης: Γιατί κανείς δεν μας ακούει;

Ένα ερώτημα πλανάται στο αριστερό πολιτικό ημισφαίριο: Γιατί, ενώ η κοινωνία γονατίζει υπό το βάρος των συνεπειών των εφαρμοζόμενων κυβερνητικών πολιτικών, ταυτόχρονα γυρίζει την πλάτη στις πολιτικές δυνάμεις που τοποθετούνται αριστερότερα της Νέας Δημοκρατίας;

Αφετηρία μου είναι αυτή ακριβώς η διαπίστωση. Επιχειρώ, λοιπόν, να προσεγγίσω το ερώτημα, όχι μέσα από μια ακόμη αναλυτική περιγραφή της πολιτικής και κοινωνικής συγκυρίας, αλλά με την προσδοκία η παρέμβαση αυτή να αποτελέσει ένα ουσιαστικό βήμα προς την κατεύθυνση που υπηρετεί η φιλόξενη στήλη της «Εποχής», στον δρόμο προς τις εθνικές εκλογές.

Το τέλος της Μεταπολίτευσης

Το σημερινό πολιτικό περιβάλλον σηματοδοτεί το οριστικό κλείσιμο ενός ιστορικού κύκλου, αυτού που ονομάστηκε Μεταπολίτευση. Οι κοινωνικές και δημοκρατικές κατακτήσεις, το φοιτητικό και συνδικαλιστικό κίνημα, τα δικαιώματα και οι συλλογικές μορφές διεκδίκησης, που διαμορφώθηκαν μέσα από δεκαετίες κοινωνικών αγώνων, βρίσκονται σήμερα σε μια διαρκή διαδικασία αποδόμησης. Η νεοφιλελεύθερη στρατηγική δεν περιορίζεται στην οικονομική πολιτική, αλλά επιχειρεί να επιβάλει ένα συνολικό υπόδειγμα κοινωνικής οργάνωσης, όπου η αγορά αναγορεύεται σε υπέρτατο ρυθμιστή, η εργασία αντιμετωπίζεται ως κόστος, τα δημόσια αγαθά μετατρέπονται σε πεδία επιχειρηματικής εκμετάλλευσης και η κοινωνική προστασία υποχωρεί μπροστά στη λογική της ανταγωνιστικότητας και της δημοσιονομικής πειθαρχίας.

Ο προοδευτικός κοινωνικός και πολιτικός συσχετισμός δυνάμεων, που χαρακτήρισε τις πρώτες τέσσερις δεκαετίες μετά την πτώση της δικτατορίας, έχει πλέον υποχωρήσει. Δεν πρόκειται απλώς για μια συντηρητική μετατόπιση του πολιτικού σκηνικού, αλλά για μια βαθύτερη ιδεολογική αναδιάταξη. Οι αξίες της κοινωνικής δικαιοσύνης, της ισότητας, της αλληλεγγύης, της ειρήνης, της δημοκρατικής συμμετοχής και της ισότιμης πρόσβασης στα δημόσια αγαθά, αξίες που αποτέλεσαν ιστορικά τον πυρήνα της πολιτικής και κοινωνικής παρέμβασης της Αριστεράς, έχουν βρεθεί σε θέση άμυνας. Την ίδια στιγμή, η ατομική ευθύνη προβάλλεται ως απάντηση σε συλλογικά προβλήματα, η κοινωνική ανισότητα παρουσιάζεται ως φυσική συνέπεια της οικονομικής λειτουργίας και η πολιτική απογυμνώνεται όλο και περισσότερο από τη δυνατότητα να παρεμβαίνει ουσιαστικά υπέρ των κοινωνικά αδύναμων.

Τα μνημόνια αποτέλεσαν τον καταλύτη μιας βαθιάς και πολυεπίπεδης οικονομικής και κοινωνικής αναδιάρθρωσης. Δεν περιορίστηκαν στη δημοσιονομική προσαρμογή, αλλά επέφεραν μια ριζική αναμόρφωση της παραγωγικής δομής της χώρας, μεταβάλλοντας ταυτόχρονα τις κοινωνικές ισορροπίες και τους συσχετισμούς ισχύος. Στο πλαίσιο αυτό, διαμορφώθηκε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο, που ενισχύει τις ταξικές ανισότητες, αναδιανέμει τον κοινωνικό πλούτο υπέρ των ισχυρότερων οικονομικών συμφερόντων και σε βάρος της εργασίας, ενώ παράλληλα εδραιώνει την ιδεολογική ηγεμονία του νεοφιλελευθερισμού, παρουσιάζοντας τις επιταγές του ως μονόδρομο για την οικονομική και κοινωνική οργάνωση.

Η μεταβολή αυτή δεν συντελέστηκε ερήμην των κοινωνικών και πολιτικών συσχετισμών. Αποτελεί το αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών επιλογών –και της Αριστεράς‒, της υποχώρησης των συλλογικών αντιστάσεων και της σταδιακής εμπέδωσης της αντίληψης ότι δεν υπάρχει εναλλακτική απέναντι στην κυρίαρχη οικονομική και κοινωνική οργάνωση. Το «δεν υπάρχει εναλλακτική» έγινε, με διαφορετικές εκδοχές, το κυρίαρχο ιδεολογικό αφήγημα της εποχής.

Σε αυτό το περιβάλλον, η Αριστερά βρίσκεται αντιμέτωπη όχι μόνο με την πολιτική κυριαρχία του νεοφιλελευθερισμού, αλλά και με μια βαθύτερη κρίση του δικού της πολιτικού σχεδίου.

Το ξυπνητήρι της ιστορίας χτύπησε

Στο τελευταίο συνέδριο της Νέας Αριστεράς, ο πρώην πρόεδρος του κόμματος περιέγραψε την πολιτική επιλογή της πλειοψηφίας των μελών του κόμματος με μια χαρακτηριστική φράση: «Δεν αρκεί να κρατήσουμε το καντήλι αναμμένο». Μπροστά μας υπήρχαν δύο δρόμοι: είτε να αποδεχτούμε την πολιτική ρευστοποίηση της Αριστεράς σε ένα ευρύτερο προοδευτικό σχήμα είτε να επιμείνουμε στην προσπάθεια να ξαναφουντώσει η φλόγα της. Για όλους εμάς, η επιλογή ήταν σαφής: ο δεύτερος δρόμος.

Η διατήρηση της ιστορικής μνήμης, των ιδεών και των αγώνων της Αριστεράς είναι αναγκαία αλλά όχι ικανή συνθήκη αντεπίθεσης. Η Αριστερά δεν υπάρχει για να διαφυλάσσει απλώς την πολιτική της κληρονομιά. Υπάρχει για να παρεμβαίνει στις εξελίξεις και στην ιστορία, να εκφράζει τις ανάγκες της εργαζόμενης κοινωνικής πλειοψηφίας, να αμφισβητεί τους κυρίαρχους συσχετισμούς και να διεκδικεί μια διαφορετική πορεία για την κοινωνία.

Και σήμερα, που η Ακροδεξιά διεκδικεί όλο και μεγαλύτερο χώρο στο πολιτικό σύστημα, με το ενδεχόμενο εκπροσώπησης τουλάχιστον τριών κομμάτων της στην επόμενη Βουλή, η απουσία μιας ισχυρής Αριστεράς αποκτά ακόμη μεγαλύτερη πολιτική σημασία. Δεν αρκεί να καταγγέλλουμε την άνοδο της Ακροδεξιάς. Χρειάζεται να αναμετρηθούμε με τις κοινωνικές συνθήκες που την τροφοδοτούν: την ανασφάλεια, την εγκατάλειψη, την αποδιάρθρωση της εργασίας και την απουσία πειστικής συλλογικής διεξόδου.

Από το «καθένας μόνος του» στο νέο «μαζί»

Η κοινή δράση και η ενότητα των δυνάμεων της ριζοσπαστικής Αριστεράς δεν είναι ένα ακόμη πολιτικό ζητούμενο που μπορεί να παραπεμφθεί στο μέλλον. Είναι επείγουσα ανάγκη, σχεδόν αυτονόητη, όπως το αναλγητικό στον πονοκέφαλο. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν χρειαζόμαστε ενότητα, αλλά αν υπάρχει η πολιτική βούληση να την κάνουμε πράξη. Να υπερβούμε κομματικούς ανταγωνισμούς, περιχαρακώσεις, προσωπικές στρατηγικές και παλιές διαιρετικές τομές και να συμφωνήσουμε σε ένα κοινό πολιτικό σχέδιο, ικανό να παρέμβει στις κοινωνικές και πολιτικές συγκρούσεις που έρχονται.

Και αυτό όχι απλώς για να περάσει ο «πονοκέφαλος». Αλλά γιατί, σε μια περίοδο υποχώρησης της Αριστεράς, πολιτικής ρευστοποίησης και ανόδου της Ακροδεξιάς, θα ήταν ιστορικό και πολιτικό λάθος να μην υπάρξει κοινή έκφραση των δυνάμεών της. Μια ενότητα που δεν θα εξαντλείται στην εκλογική συνεργασία, αλλά θα αποκτά κοινωνικό περιεχόμενο, θα συνδέεται με τους αγώνες, τα κινήματα και τις επιμέρους κοινωνικές αντιστάσεις απέναντι στην κυβερνητική πολιτική, δίνοντάς τους πολιτική έκφραση και προοπτική.

Χρειαζόμαστε μια νέα αρχή. Με διακριτή την αυτοτέλεια των κομμάτων, κοινό προγραμματικό πλαίσιο δράσης και πάλης, σεβασμό στις διαφορετικές διαδρομές και στις πολιτικές διαφωνίες του παρελθόντος, αλλά και σαφή συμφωνία για όσα μας ενώνουν σήμερα. Ένα νέο «μαζί» που θα δώσει χώρο και λόγο στους ανένταχτους αγωνιστές, σε όσους παρακολουθούν με απογοήτευση και αμηχανία τα κόμματα της Αριστεράς να αναλώνονται σε μεταξύ τους ανταγωνισμούς, αντί να αναζητούν κοινούς τόπους και πεδία δράσης.

Σε αυτήν τη νέα προσπάθεια δεν χωρούν λογικές πολιτικής αυτοσυντήρησης, ούτε ηγεσίες που θυμούνται την Αριστερά όταν απειλείται η προσωπική τους πολιτική επιβίωση. Η Αριστερά δεν μπορεί να γίνεται το τελευταίο καταφύγιο προσωπικών φιλοδοξιών ούτε να χρησιμοποιείται ως σωσίβιο για πολιτικές καριέρες που βρίσκονται σε αδιέξοδο. Η υπόθεση της Αριστεράς είναι πολύ μεγαλύτερη από τις φιλοδοξίες οποιουδήποτε και δεν μπορεί να υποτάσσεται σε αυτές.

Έτσι, θα ακουστούμε ξανά

Η Αριστερά δεν πρέπει και δεν μπορεί να είναι βουβή. Αυτό έδειξε και το March to Gaza, όπου χιλιάδες νέοι άνθρωποι κινητοποιήθηκαν γύρω από το κίνημα αλληλεγγύης στον παλαιστινιακό λαό. Για αρκετούς από αυτούς, η συμμετοχή σε αυτές τις κινητοποιήσεις αποτέλεσε μια πρώτη εμπειρία πολιτικοποίησης και ριζοσπαστικοποίησης. Το ίδιο είδαμε στις μεγάλες κινητοποιήσεις για τα Τέμπη, στους αποδυναμωμένους αλλά υπαρκτούς αγώνες για το δημόσιο πανεπιστήμιο, στις εργατικές διεκδικήσεις και στις αντιστάσεις για την υπεράσπιση της στέγης ως κοινωνικού δικαιώματος.

Υπάρχουν διάσπαρτες κοινωνικές αντιστάσεις και αγωνιστικές διαθέσεις. Εκείνο που λείπει είναι η πολιτική τους συνάντηση και η δυνατότητα να αποκτήσουν κοινή έκφραση και προοπτική. Σε αυτήν την προσπάθεια οφείλει να συμβάλει η Αριστερά, όχι επιχειρώντας να αντιγράψει τα κινήματα, αλλά κατανοώντας το βασικότερο χαρακτηριστικό τους: την ενότητα στη βάση για την επίτευξη ενός κοινού στόχου.

Αυτό είναι και το μάθημα που οφείλουμε να πάρουμε. Όσοι συναντηθήκαμε σε αυτούς τους αγώνες δεν συμφωνούσαμε σε όλα. Μας ένωνε όμως η ανάγκη να πολλαπλασιάσουμε τις δυνάμεις όσων μοιραζόμαστε τον ίδιο στόχο.

Εφόσον, λοιπόν, ο στόχος είναι κοινός, δεν χρειάζεται να συμφωνήσουμε σε όλα. Χρειάζεται να συμφωνήσουμε σε όσα μπορούμε και οφείλουμε να κάνουμε μαζί.

Η ΕΠΟΧΗ