Ποιο είναι το σκηνικό μέσα στο οποίο γίνονται οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ;
Οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου διεξάγονται σε ένα πολωμένο πολιτικό κλίμα, αλλά οι συνθήκες είναι αρκετά διαφορετικές από εκείνες της θριαμβευτικής επιστροφής του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο το 2024. Ο Τραμπ εξακολουθεί να διαθέτει μια ισχυρή κοινωνική βάση. Περίπου το 65% των Ρεπουμπλικανών εξακολουθεί να ταυτίζεται με το κίνημα MAGA. Το ποσοστό αυτό ήταν μεγαλύτερο κατά 10 περίπου μονάδες πριν από δύο χρόνια. Η φθορά αποτυπώνεται και στην εκλογική αποσυσπείρωση των Ρεπουμπλικανών. Σύμφωνα με πρόσφατες δημοσκοπήσεις, μόνο το 80% των εγγεγραμμένων Ρεπουμπλικανών δηλώνει ότι θα ψηφίσει το κόμμα. Ανάλογη εικόνα έχουμε και στην πρόωρη ψηφοφορία. Σε πολιτείες όπως η Τζόρτζια, η Βόρεια Καρολίνα και η Φλόριντα, όπου υπάρχουν αναλυτικά στοιχεία, η κινητοποίηση των Ρεπουμπλικανών κάτω των 45 ετών εμφανίζεται αισθητά μειωμένη. Δημοσκοπήσεις και πρόωρη ψηφοφορία δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση: αποσυσπείρωση της ρεπουμπλικανικής βάσης. Ακόμη μεγαλύτερη είναι η φθορά του Τραμπ μεταξύ των ανεξάρτητων ψηφοφόρων, που αποτελούν περίπου το 1/3. Στους ανεξάρτητους, η αποδοχή του έχει μειωθεί από περίπου 45% το 2024 στο περίπου 30%. Ωστόσο, σε ορισμένες κρίσιμες εκλογικά πολιτείες, όπως η Φλόριντα, το Οχάιο και η Αϊόβα, η φθορά του Τραμπ και των Ρεπουμπλικανών είναι μικρότερη, καθώς η κομματική πόλωση περιορίζει τις μετακινήσεις. Δηλαδή, ο Τραμπ διατηρεί τον σκληρό πυρήνα του MAGA, αλλά χάνει έδαφος στην περιφέρεια της κοινωνικής του επιρροής. Την ίδια στιγμή, στο εσωτερικό των Δημοκρατικών καταγράφεται μια σημαντική μετατόπιση προς τα αριστερά. Πέρα από την εκλογή του Ζόραν Μαμντάνι στη Νέα Υόρκη, είναι και οι νίκες σοσιαλιστών και προοδευτικών υποψηφίων στις προκριματικές, από τη Μελάτ Κίρος στο Ντένβερ μέχρι τον Αμπντούλ Ελ-Σαγέντ στο Μίσιγκαν. Ένα σημαντικό τμήμα της εκλογικής βάσης των Δημοκρατικών αναζητά πιο ριζοσπαστική αντιπολίτευση και πιο ριζοσπαστικές πολιτικές λύσεις. Είναι σαν ένα προοδευτικό και αριστερόστροφο ρεύμα να διαπερνά ολόκληρο το αμερικανικό πολιτικό σύστημα: από την αποσυσπείρωση της ρεπουμπλικανικής βάσης και τη μετακίνηση των ανεξάρτητων μέχρι την ενίσχυση των προοδευτικών μέσα στο Δημοκρατικό Κόμμα. Και σε αυτό το ρεύμα ενισχύεται η σοσιαλιστική Αριστερά. Οι βουλευτές που προέρχονται από τους Δημοκρατικούς Σοσιαλιστές (DSA) ενδέχεται να αυξηθούν από δύο σήμερα σε εννέα και, μαζί με άλλους αριστερούς Δημοκρατικούς, να συγκροτήσουν μια ευρύτερη ομάδα 30-35 βουλευτών στη Βουλή. Δηλαδή, διακριτοί κόμβοι του πολιτικού συστήματος μετακινούνται προς τα αριστερά. Είναι μια ταυτόχρονη μετατόπιση προς τα αριστερά σχεδόν κάθε κόμβου του πολιτικού συστήματος. Ίσως ζούμε κάτι σαν ένα αντίστροφο Tea Party του 2010, αυτή τη φορά από τα αριστερά, αν και σαφώς μικρότερης έντασης.
Γιατί η κυριαρχία του Τραμπ παρουσιάζει ρωγμές;
Το κόστος ζωής είναι η σημαντικότερη αιτία αυτής της φθοράς. Ο Τραμπ υποσχέθηκε ότι θα μειώσει τις τιμές και θα βελτιώσει το βιοτικό επίπεδο των Αμερικανών. Ωστόσο, τρεις στους τέσσερις ανησυχούν έντονα για την ακρίβεια στα τρόφιμα και στα καύσιμα, ενώ περίπου δύο στους τρεις για το κόστος στέγασης. Επιπλέον, οι περικοπές στην υγειονομική περίθαλψη και στην εκπαίδευση, η αποδυνάμωση ομοσπονδιακών υπηρεσιών και οι μαζικές απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων έχουν προκαλέσει αντιδράσεις. Το ίδιο ισχύει για τις επιχειρήσεις της ICE, ιδιαίτερα στη Μινεσότα. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Pew Research Center, το 56% των Αμερικανών έχει πλέον αρνητική γνώμη για την ICE, έναντι μόλις 35% θετικής. Ωστόσο, η σκληρή μεταναστευτική πολιτική παραμένει ένα από τα ισχυρότερα χαρτιά του Τραμπ στη ρεπουμπλικανική βάση. Γι’ αυτό επιμένει. Είναι το κατεξοχήν δικό του θέμα στο οποίο έχει την πολιτική πρωτοβουλία. Επίσης, ο Τραμπ εξελέγη υποσχόμενος ότι θα τερματίσει τους πολέμους. Αντί γι’ αυτό, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν πόλεμο εναντίον του Ιράν, ο οποίος συνεχίζεται οκτώ μήνες αργότερα. Οι συνέπειές του επηρεάζουν την αμερικανική οικονομία, και ιδιαίτερα τις τιμές της ενέργειας. Περίπου δύο στους τρεις Αμερικανούς αποδοκιμάζουν τους χειρισμούς του Τραμπ στο Ιράν, ενώ η δυσαρέσκεια υπάρχει και μεταξύ των Ρεπουμπλικανών. Το 2024 ο Τραμπ μπορούσε να εμφανίζεται ως η εναλλακτική απέναντι στον Μπάιντεν, υποσχόμενος φθηνότερη ζωή, οικονομική ασφάλεια και ειρήνη. Και στα τρία αυτά ζητήματα η κατάσταση σήμερα είναι χειρότερη. Όχι τυχαία η αποδοκιμασία του Τραμπ ξεπερνά πλέον το 60%, ενώ η επιδοκιμασία του έχει κατρακυλήσει περίπου στο 35%, από τα χαμηλότερα ποσοστά που έχουν καταγραφεί για αμερικανό πρόεδρο την τελευταία τριακονταετία.
Ποιο θεωρείς ότι είναι το διακύβευμα αυτών των εκλογών;
Η ανάκτηση της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Γερουσίας από τους Δημοκρατικούς θα αποτελούσε σημαντικό πλήγμα για τον Τραμπ. Θα περιόριζε τη νομοθετική ευχέρεια και θα μπλόκαρε την εφαρμογή ορισμένων πολιτικών του. Στην εξωτερική πολιτική, όπου ο πρόεδρος διαθέτει μεγαλύτερα περιθώρια αυτονομίας, το Κογκρέσο θα μπορούσε να ασκήσει πίεση μέσω του ελέγχου των χρηματοδοτήσεων και των κοινοβουλευτικών ακροάσεων, ιδιαίτερα για τον πόλεμο στο Ιράν. Δεν θα μπορούσε όμως από μόνο του να επιβάλει μια άλλη εξωτερική πολιτική.Το πραγματικό διακύβευμα είναι αν η κοινωνική αντίσταση στον τραμπισμό θα περιοριστεί στην αποκατάσταση της προηγούμενης πολιτικής κανονικότητας ή θα ανοίξει τον δρόμο για μια βαθύτερη ανασύνθεση της αμερικανικής πολιτικής. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο τραμπισμός αναπτύχθηκε πάνω στις κοινωνικές ανισότητες, στην ανασφάλεια και στην απογοήτευση που δημιούργησαν δεκαετίες νεοφιλελεύθερων πολιτικών, στις οποίες συνέβαλαν και οι δύο μεγάλες παρατάξεις.
Ποια είναι τα κυριότερα θέματα στην προεκλογική ατζέντα των υποψήφιων των DSA;
Χρειάζεται κατ’ αρχάς να διακρίνουμε τους DSA ως πολιτική οργάνωση από τους υποψηφίους που υποστηρίζουν εκλογικά. Οι DSA είναι μια πολυτασική οργάνωση που, μέσα από μια διαδικασία ριζοσπαστικοποίησης, έχει διαμορφώσει ένα σοσιαλιστικό πρόγραμμα, διακρίνοντας τους μακροπρόθεσμους στόχους από τα άμεσα πολιτικά αιτήματα.Το χαρακτηριστικό των υποψηφίων των DSA είναι ότι προβάλλουν ένα άμεσο, θετικό, ριζοσπαστικό πρόγραμμα, που επικεντρώνεται στις υλικές ανάγκες των εργαζομένων και προτάσσει καθολικά κοινωνικά αιτήματα. Στις προτεραιότητές τους περιλαμβάνονται η δωρεάν καθολική υγειονομική περίθαλψη, η αντιμετώπιση του κόστους ζωής, η αύξηση των μισθών και η ενίσχυση των εργατικών δικαιωμάτων. Διεκδικούν επίσης δωρεάν παιδικούς σταθμούς και πανεπιστημιακή εκπαίδευση με χρηματοδότηση, μεταξύ άλλων, από τη φορολόγηση των δισεκατομμυριούχων. Παράλληλα, υπερασπίζονται τα δικαιώματα των μεταναστών και των Παλαιστινίων και αντιτίθενται στη στρατιωτικοποίηση της εξωτερικής πολιτικής.
Θα αποτυπωθεί εκλογικά η στροφή προς τα αριστερά; Μπορεί το αποτέλεσμα να δημιουργήσει ελπίδες για την επόμενη ημέρα;
Πιστεύω ναι. Χρειάζεται όμως να διακρίνουμε τρεις διαφορετικές διαδικασίες: τη φθορά του Τραμπ, την υποχώρηση του τραμπισμού ως ευρύτερου πολιτικού ρεύματος και την ενίσχυση της Αριστεράς. Οι τρεις αυτές διαδικασίες συνδέονται μεταξύ τους, αλλά δεν ταυτίζονται. Η εκλογή του Ζόραν Μαμντάνι στη δημαρχία της Νέας Υόρκης απέδειξε ότι ένας υποψήφιος μπορεί να δηλώνει ανοιχτά σοσιαλιστής και να κερδίζει 51%. Οι επιτυχίες αριστερών σοσιαλιστών υποψηφίων όπως η Νταριαλίζα Σεβαλιέ και η Κλερ Βαλντές δείχνουν ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένο φαινόμενο. Εξίσου σημαντική είναι η μετατόπιση της πολιτικής συζήτησης. Θέσεις που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν περιθωριακές βρίσκονται στο κέντρο της αντιπαράθεσης. Δεν πρέπει ωστόσο να υποτιμούμε τα μεγάλα εμπόδια ή τις προκλήσεις όπως το θεσμικά δικομματικό σύστημα, η πολιτική δύναμη του χρήματος και η περίπλοκη σχέση του DSA με το Δημοκρατικό Κόμμα. Το στοίχημα δεν είναι απλώς να ηττηθεί ο Τραμπ. Η επιτυχία του προοδευτικού μπλοκ και της Αριστεράς δεν θα κριθεί μόνο από τις έδρες που θα κερδίσει, αλλά κυρίως από το αν θα καταφέρει να μετατρέψει αυτή την εκλογική δυναμική σε βαθύτερη κοινωνική επιρροή. Εάν θα μπορέσει να γίνει μια μαζική πολιτική δύναμη ικανή να αντιμετωπίσει τις ίδιες τις κοινωνικές συνθήκες που γέννησαν τον τραμπισμό.
Δημήτρης Γκιβίσης
