Αν κάτι μπορεί να χαρακτηρίσει τις τελευταίες τρεις βδομάδες, αυτό είναι η αβεβαιότητα. Αβεβαιότητα που πυροδοτήθηκε από την επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν, η οποία επιδεινώθηκε ραγδαία –ειδικά μετά το κλείσιμο των στενών του Ορμούζ– σε μια συγκυρία όπου διεθνώς οι αναλυτές είχαν ούτως ή άλλως αρχίσει να εκφράζουν ανησυχίες για την παγκόσμια οικονομία.
Η συζήτηση πριν από τον πόλεμο στο Ιράν δεν αφορούσε το αν θα βιώναμε μια νέα οικονομική κρίση, αλλά το από που θα προερχόταν αυτή. Οι κύριοι υποψήφιοι ήταν η βιομηχανία της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) –που έχει χαρακτηριστικά οικονομικής φούσκας– το δυσθεώρητο ύψος του εταιρικού δανεισμού που δημιουργεί τεράστιες επισφάλειες, καθώς και τα κεφάλαια που έχουν διοχετευθεί σε μη ρυθμιζόμενες χρηματοπιστωτικές αγορές. Καθένα από τα παραπάνω θα μπορούσε να αποτελέσει την πηγή της επόμενης παγκόσμιας κρίσης, ακόμη και χωρίς τον πόλεμο στο Ιράν. Ο τελευταίος βάζει στο κάδρο και μια ενεργειακή κρίση, αφού το κλείσιμο των στενών του Ορμούζ και ο βομβαρδισμός πετρελαϊκών εγκαταστάσεων στον Περσικό Κόλπο οδήγησαν μέσα σε τρεις βδομάδες σε αύξηση κατά 50% στη χονδρική τιμή πετρελαίου και σε ακόμη μεγαλύτερη άνοδο στο φυσικό αέριο. Αυτή η ενεργειακή κρίση αναμένεται να διαχυθεί μέσω του κόστους των μεταφορών σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα στην παγκόσμια οικονομία, πυροδοτώντας νέο κύμα αύξησης του πληθωρισμού. Ο τελευταίος από μόνος του αποτελεί πρόβλημα, αλλά αν οι κεντρικές τράπεζες επιλέξουν να τον αντιμετωπίσουν μέσω της αύξησης των επιτοκίων, ενδέχεται να δούμε ταχύτερα και με μεγαλύτερη ένταση μια κρίση σαν αυτές που προαναφέρθηκαν στις αρχές της παραγράφου. Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί αναλυτές προειδοποιούν ότι αν ο πόλεμος συνεχιστεί για αρκετό χρονικό διάστημα, η παγκόσμια οικονομία κινδυνεύει με μια κρίση ανάλογη με εκείνη του 2008.
Σε αυτό το πλαίσιο ο πρώτος κίνδυνος για την Ελλάδα είναι ένας νέος κύκλος αυξημένου πληθωρισμού πριν καν κλείσει ο προηγούμενος. Το Φεβρουάριο –πριν δηλαδή ξεκινήσει ο πόλεμος– ο πληθωρισμός βρισκόταν στο 2,7%, αυξημένος σε σύγκριση με τον αντίστοιχο μήνα του 2025. Το πιθανότερο σενάριο προβλέπει ότι τους επόμενους μήνες οι τιμές θα αυξηθούν σε όλο το εύρος των αγαθών. Οι ανατιμήσεις στο αργό πετρέλαιο αυξάνουν τη βενζίνη που χρησιμοποιούμε καθημερινά, αυξάνουν όμως και το μεταφορικό κόστος όλων των αγαθών μέχρι να φτάσουν στο ράφι. Ταυτόχρονα αυξάνεται το κόστος παραγωγής, με ενδεικτικό παράδειγμα την αύξηση στην τιμή των λιπασμάτων, το κόστος παραγωγής των οποίων συνδέεται στενά με τις τιμές του φυσικού αερίου. Ταυτόχρονα ήδη παρατηρούνται αυξήσεις στις πρώτες ύλες στον κατασκευαστικό τομέα και αλλού. Προμηνύεται, δηλαδή, μια γρήγορη διάχυση των ανατιμήσεων σε όλη την οικονομία. Αυτές οι αυξήσεις, ωστόσο, δεν αναμένεται να συνοδευτούν από αντίστοιχη ενίσχυση των μισθών – ενδεικτικό ότι ήδη έχουν αρχίσει διαρροές ότι η σχεδιαζόμενη αύξηση του κατώτατου μισθού από 1η Απριλίου θα είναι τελικά μικρότερη από αρχικές εκτιμήσεις. Άρα, βρισκόμαστε μπροστά σε μία νέα μείωση των πραγματικών εισοδημάτων και της αγοραστικής δύναμης των εργαζομένων.
Ένας δεύτερος κίνδυνος υπάρχει στον τουρισμό. Η εκτίναξη του κόστους των καυσίμων αναμένεται να επιφέρει αλυσιδωτές αυξήσεις στα εισιτήρια, τόσο στις αεροπορικές μεταφορές όσο και στην ακτοπλοΐα, ενώ ο γενικευμένος πληθωρισμός θα συμπαρασύρει το συνολικό κόστος διαμονής και εστίασης. Με την ταυτόχρονη μείωση της αγοραστικής δύναμης των εργαζομένων είναι πιθανό να δούμε κάμψη και στον εσωτερικό τουρισμό, αλλά και στις αφίξεις από το εξωτερικό. Σε αυτά έρχεται να προστεθεί η αρνητική επίδραση από το αυξανόμενο αίσθημα γεωπολιτικής αστάθειας, αφού η Ελλάδα μπορεί να είναι μακριά από την εμπόλεμη περιοχή, η εμπλοκή όμως όλο και περισσότερων χωρών στην περιοχή, σε συνδυασμό με τη διακοπή πτήσεων σε κόμβους όπως το Ντουμπάι, ενδέχεται να λειτουργήσει ανασταλτικά για κάποιους ταξιδιώτες οι οποίοι θα επιλέξουν άλλους προορισμούς. Και εδώ έρχεται βίαια στο προσκήνιο ο κίνδυνος που δημιουργείται όταν το παραγωγικό μοντέλο στηρίζεται σχεδόν μονοθεματικά στον τουρισμό και ο τελευταίος πλήττεται από τις διεθνείς εξελίξεις.
Ποια θα ήταν η διέξοδος; Η ύπαρξη ενός κράτους εξοπλισμένου με τους απαραίτητους θεσμούς, δομές και υποδομές για να αντιμετωπιστεί η κρίση και να απορροφηθούν οι κραδασμοί. Με ισχυρό κοινωνικό κράτος, σύστημα υγείας, σύστημα παιδείας, κοινωνική στέγαση που θα μπορούσε να διασφαλίσει την κοινωνική συνοχή, παρέχοντας ουσιαστικές υπηρεσίες στα κοινωνικά στρώματα που θα έρθουν αντιμέτωπα με την κρίση. Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αποτέλεσε μια τεράστια ευκαιρία για να δημιουργηθούν ακριβώς αυτές οι δομές και οι θεσμοί που είναι θεμέλιο της ανθεκτικότητας. Ωστόσο, η ΝΔ δεν έκανε τίποτα για αυτά γιατί δεν ενδιαφέρεται για την ανθεκτικότητα. Γι’ αυτό και για άλλη μια φορά θα μιλάμε για έκτακτα επιδόματα, fuelpass, marketpass, κλπ. που δίνουν μεν μια πρόσκαιρη ανακούφιση, αλλά δεν αποτελούν σε καμία περίπτωση μόνιμη λύση.
