Macro

Κύρκος Δοξιάδης: Ο σύγχρονος ιμπεριαλισμός και η αντιμετώπισή του

Ο ιμπεριαλισμός, δηλαδή η επιθετική εξωτερική πολιτική των ισχυρών καπιταλιστικών κρατών, έχει την ικανότητα να προσαρμόζεται στις εκάστοτε ιστορικές συνθήκες. Τούτο δεν ισχύει μόνο στο πολιτικό επίπεδο αλλά και στο ιδεολογικό. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μέχρι το 1979, όλα τα μέτωπα που είχε ανοιχτά ο δυτικός ιμπεριαλισμός ήταν με δυνάμεις και κινήματα που διακρίνονταν από έναν αριστερό επαναστατικό χαρακτήρα. Αυτό ήταν έκδηλο στις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις στη Λατινική Αμερική (αποκλεισμός της Κούβας, πραξικόπημα στη Χιλή), στον πόλεμο στην Κορέα και στο Βιετνάμ, αλλά και στη Μέση Ανατολή, όπου η Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης είχε έναν σαφέστατα αριστερό προσανατολισμό.

Τούτη η κατάσταση άλλαξε άρδην με την ισλαμική επανάσταση στο Ιράν και την άνοδο του Αγιατολάχ Χομεϊνί στην εξουσία τον Φεβρουάριο του 1979. Το ισλαμικό καθεστώς που εγκαθιδρύθηκε ήταν φανατικά αντιδυτικό/αντιαμερικανικό και ταυτόχρονα δεν είχε απολύτως καμία σχέση με την Αριστερά, σε οποιαδήποτε από τις εκδοχές της. Ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός απέκτησε έναν νέο αντίπαλο, ιδιαίτερα αδίστακτο και επικίνδυνο, όπως φάνηκε εξ αρχής με την ομηρία 66 Αμερικανών πολιτών στην αμερικανική πρεσβεία της Τεχεράνης από τον Νοέμβριο του 1979 έως τον Ιανουάριο του 1981. Η σκληρή αντιπαράθεση μεταξύ ισλαμικού εξτρεμισμού και δυτικών κρατών συνεχίστηκε απηνώς με αποκορύφωμα το τρομοκρατικό χτύπημα στους Δίδυμους Πύργους τον Σεπτέμβριο του 2001, αλλά και με τη ραγδαία εξάπλωση των πολύνεκρων τρομοκρατικών ενεργειών σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης.

Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και όσο τα επαναστατικά κινήματα του Τρίτου Κόσμου διαπνέονταν από αριστερή ιδεολογία, η ιδεολογία του δυτικού ιμπεριαλισμού ήταν αντίστοιχα αντικομμουνιστική. Οι πόλεμοι και οι επεμβάσεις τότε παρουσιάζονταν ως «άμυνα του ελεύθερου κόσμου» εναντίον του «ολοκληρωτισμού». Παράλληλα, όμως, στις αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες ο καπιταλισμός αναγκαζόταν να εξωραΐζει και στην πράξη τον εαυτό του με ενισχυμένους κοινοβουλευτικούς θεσμούς και με το κοινωνικό κράτος. Ο καπιταλισμός τότε αισθανόταν απειλούμενος όχι μόνο πολιτικά από την παρουσία των κρατών του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και των αντιιμπεριαλιστικών κινημάτων, αλλά και ιδεολογικά, από τη διάδοση των σοσιαλιστικών ιδεών που τα συνόδευαν.

Η επικράτηση του ασύδοτου και ανεμπόδιστου πλέον καπιταλισμού στο εσωτερικό των δυτικών χωρών στην εποχή μας συνυπάρχει αρμονικά με την ανυπαρξία αληθινά απειλητικού ιδεολογικού αντιπάλου και στον διεθνή χώρο. Πολιτικά, οι τρομοκρατικές ενέργειες των ισλαμιστικών οργανώσεων προσέφεραν ένα βολικότατο άλλοθι για τη σκλήρυνση των κατασταλτικών μηχανισμών στα δυτικά κράτη. Ιδεολογικά, το γεγονός ότι ο ισλαμικός φονταμενταλισμός δεν έχει απολύτως καμία σχέση όχι μόνο με αριστερή ιδεολογία αλλά και με τις αξίες του Διαφωτισμού γενικότερα, προσφέρει στον καπιταλισμό και στον δυτικό ιμπεριαλισμό την ευκαιρία να παρουσιάζονται ως υπερασπιστές των τελευταίων, τη στιγμή ακριβώς που στην πραγματικότητα τείνουν να ταυτίζονται πλέον με την Ακροδεξιά.

Δεν θα ήταν υπερβολικά συνωμοσιολογικό να υποθέσουμε ότι τον δυτικό ιμπεριαλισμό, από κοινού με το κράτος του Ισραήλ που είναι ο εκπρόσωπός του στη Μέση Ανατολή, τον βολεύει η ενίσχυση του ισλαμικού εξτρεμισμού και για αυτό ακριβώς κάνει ό,τι μπορεί για να τον ενισχύσει περαιτέρω. Και δεν αναφέρομαι μόνο στην -αναμενόμενη- επαύξηση του αντιδυτικού φανατισμού των ισλαμιστών μετά την επίθεση στο Ιράν. Η γενίκευση του πολέμου στη Μέση Ανατολή έχει ως αποτέλεσμα η γενοκτονία στη Γάζα να περάσει σε δεύτερη μοίρα ως προς το διεθνές ενδιαφέρον και τις συναφείς κινητοποιήσεις. Σε συμβολικό επίπεδο, η ισλαμική θεοκρατία κατοχυρώνεται ως ο κύριος αντίπαλος της Δύσης – και αποσπάται τοιουτοτρόπως η προσοχή του κόσμου από το ότι, στη Μέση Ανατολή, όχι ο αντίπαλος αλλά το ανυπεράσπιστο θύμα του αμερικανο-ισραηλινού φασισμού είναι ο δύσμοιρος παλαιστινιακός λαός.

Αυτά είναι τα σημαντικά ιδεολογικο-πολιτικά ζητήματα της επίθεσης των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν. Και όχι η παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Κανένας επιθετικός πόλεμος δεν υπήρξε ποτέ σύμφωνος με το διεθνές δίκαιο, εξ ορισμού. Αναφέρθηκε πιο πάνω ο πόλεμος στο Βιετνάμ. Το αντιπολεμικό κίνημα εναντίον εκείνου του πολέμου είχε συναρθρωθεί με ό,τι πιο ριζοσπαστικά και ουσιαστικά αριστερό υπήρχε τότε στις καπιταλιστικές χώρες. Ας αναλογιστούμε πόσο ιδεολογικά ρηχό και πολιτικά αναποτελεσματικό θα ήταν το εν λόγω κίνημα αν είχε μείνει στη… νομική πλευρά του ζητήματος. Το ότι οι μουλάδες τώρα έχουν καταλάβει τη θέση των Βιετκόνγκ αποτελεί ακόμα μία ένδειξη του ότι ο σύγχρονος ιμπεριαλισμός έχει την άνεση να επιλέγει και τους αντιπάλους του. Ας μην του κάνουμε τη ζωή ακόμα πιο εύκολη καταγγέλλοντάς τον απλώς ως παράνομο.

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ