“Στις 14 Μαρτίου, στις τρεις παρά τέταρτο το απόγευμα, ο μεγαλύτερος εν ζωή στοχαστής έπαψε να σκέφτεται. Τον αφήσαμε μόνο για δύο λεπτά και, όταν επιστρέψαμε, τον βρήκαμε στην πολυθρόνα του να έχει γαλήνια αποκοιμηθεί — αλλά για πάντα. […]
ο Μαρξ ήταν ο πιο μισητός και δυσφημισμένος άνθρωπος της εποχής του. Κυβερνήσεις τον απέλασαν, αστοί, συντηρητικοί ή «φιλελεύθεροι», τον συκοφάντησαν. Όλα αυτά τα απέρριψε όπως η αράχνη τη σκόνη. Πέθανε όμως αγαπημένος, σεβαστός και πενθών από εκατομμύρια μαχητικών εργατών, από τα ορυχεία της Σιβηρίας μέχρι την Καλιφόρνια, σε όλα τα μέρη της Ευρώπης και της Αμερικής.
Το όνομά του θα ζήσει στους αιώνες, και έτσι και το έργο του.“
Φριντιχ Ένγκελς στην κηδεία του Καρόλου Μαρξ στο Λονδίνο, 17 Μαρτίου 1883
Σαν σήμερα πέθαινε ο φιλόσοφος, κοινωνιολόγος, δημοσιογράφος, ιστορικός, οικονομολόγος και επαναστάτης σοσιαλιστής, ο θεμελιωτής του κομμουνισμού. Πέντε δικές του φράσεις από διαφορετικά έργα και η επικαιρότητα του έργου του που επισημαίνεται αμέσως μετά την πτώση των καθεστώτων του υπαρκτού σοσιαλισμού από τον Ζακ Ντεριντά.
Το Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος (1848):
“Παντού όπου η αστική τάξη ήρθε στην εξουσία, κατέστρεψε όλες τις φεουδαρχικές, πατριαρχικές και ειδυλλιακές σχέσεις.
Έσπασε χωρίς οίκτο τους πολυποίκιλους φεουδαρχικούς δεσμούς που συνδέανε τον άνθρωπο με τους φυσικούς ανώτερούς του και δεν άφησε κανέναν άλλο δεσμό ανάμεσα σε άνθρωπο και σε άνθρωπο, εκτός από το γυμνό συμφέρον, από την αναίσθητη «πληρωμή τοις μετρητοίς». […]
Μετέτρεψε την προσωπική αξιοπρέπεια σε ανταλλακτική αξία και στη θέση των απειράριθμων γραφτών και των έντιμα αποκτημένων ελευθεριών έβαλε τη μοναδική ασυνείδητη ελευθερία του εμπορίου.
Με μια λέξη, στη θέση της καλυμμένης με θρησκευτικές και πολιτικές αυταπάτες εκμετάλλευσης, έβαλε την ανοιχτή, ξεδιάντροπη, άμεση, σκληρή εκμετάλλευση.[…]
Με την εκμετάλλευση της παγκόσμιας αγοράς, η αστική τάξη διαμόρφωσε κοσμοπολίτικα την παραγωγή και την κατανάλωση όλων των χωρών.
Προς μεγάλη λύπη των αντιδραστικών, αφαίρεσε το εθνικό έδαφος κάτω από τα πόδια της βιομηχανίας.
Εκμηδενίστηκαν κι εξακολουθούν ακόμα καθημερινά να εκμηδενίζονται οι παμπάλαιες εθνικές βιομηχανίες.
Εκτοπίζονται από νέες βιομηχανίες που η εισαγωγή τους γίνεται ζωτικό ζήτημα για όλα τα πολιτισμένα έθνη, από βιομηχανίες που δεν επεξεργάζονται πια ντόπιες πρώτες ύλες, αλλά πρώτες ύλες που βρίσκονται στις πιο απομακρυσμένες ζώνες και που τα προϊόντα τους δεν καταναλώνονται μονάχα στην ίδια τη χώρα, αλλά ταυτόχρονα σε όλα τα μέρη τον κόσμου.
Στη θέση των παλιών αναγκών, που ικανοποιούνταν από τα εθνικά προϊόντα, μπαίνουν καινούργιες ανάγκες που για να ικανοποιηθούν απαιτούν προϊόντα των πιο απομακρυσμένων χωρών και κλιμάτων. […]
Ο κομμουνισμός δεν αφαιρεί από κανέναν τη δυνατότητα να ιδιοποιείται κοινωνικά προϊόντα. Αφαιρεί μόνο τη δυνατότητα να υποδουλώνει με την ιδιοποίηση αυτή ξένη εργασία […]
Στη θέση της παλιάς αστικής κοινωνίας με τις τάξεις και τις ταξικές της αντιθέσεις έρχεται μια ένωση, όπου
η ελεύθερη ανάπτυξη του καθενός είναι η προϋπόθεση για την ελεύθερη ανάπτυξη όλων.”
“Ο Εμφύλιος Πόλεμος στη Γαλλία” (1871):
“Το Παρίσι των εργατών με την Κομμούνα του θα γιορτάζεται πάντα σαν δοξασμένος προάγγελος μιας νέας κοινωνίας.
Τους μάρτυρές της τους έχει κλείσει μέσα στη μεγάλη της καρδιά η εργατική τάξη.
Τους εξολοθρευτές της τους κάρφωσε κιόλας η Ιστορία στον πάσσαλο της ατίμωσης απ’ όπου δεν μπορούν να τους λυτρώσουν μήτε όλες οι προσευχές των παπάδων τους”.
Η Αγία Οικογένεια ή Κριτική της Κριτικής (1845):
«Η κοινωνική αλλαγή δεν μπορεί να γίνει χωρίς κόπο από την πλευρά των ανθρώπων, δεν μπορεί να γίνει με το να αλλάξει κάποιος τις συνθήκες για λογαριασμό τους.
Απεναντίας, η πραγματική αλλαγή συντελείται μόνο μέσα από τη διαδικασία τού να αλλάξουν οι ίδιοι οι άνθρωποι τις συνθήκες»
Η Αγία Οικογένεια ή Κριτική της Κριτικής (1845):
“Η Ιστορία δεν κάνει τίποτα, δεν κατέχει κανέναν τεράστιο πλούτο, δεν δίνει καμία μάχη.
Ο άνθρωπος, ο πραγματικός ζωντανός άνθρωπος, τα κάνει όλα αυτά, αυτός κατέχει και μάχεται.
Η “ιστορία” δεν λειτουργεί ως υποκείμενο που χρησιμοποιεί τον άνθρωπο για να επιτύχει τους δικούς του σκοπούς, η ιστορία δεν είναι τίποτε άλλο παρά η δραστηριότητα του ανθρώπου που επιδιώκει τους σκοπούς του”
Το Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος (1848):
“Όλα τα προηγούμενα κινήματα ήταν κινήματα της μειοψηφίας ή προς όφελος μιας μειοψηφίας. Το προλεταριακό κίνημα είναι το αυτοτελές κίνημα της τεράστιας πλειοψηφίας προς όφελος της τεράστιας πλειοψηφίας. Το προλεταριάτο, το κατώτερο στρώμα της σημερινής κοινωνίας, δεν μπορεί να σηκωθεί, δεν μπορεί ν’ ανυψωθεί χωρίς να τιναχτεί στον αέρα όλο το εποικοδόμημα των στρωμάτων που αποτελούν την επίσημη κοινωνία.”
Η κοινωνία δεν μπορεί πια να ζήσει κάτω από την κυριαρχία της αστικής τάξης, δηλαδή η ύπαρξη της αστικής τάξης δεν συμβιβάζεται άλλο με την κοινωνία.
Στη θέση της παλιάς αστικής κοινωνίας με τις τάξεις και τις ταξικές της αντιθέσεις έρχεται μια ένωση, όπου η ελεύθερη ανάπτυξη του καθενός είναι η προϋπόθεση για την ελεύθερη ανάπτυξη όλων.”
Ο Ζακ Ντεριντά, στα “Φαντάσματα του Μαρξ”, 1993:
“Να ασκείς κριτική, να καλείς σε ατέρμονη αυτοκριτική, σημαίνει ακόμα να διακρίνεις ανάμεσα σε όλα και σεχεδόν όλα. Αν υπάρχει ένα πνεύμα του μαρξισμού από το οποίο δεν θα είμαι ποτέ πρόθυμος να παραιτηθώ, αυτό δεν είναι μόνο η κριτική ιδέα ή η συστηματική στάση. Είναι μάλλον μια ορισμένη χειραφετητική και μεσσιανική κατάφραση, μια ορισμένη εμπειρία της υπόσχεσης την οποία μπορούμε να αποπειραθούμε να ελευθερώσουμε από κάθε δογματική και μάλιστα από κάθε μεταφυσικό – θρησκευτικό καθορισμό, από κάθε μεσιανισμό.
Μια υπόσχεση οφείλει να υποσχεθεί οτι θα τηρηθεί, δηλαδή οτι δεν θα μείνει πνευματική ή αφηρημένη, αλλά οτι θα παραγάγει συμβάντα, νέους τρόπους δράσης, πρακτικής, οργάνωσης. […]
Μια μεσσιανική υπόσχεση νέου τύπου θα αφήσει μια ιδρυτική και μοναδική σφραγίδα στην ιστορία. Είτε το θέλουμε είτε όχι, όποια συνείδηση κι αν έχουμε, δεν μπορούμε να μην είμαστε κληρονόμοι της. Δεν υπάρχουν κληρονόμοι χωρίς επίκληση ευθυνής.”
