Ήταν η δεκαετία του ’50, όλοι μιλούσαν για μια περιθωριακή και απομονωμένη, χωρίς καμία στήριξη και μέσα, ομάδα νεολαίων που είχε ανέβει στη Σιέρα Μαέστρα. Δύο χρόνια μετά, το 1959, οι νεολαίοι αυτοί «απήλλαξαν» την Κούβα από τον δικτάτορα Μπατίστα και την κλίκα του .
Ο παντοδύναμος αμερικάνικος στόλος, ένα πλωτό εργοστάσιο πολέμου (floating power plant), όπως αναφέρει με υπεροψία ο φιλικά προσκείμενος προς τον Τραμπ Τύπος, βρισκόταν, αρκετές μέρες πριν τη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας Μαδούρο, στον κόλπο της Αβάνας .
Βρίσκεται ακόμη εκεί, για να απωθεί τις νηοπομπές που κατευθύνονται στην Κούβα, κυρίως εκείνες που μεταφέρουν πετρέλαιο. Εκείνες που προέρχονται από το Καράκας και από άλλες χώρες. Πετρέλαιο που προμήθευε στη χώρα συστηματικά η Βενεζουέλα, καθώς και το Μεξικό, μέχρις ότου η πρόεδρος της χώρας υπαναχώρησε, όταν ο Τραμπ δήλωσε ότι, οποίος συνεχίσει να προμηθεύει την Κούβα με το πολύτιμο καύσιμο, θα τιμωρηθεί με σημαντική αύξηση των δασμών. Το Μεξικό, δήλωσε η πρόεδρος Κλαούντια Σέινμπαουμ, δεν θα μπορούσε να αντιμετωπίσει αυτόν το κίνδυνο.
Σε ό,τι αφορά στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η κα Κάλλας , εκπρόσωπος για την εξωτερική πολιτική, ανασκεύασε και αναπροσάρμοσε τάχιστα τα μικροσκοπικά ανοίγματα που είχαν γίνει πριν λίγο καιρό με την Κούβα, με την ευκαιρία κάποιας επερώτησης στο Κοινοβούλιο, και ευθυγραμμίστηκε με τον πρόεδρο των ΗΠΑ. Το πρόβλημα της Κούβας, τόλμησε να πει, αναφορικά με τον δραματικό στραγγαλισμό του νησιού, είναι τα «ανθρώπινα δικαιώματα». Άραγε, 63 χρόνια οικονομικού στραγγαλισμού στο νησί, με τον αποκλεισμό, είναι ανθρώπινο δικαίωμα;
Όπως φαίνεται η Δύση, αγνοώντας τις «αξίες» της, ευθυγραμμίζεται με την επιβολή του Τραμπ, ο οποίος ικανοποιημένος από την απουσία αντιστάσεων στην πολιτική του, διαμήνυσε στην Αβάνα πως είναι ανοικτός σε μια συμφωνία και ότι θα είναι «εξαιρετικά ευγενής», ενώ θα πράξει ό,τι αναγκαίο προκειμένου η Κούβα να «ανακτήσει» την ελευθερία της. Όπως συνέβη και στη Βενεζουέλα που, προκειμένου να σωθεί, συμφώνησε να παγώσει οριστικά την μπολιβαριανή επανάσταση, αποδεχόμενη την ιδιωτικοποίηση του πετρελαίου της.
Αρκούν αυτά, εγώ πιστεύω, για να κατανοήσουμε ότι ο Τραμπ είναι, εν δυνάμει, διαθέσιμος και για άλλη στρατιωτική επίθεση, για την ακρίβεια πειρατική επίθεση, εξέλιξη απείρως πιο σοβαρή από όποια άλλη τρέχουσα παραβίαση.
Μοναδική
Γιατί η Κούβα δεν είναι μια οποιοδήποτε χώρα, είναι ένα κομμάτι ζωντανής ιστορίας, που από τη μέση του περασμένου αιώνα, καθόρισε τις νεότερες γενιές σε όλον το κόσμο –ακόμα και όσους στάθηκαν κριτικά στον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκαν κάποιες από τις επιλογές της– γιατί η επανάσταση αυτή ήταν καθόλα μοναδική.
Καταρχήν γιατί είναι πολύ «δική» μας: γιατί ήταν η μοναδική της εποχής μας, γιατί συνέβη σε μια χώρα που ήταν κομμάτι του «τρίτου κόσμου» που είχε υποφέρει από την αποικιοκρατική καταπίεση, γιατί παραμένει παροιμιώδης ο τρόπος που εξελίχθηκε και για τις αδιανόητες κατακτήσεις που επεφύλαξε στο λαό της.
Και γιατί –ας το ομολογήσουμε– ήταν η πρώτη χαρούμενη επανάσταση. Το 1961 στην παγκόσμια συνάντηση της νεολαίας στη Μόσχα, γεύτηκα αυτή την επαναστατική αύρα. Όλοι οι συμμετέχοντες είχαμε μαγευτεί από τους κουβανούς εκπροσώπους, γιατί οι απεσταλμένοι της Κούβας τραγουδούσαν και χόρευαν, όπως ποτέ άλλοτε δεν είχαν κάνει οι σκυθρωποί σύντροφοι μας. Συμβόλιζαν τον Δαυίδ ενάντια στον Γολιάθ!
Σημείο αναφοράς
Στη δεκαετία του πενήντα άκουσα για πρώτη φορά, για αυτούς. Βρισκόμουν στο τυπογραφείο, τελειώναμε τη σελιδοποίηση ενός τεύχους της Nuova Generazione, το εβδομαδιαίο περιοδικό της Fgci[1], που έπεσε στα χέρια μου ένα τεύχος του Newsweek, στο οποίο γινόταν λόγος για ένα παράξενο γκρουπ νεολαίων που είχε εγκατασταθεί στην Σιέρα Μαέστρα, το μεγαλύτερο δάσος της Κούβας, απομονωμένο και χωρίς καμία βοήθεια. Επρόκειτο για μια ομάδα ανταρτών υπό την καθοδήγηση ενός νεαρού δικηγόρου, ονόματι Φιντέλ Κάστρο. Παρότι το περιοδικό ήταν έτοιμο να πάει για εκτύπωση, αποφάσισα να αφαιρέσω ένα άρθρο για να δώσω χώρο σε αυτή την είδηση, που δεν είχε δημοσιευτεί ποτέ πριν.
Δυο χρόνια αργότερα, το 1959, αυτοί οι νεολαίοι έκαναν κάτι που δεν είχαμε διανοηθεί: καθαίρεσαν τον δικτάτορα Φουλχένσιο Μπατίστα και την κλίκα του, δημιουργώντας το νέο σημείο αναφοράς της παγκόσμιας νεολαίας.
Εκατομμύρια νεολαίοι άρχισαν να φορούν μπλουζάκια με τις εικόνες των ηρώων εκείνης της επανάστασης: του Φιντέλ, αλλά και του Ερνέστο Τσε Γκεβάρα, του τολμηρού αγωνιστή που σκοτώθηκε στη Βολιβία και έγινε το ίνδαλμα μιας εποχής. Η φωτογραφία του, εκείνη που τράβηξε το 1960 ο διάσημος Αλμπέρντο Κόρντα, χαρακτηρίστηκε από το Maryland Institute for Art «ως η πλέον διάσημη του 20ου αιώνα».
Και τώρα τι θα γίνει; Τα αμερικάνικα θωρηκτά είναι ακόμα εκεί, και η Ουάσιγκτον έχει ήδη λάβει σιωπή/συγκατάθεση για να προχωρήσει. Αυτή τη στιγμή ζω με έναν εφιάλτη, πέρα από τον Τραμπ, ότι αυτό το γεγονός το βιώνουμε παθητικά χωρίς καμία ιδεολογική αντίδραση.
Ότι ένα ιστορικό γεγονός, που παραμένει μέχρι σήμερα, σημαντικό για τις νέες γενιές – που δεν το βίωσαν αλλά συνεχίζουν να το προσλαμβάνουν ως μυθικό– μπορεί να εκποιηθεί χωρίς απολύτως καμία δική μας αντίδραση. Με επανάπαυση, απομυθοποίηση και για τούτο δυσπιστία για κάθε δυνατότητα να αλλάξουμε τον κόσμο.
Ως Ιταλοί έχουμε μια πρόσθετη ειδική ευθύνη για αυτό το γεγονός. Γιατί ήταν ιταλός μετανάστης ο περιβόητος Ρομπέρτο Τοριτσέλι, βουλευτής των ΗΠΑ, ο επινοητής ενός εκ των χειρότερων μέτρων κατά της Κούβας: το 1992, όταν την στιγμή της κατάρρευσης της ΕΣΔΔ, κατέθεσε για έγκριση εκείνο που ξεδιάντροπα ονομάστηκε Cuban Democracy Act, δηλαδή μια σειρά από μέτρα που ανέστειλαν κάθε εμπορική συναλλαγή με την Κούβα, καταδιώκοντας όλες τις μη αμερικάνικες εταιρείες που θα παραβίαζαν τα απαγορευτικά μέτρα.
Ένα δώρο ξεχωριστό
Γνώρισα προσωπικά τον Ρομπέρτο Τοριτσέλι, και πήρα την εκδίκησή μου για τη συμπεριφορά του. Εκείνη την περίοδο, και για αρκετά χρόνια μετά, κάλυπτα τη θέση της αντιπροέδρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στη μόνιμη επιτροπή για την κεντρική και νότια Αμερική, συμμετέχοντας συχνά σε πολιτικές συναντήσεις για την περιοχή. Μια από αυτές πραγματοποιήθηκε με το υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ για αμοιβαία ενημέρωση.
Όταν ο Τοριτσέλι πέτυχε την έγκριση της Act, πραγματοποιήσαμε στην Ουάσιγκτον, στο Κογκρέσο μια μακρά συνάντηση με την επιτροπή της οποίας ήταν πρόεδρος.
Στο πέρας της συνεδρίασης, κατά την έξοδο, ήμουν τελευταία, μου ήρθε η φαεινή ιδέα να επιστρέψω στην αίθουσα και να κλέψω από την θέση του, στο τραπέζι, το μεταλλικό πινακιδάκι με την επιγραφή «αξιότιμος κ. Τοριτσέλι». Το έχωσα στην τσάντα μου…Επιστρέφοντας όμως, στην έδρα τουυΥπουργείου Εξωτερικών συνειδητοποίησα ότι η αντιπροσωπεία μας, αποχωρώντας θα έπρεπε να περάσει από την πύλη ανίχνευσης μετάλλων και ότι το πινακίδιο θα χτύπαγε, προξενώντας ποιος ξέρει τι, διπλωματικό επεισόδιο (φανταστείτε, η ευρωπαϊκή αντιπροσωπεία κλέβει στο αμερικανικό Κοινοβούλιο!).
Δοκίμασα να γυρίσω πίσω και να το πετάξω πριν από την έξοδο, ο χώρος ήταν γεμάτος αστυνομικούς, γιατί βρισκόταν σε επίσκεψη μια από τις πρώτες παλαιστινιακές αντιπροσωπίες. Εάν με έβλεπαν να πετώ το πινακίδιο ίσως και να με πυροβολούσαν. Απελπισμένη και χωρίς διέξοδο έκλεισα τα μάτια μου και πέρασα το σημείο ελέγχου. Ο ανιχνευτής δεν ενεργοποιήθηκε: το πινακίδιο ήταν από αλουμίνιο!
Ένα μήνα αργότερα, επισκεπτόμενη την Αβάνα, το χάρισα στο Fidel. Το κρέμασε πίσω από το γραφείο του λέγοντας μου: έχω δεχτεί πολλά δώρα, αλλά κανένα σαν και αυτό…
Σημείωση:
1. Federazione Giovanni Communisti (Κομουνιστική Νεολαία).
Μετάφραση: Μ.Γ.
Η ΕΠΟΧΗ από Il Manifesto
