Το τραγικό εργατικό δυστύχημα στη «Βιολάντα», που πρόσθεσε πέντε νεκρές εργάτριες στον βαρύ φόρο αίματος της προηγούμενης χρονιάς, με πάνω από 200 καταγεγραμμένους θανάτους εργαζομένων, και στην ανοδική πορεία των εργατικών ατυχημάτων τα τελευταία χρόνια, ήταν πολλαπλά αποκαλυπτικό.
Ήταν καταρχήν αποκαλυπτικό για τις επικίνδυνες συνθήκες εργασίας που επικρατούν στους χώρους δουλειάς, με ευθύνη της εργοδοσίας και της κυβέρνησης. Με βάση το πόρισμα της Πυροσβεστικής και τις καταγγελίες εργαζομένων για οσμή αερίου στο εργοστάσιο πολλούς μήνες πριν το δυστύχημα, η διοίκηση και οι ιδιοκτήτες της «Βιολάντα» φαίνεται να βαρύνονται για εγκληματική αμέλεια. Ωστόσο, μόνο το γενικό πόρισμα θα δείξει τελικά ποιος ευθύνεται και σε τι.
Όμως, το δυστύχημα θέτει επιτακτικά στη δημόσια συζήτηση ευρύτερα ζητήματα, που επιζητούν τεκμηρίωση για την υπάρχουσα κατάσταση και πολιτική λύση: αυτά των προδιαγραφών ασφάλειας των βιομηχανικών και άλλων εγκαταστάσεων, των αδειών και πιστοποιητικών λειτουργίας και συντήρησης τους, της επάρκειας εξειδικευμένου και εκπαιδευμένου προσωπικού στις επιχειρήσεις (τεχνικοί ασφάλειας, ιατροί εργασίας) για την πραγματοποίηση τακτικών ελέγχων των προδιαγραφών ασφάλειας και υγείας και αντιμετώπιση περιστατικών επί τόπου. Φέρνει επίσης στο προσκήνιο το ζήτημα της ανάγκης σύστασης ή/και λειτουργίας των Επιτροπών Υγείας και Ασφάλειας των Εργαζομένων εντός των επιχειρήσεων και δημιουργίας πρωτοβάθμιων σωματείων εργαζομένων, που να ασκούν καθημερινό έλεγχο των συνθηκών εργασίας μέσα στους χώρους δουλειάς.
Αναδεικνύει τέλος, ως μείζονα πολιτικά ζητήματα, αφενός τη δραματική υποστελέχωση της Επιθεώρησης Εργασίας, με μόνο 233 Επιθεωρητές Εργασίας σε όλη τη χώρα, που είναι επιφορτισμένοι με τον έλεγχο των μέτρων υγείας και ασφάλειας στις επιχειρήσεις, αφετέρου την αποποίηση από πλευράς κυβέρνησης της πολιτικής ευθύνης για τον έλεγχο της λειτουργίας των επιχειρήσεων και της αγοράς εργασίας με τη μετατροπή της Επιθεώρησης Εργασίας σε Ανεξάρτητη Αρχή.
Η δραματική υποστελέχωση της Επιθεώρησης Εργασίας σημαίνει πρακτικά ότι το κράτος είναι απόν από τον έλεγχο τήρησης της όποιας νομοθεσίας για την ασφάλεια και την υγεία της εργασίας. Και αυτό δεν προέκυψε τυχαία, αλλά ως αποτέλεσμα της πολιτικής της κυβέρνησης της ΝΔ, η οποία, από το 2019 μέχρι σήμερα, νομοθετεί συστηματικά για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων του κεφαλαίου και συνεργάζεται με τις ισχυρότερες μερίδες του για την εδραίωση ενός παραγωγικού μοντέλου που στηρίζεται στη συμπίεση και τον έλεγχο του κόστους εργασίας με θεσμικές αλλαγές (επέκταση και ευελιξία του χρόνου εργασίας με ατομικές συμβάσεις, διευκόλυνση της μερικής και υπερωριακής απασχόλησης, συμβάσεις κατά παραγγελία και μικρής διάρκειας, κατάργηση πενθημέρου, υπονόμευση συλλογικών διαπραγματεύσεων και συνδικαλιστικών δικαιωμάτων), με την εντατικοποίηση της εργασίας αλλά και με τον περιορισμό του κρατικού ελέγχου.
Το δυστύχημα ήταν, λοιπόν, αποκαλυπτικό για το ότι ακόμα και οι μεγάλες και δυναμικές βιομηχανικές επιχειρήσεις, με σύγχρονες εγκαταστάσεις, είναι ευθυγραμμισμένες με αυτό το παραγωγικό μοντέλο, στο πλαίσιο του οποίου οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων ως παραπανίσιο και αχρείαστο κόστος, που μπορεί να εξοικονομηθεί. Όπως είναι πλέον γνωστό, η «Βιολάντα», που ξεκίνησε ως συνοικιακός φούρνος των Τρικάλων, είχε εξελιχθεί σε ισχυρή βιομηχανία του κλάδου των τροφίμων, με ποιοτικά προϊόντα και μεγάλη αύξηση τζίρου και εξαγωγών τα τελευταία χρόνια, ενώ οι εγκαταστάσεις της ήταν σύγχρονες. Αυτό δεν την εμπόδιζε, όπως φαίνεται, να υποτιμά τα θέματα συντήρησης των εγκαταστάσεων και ασφάλειας της εργασίας, ενώ, παρεμπιπτόντως, έκανε χρήση της 6ήμερης εργασίας, όπως και όλες οι μεγάλες γαλακτοβιομηχανίες του νομού Τρικάλων, που δουλεύουν 24 ώρες επί 7 ημέρες.
Τέλος, το τραγικό εργατικό δυστύχημα στη «Βιολάντα» ήταν αποκαλυπτικό για την κατάσταση φτωχοποίησης των λαϊκών στρωμάτων και τη συμβολή των γυναικών στο εισόδημα νοικοκυριού. Οι πέντε μεσήλικες εργάτριες που απανθρακώθηκαν, δίνουν το προφίλ μιας γυναικείας βιομηχανικής εργατικής τάξης, που έχει ανάγκη το μεροκάματο και τα νυχτερινά για να συντηρήσει την οικογένεια και τα παιδιά της ή για να βγει στη σύνταξη. Οι νεκρές μητέρες που δούλευαν νύχτα για να φροντίζουν τη μέρα τα παιδιά τους, η εργάτρια-μητέρα που δούλευε και το πρωί ως κομμώτρια για να τα φέρει βόλτα, η 65χρονη που δούλευε γιατί είχε ανάγκη από ένσημα, όλες αυτές που κηδεύτηκαν χθες και σήμερα, ας εμπνεύσουν τουλάχιστον κοινωνικές και συνδικαλιστικές διεκδικήσεις για ένα ισχυρό σύστημα υγείας και ασφάλειας της εργασίας, την ενίσχυση της Επιθεώρησης Εργασίας ως ελεγκτικού μηχανισμού, και για ένα άλλο παραγωγικό μοντέλο, που δεν θα βάζει τα κέρδη πάνω από τις ανθρώπινες ζωές, αλλά θα έχει στο επίκεντρο την προστασία της εργασίας και θα αναγνωρίζει τη συμβολή της στην παραγωγή του πλούτου της κοινωνίας.
