Σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη σκληραίνει τη στάση της απέναντι στη μετανάστευση, η Ισπανία επιλέγει μια διαφορετική στρατηγική. Η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ ανακοίνωσε τη μαζική νομιμοποίηση περισσότερων από 500.000 μεταναστών χωρίς έγγραφα, στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα ότι η αναγνώριση της πραγματικότητας της αγοράς εργασίας μπορούν να αποτελέσουν εναλλακτική λύση στον αποκλεισμό και την καταστολή.
Η απόφαση εγκρίθηκε με διάταγμα, παρακάμπτοντας τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση στο κοινοβούλιο. Το μέτρο αφορά αλλοδαπούς που εισήλθαν στη χώρα πριν τις 31 Δεκεμβρίου, έχουν αποδείξεις παραμονής τουλάχιστον πέντε μηνών και έχουν καθαρό ποινικό μητρώο. Όσοι πληρούν τα κριτήρια θα μπορούν να αποκτήσουν άδεια διαμονής ενός έτους με δυνατότητα ανανέωσης.
Η πρωτοβουλία αποτελεί έμμεση παραδοχή των αδυναμιών του ισπανικού μεταναστευτικού πλαισίου. Όπως και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, χιλιάδες εργαζόμενοι παραμένουν για χρόνια σε καθεστώς αβεβαιότητας, χωρίς βασικά δικαιώματα και με τον διαρκή φόβο της απέλασης. Στην πράξη, αυτό δημιουργεί μια φθηνή και ευάλωτη δεξαμενή εργατικού δυναμικού για κλάδους χαμηλών αμοιβών, όπως η εστίαση και οι κατασκευές, όπου οι μετανάστες αποτελούν σημαντικό ποσοστό του εργατικού δυναμικού.
Η μαζική νομιμοποίηση δεν αποτελεί πρωτοτυπία για την Ισπανία. Αντίστοιχα μέτρα είχαν ληφθεί στο παρελθόν, τόσο από σοσιαλιστικές όσο και από συντηρητικές κυβερνήσεις, σε περιόδους οικονομικής ανάπτυξης και χαμηλής επιρροής της ακροδεξιάς. Τότε, η πολιτική συναίνεση ήταν ευρύτερη και η ανάγκη για εργατικά χέρια έντονη. Σήμερα, όμως, το πολιτικό περιβάλλον είναι διαφορετικό, με την ξενοφοβική ρητορική να ενισχύεται σε όλη την Ευρώπη.
Καθοριστικό ρόλο στην τελευταία απόφαση έπαιξε η πολυετής πίεση κοινωνικών κινημάτων και μεταναστευτικών οργανώσεων. Η καμπάνια «Regularización Ya!» συγκέντρωσε πάνω από 700.000 υπογραφές, αναδεικνύοντας τη δυναμική της κοινωνικής κινητοποίησης. Η πανδημία επιτάχυνε αυτή τη διαδικασία, αποκαλύπτοντας πόσο ευάλωτοι ήταν οι άνθρωποι χωρίς χαρτιά σε συνθήκες κρίσης.
Παράλληλα, η απόφαση εντάσσεται σε ένα δύσκολο πολιτικό πλαίσιο για τον Σάντσεθ, που αντιμετωπίζει σκάνδαλα και πιέσεις. Η νομιμοποίηση λειτουργεί και ως μήνυμα προς το προοδευτικό ακροατήριο, ενισχύοντας την εικόνα μιας κυβέρνησης που διαφοροποιείται από τον αυταρχικό λόγο που κερδίζει έδαφος διεθνώς.
Η αντίδραση της ακροδεξιάς και μέρους της συντηρητικής αντιπολίτευσης ήταν άμεση, με νομικές προσφυγές και κινητοποιήσεις. Το ζήτημα αναμένεται να μετατραπεί σε πεδίο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης.
Ωστόσο, η ισπανική επιλογή δείχνει ότι η μεταναστευτική πολιτική δεν είναι μονόδρομος. Αντί για μαζικές απελάσεις και διαρκή επισφάλεια, προκρίνει την ενσωμάτωση, την οικονομική συμμετοχή και τη θεσμική αναγνώριση. Αν αυτό το μοντέλο θα αποδώσει μακροπρόθεσμα κι αν θα επηρεάσει άλλες ευρωπαϊκές χώρες, παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Σε κάθε περίπτωση, η Ισπανία υπενθυμίζει ότι η διαχείριση της μετανάστευσης μπορεί να στηρίζεται όχι μόνο στον φόβο, αλλά και στον ρεαλισμό και την κοινωνική συνοχή.
