Πρόκειται για το κεντρικό δίλημμα της εποχής μας από την απάντηση στο οποίο εξαρτάται η ίδια η επιβίωση της ανθρωπότητας.
Αν το δούμε από αριστερή, ταξική και διεθνιστική οπτική, η απάντηση δεν μπορεί να είναι απλώς “να ζητά ειρήνη”, γιατί ο πόλεμος δεν είναι λάθος πολιτικής, αλλά προϊόν του καπιταλισμού. Άρα η Αριστερά, αν θέλει να τον αποτρέψει, πρέπει να δράσει σε πολλά επίπεδα ταυτόχρονα, θεσμικά, κινηματικά, και ιδεολογικά. Προκρίνουμε έξι βασικά σημεία:
1. Να αποκαλύψει τα ταξικά αίτια του πολέμου
Ο πόλεμος δεν είναι αποτέλεσμα “εθνικών διαφορών”, αλλά ανταγωνισμών κεφαλαίων και αγορών. Η Αριστερά πρέπει να δείξει ότι οι στρατιωτικές συμμαχίες (ΝΑΤΟ, AUKUS κ.λπ.) υπηρετούν οικονομικά συμφέροντα, ότι η “ασφάλεια” σημαίνει διασφάλιση της κερδοφορίας του ολιγαρχικού κεφαλαίου κι ότι οι εξοπλισμοί, οι βάσεις και οι συγκρούσεις είναι η άλλη όψη της λιτότητας και της φτώχειας.
Η αποκάλυψη αυτής της σχέσης είναι πολιτική πράξη, όχι θεωρητική άσκηση και αποτελεί το θεμέλιο μιας πραγματικής αντιπολεμικής πάλης.
2. Να συγκροτήσει πλατιά διεθνιστικά μέτωπα ειρήνης
Όπως στη δεκαετία του ’60 με το Βιετνάμ, η Αριστερά οφείλει να δημιουργήσει διασυνοριακά κινήματα ειρήνης, που να ενώνουν εργαζόμενους, διανοούμενους και νέους από όλες τις χώρες, όχι στη βάση των κυβερνήσεών τους, αλλά των κοινών ταξικών τους συμφερόντων.
Ο διεθνισμός δεν είναι σύνθημα, αλλά αντι-εθνικιστική πράξη: να αρνηθείς να βλέπεις τον “άλλο λαό” ως εχθρό, όταν ο πραγματικός εχθρός είναι το κεφάλαιο και το ιμπεριαλιστικό μπλοκ που προκαλεί τον πόλεμο.
3. Να καταγγείλει τη “πολεμική οικονομία” της Ευρώπης
Η στροφή της Ε.Ε. στην παραγωγή όπλων και την αύξηση των στρατιωτικών δαπανών, εις βάρος του κοινωνικού κράτους και της πράσινης μετάβασης, είναι η νέα μορφή ταξικού πολέμου από τα πάνω.
Η Αριστερά πρέπει να αποκαλύψει ότι η “άμυνα” χρηματοδοτεί τους ομίλους της πολεμικής βιομηχανίας. Επίσης, να συνδέσει το αντιπολεμικό αίτημα με την υπεράσπιση της κοινωνικής δαπάνης, των μισθών και των συντάξεων. Ακόμη να καταδείξει πως το τέλος των υδρογονανθράκων σημαίνει και τον τερματισμό των πολεμικών συγκρούσεων, καθώς κανένας στρατός (εκτός από τα πυρηνικά υποβρύχια) δεν θα μπορούσε να κινητοποιηθεί χωρίς αυτούς. Τέλος, να θέσει στο κέντρο το σύνθημα: «Ψωμί, Υγεία, Παιδεία, όχι φρεγάτες και πυραύλους».
4. Να οργανώσει κοινωνική αντίσταση από τα κάτω
Ο πόλεμος ξεκινάει στα υπουργεία, αλλά σταματάει στους δρόμους.
Η ιστορία δείχνει ότι μόνο η λαϊκή κινητοποίηση μπορεί να μπλοκάρει πολεμικές επιλογές.
Από απεργίες σε λιμάνια που φορτώνουν όπλα, μέχρι διαδηλώσεις ενάντια στις βάσεις, η Αριστερά πρέπει να ανασυστήσει ένα μαζικό πανευρωπαϊκό αντιπολεμικό κίνημα, αυτόνομο από τα κόμματα εξουσίας.
Ο στόχος δεν είναι η “ουδετερότητα”, αλλά η ενεργή αντίθεση στη λογική του πολέμου: “κανένας λαός δεν έχει τίποτα να κερδίσει από τους πολέμους των αφεντικών”.
5. Να ξαναφέρει το αίτημα της αποδέσμευσης από ιμπεριαλιστικές συμμαχίες
Η συμμετοχή στο ΝΑΤΟ, οι βάσεις, οι εξοπλισμοί και η εμπλοκή σε πολέμους “δι’ αντιπροσώπων” (όπως στην Ουκρανία ή στη Μέση Ανατολή) δεν είναι αναπόφευκτα. Η Αριστερά πρέπει να επαναφέρει στο προσκήνιο την αντι-ιμπεριαλιστική γραμμή: καμία συμμετοχή, καμία βάση, καμία διευκόλυνση.
Χωρίς ρήξη με αυτές τις δομές, κάθε λόγος για “ειρήνη” μένει ηθικοπλαστικός, όχι πολιτικός.
6. Να επαναφέρει τον σοσιαλισμό ως στρατηγική διεξόδου
Όσο υπάρχει καπιταλισμός, θα υπάρχουν κρίσεις, ανταγωνισμοί, πόλεμοι.
Η ειρήνη δεν μπορεί να υπάρξει μέσα στο πλαίσιο της παγκόσμιας αγοράς.
Η Αριστερά, αν θέλει να είναι δύναμη ειρήνης, πρέπει να προτείνει έναν άλλο τρόπο οργάνωσης της παραγωγής και της εξουσίας:
• κοινωνικοποίηση στρατηγικών τομέων (πχ ενέργεια, κοινωνικές υποδομές, βιομηχανία όπλων),
• δημοκρατικό έλεγχο της εξωτερικής πολιτικής,
• αποστρατιωτικοποίηση των διεθνών σχέσεων,
• αλληλεγγύη των λαών αντί για ανταγωνισμό κρατών.
Η ειρήνη, για την Αριστερά, δεν είναι “ουδέτερη κατάσταση”, αλλά η πολιτική μορφή του σοσιαλισμού.
Συνοψίζοντας:
Η Αριστερά μπορεί να αποτρέψει τον πόλεμο μόνο αν επαναπολιτικοποιήσει την ειρήνη, όχι ως ηθική επιθυμία, αλλά ως αντικαπιταλιστικό πρόγραμμα.
Αυτό σημαίνει σύγκρουση με το ΝΑΤΟ, ρήξη με τον μιλιταρισμό της Ε.Ε., αποκάλυψη των πολεμικών κερδών των ελίτ, και οργάνωση ενός νέου διεθνιστικού κινήματος των λαών.
Καμία αριστερή κυβέρνηση με κανένα πρόγραμμα όσο ριζοσπαστικό κι αν είναι δεν θα μπορέσει να σταθεροποιηθεί και να το εφαρμόσει εάν συρθεί στην πολεμική οικονομία κι εάν ακολούθως εμπλακεί σε πόλεμο. Ήδη στην κούρσα του χρόνου η αντιπολεμική ενεργοποίηση της ελληνικής και ευρωπαϊκής Αριστεράς έχει καθυστερήσει..
Κώστας Καλλωνιάτης
