Να ‘μαστε πάλι μετά από ένα μήνα! Μάζευα ελιές – λαδοχρονιά φέτος. Παράλληλα, είχαμε –και ακόμα έχουμε– αγροτικές κινητοποιήσεις. Οπότε θα καταθέσω κάποιες σκέψεις περί των αγροτικών ζητημάτων.
Μετά τη δουλειά στο χτήμα διάβαζα το βιβλίο της Άννας Αβραμέα, Η Πελοπόννησος. Από τον 4ο ως τον 8ο αιώνα. Αλλαγές και συνέχεια (Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 2012). Σε αυτούς τους αιώνες υπήρξε μεγάλη δημογραφική αλλαγή στην Πελοπόννησο. Καταστροφικοί σεισμοί, πανώλης και κύματα επιδρομών ερήμωσαν μεγάλο μέρος της χερσονήσου. Το δημογραφικό κενό γέμισαν σταδιακά νέοι πληθυσμοί, ελληνόφωνοι και σλαβόφωνοι. Είμαστε μπροστά σε μια τέτοια συνθήκη για ακόμα μία φορά. Ολιγανθρωπία και γήρανση. Τουτέστιν δημογραφική κατάρρευση. Οι μετανάστες είναι η μόνη λύση, όπως τότε. Όμως, η Δεξιά και η Ακροδεξιά κερδίζει έδαφος και στην Ελλάδα, άρα και η αντιμεταναστευτική πατριδοκαπηλεία, γεγονός που καταδικάζει την ύπαιθρο σε αργό θάνατο. Προσωπικά, έχω βαρεθεί να λέω πως η Δεξιά είναι αντεθνική δύναμη –επιχείρημα που ρητορικά θα την αποτελείωνε, όπως και τη δεκαετία του ’60 (για όσους/ες ξέρουν ιστορία).
Η αγροτική τάξη δεν αναπαράγεται, αλλά τα αστικά στρώματα παραδοσιακά δεν ενδιαφέρονται ούτε γι’ αυτό ούτε για την εκμετάλλευση των αγροτών από τους μεσάζοντες. Ενδιαφέρονται μόνο να ψωνίζουν τα αγροτικά προϊόντα φτηνά. Τώρα που δεν μπορούν πλέον να το κάνουν αυτό, άρχισαν να ενδιαφέρονται. Τώρα ανακαλύπτουν ότι από αυτό που πληρώνουν μόνο ένα μικρό κλάσμα πηγαίνει στους αγρότες. Και τα μπλόκα ήταν ανέκαθεν η καταλληλότερη μορφή δράσης προκειμένου να εξασφαλιστεί η απαραίτητη ορατότητα για τέτοια ζητήματα.
Βέβαια, αυτή η ορατότητα δεν έφερνε αποτελέσματα, καθώς –πέρα από τα φαινόμενα κοινωνικού αυτοματισμού που πυροδοτούσαν τα κλεισίματα δρόμων– η μεσολάβηση των ΜΜΕ καθιστούσε τους αγρότες έκθετους στα μάτια της κοινής γνώμης. Οι αγρότες δεν είναι ρήτορες και τα ΜΜΕ τους εκθέτουν στα μάτια των αστικών –πιο μορφωμένων– στρωμάτων που θέλουν να νιώθουν καλύτεροι από κάποια κοινωνική ομάδα (ποτέ μην υποτιμάτε αυτές τις ψυχαναλυτικές σκοτεινές πτυχές της κοινωνικής ζωής). Έπειτα, και οι ίδιοι οι αγρότες έχουν πολύ μυωπική προσέγγιση, αφού εδώ και πάρα πολλά χρόνια προβάλλουν βασικά δύο αιτήματα που αποπροσανατολίζουν: επιδοτήσεις και αγροτικό πετρέλαιο.
Οι αγρότες είναι πολύ διαφορετικά οικονομικά υποκείμενα και δύσκολα συνεννοούνται. Υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των καλλιεργειών στους κάμπους και στις πλαγιές, μεταξύ καλλιεργειών όπως σιτηρά ή λαχανικά, όπου ο κύκλος ζωής του φυτού ολοκληρώνεται σε λίγους μήνες, και δενδροκαλλιεργειών, μεταξύ κατ’ επάγγελμα αγροτών και αγροτών ειδικού καθεστώτος. Διαφορές στον κύκλο εργασιών, στις τιμές των προϊόντων, στις αγορές (πωλούνται στο εσωτερικό ή το εξωτερικό;), στις μεταποιητικές και εμπορικές δυνατότητες, κ.ο.κ., καθιστούν δύσκολη τη συγκρότηση των αγροτών σε τάξη, σε ενιαίο συλλογικό υποκείμενο. Στο πλαίσιο αυτό, η δικτυακή πανελλαδική αμεσοδημοκρατική οργάνωση που έχουν υιοθετήσει τα τελευταία χρόνια δεν είναι μικρό επίτευγμα.
Χάρη λοιπόν στην οργάνωση και την έξυπνη τακτική τους, οι αγρότες υποχρεώνουν την κοινωνία να ενδιαφερθεί για ένα εξαιρετικά επείγον κοινωνικό πρόβλημα. Καθώς η ακρίβεια παραμένει εδώ και χρόνια το νούμερο ένα πρόβλημα της ελληνικής κοινωνίας, αναδύθηκε επιτέλους το μείζον ζήτημα της αισχροκέρδειας των μεσαζόντων – όχι όμως και η ανάλογη κριτική προς την ιερή αγελάδα της ελληνικής οικονομίας, τους εμπόρους, ή η μόνη λύση διαρκείας σε αυτό το πρόβλημα, η συνεταιριστική οργάνωση. Όσον αφορά αυτή την τελευταία, στη σωστή κριτική προς τους αγρότες και τις ευθύνες του ΠΑΣΟΚ κατά τη δεκαετία του ’80, πρέπει να προσθέσουμε τις εγκληματικές ευθύνες της Δεξιάς, η οποία πολύ πριν τη μετατροπή των συνεταιρισμών σε πεδίο κομματικής συναλλαγής, τους κυνήγησε και ακύρωσε κάθε τους προσπάθεια για επέκταση της συνεταιριστικής παραγωγής στη μεταποίηση και εμπορία.
Στο σημείο που βρισκόμαστε πρέπει να γίνει σαφές στα αστικά στρώματα πως η φροντίδα για τους αγρότες έχει να κάνει με τη διατροφική μας ασφάλεια, και πως η ΝΔ είναι το πρόβλημα της ασφάλειας σε αυτή τη χώρα. Η ασφάλεια αφορά και την προστασία από τις φωτιές, καθώς και τη φροντίδα των δέντρων και του πράσινου. Γενικά, θα έπρεπε να αναλογιστούμε επιτέλους πόσα πολλά οφείλουμε στους αγρότες που φροντίζουν το περιβάλλον μας.
Από την άλλη, και οι αγρότες πρέπει να σκεφτούν επιτέλους σοβαρά τη συνεταιριστική οργάνωση και να πάψουν να απαιτούν την εξασφάλιση της συνέχισης ενός αδιέξοδου τρόπου ζωής βασισμένου στην προσκόλληση στη μικροϊδιοκτησία, την υπέρμετρη χρήση φυτοφαρμάκων μέχρις εξαντλήσεως του εδάφους, καθώς και την παραγωγή πρώτων υλών προς εκμετάλλευση τρίτων. Πρέπει δε να μετατραπούν σε μαχητές του κλίματος και όχι να παραμείνουν υπερασπιστές των ορυκτών καυσίμων. Ίσως δεν είναι μακριά το ενδεχόμενο να έρθει μια αρρώστια που ξεραίνει πχ. τις ελιές (όπως στην Ιταλία), ή τα έλατα που πεθαίνουν στα ελληνικά δάση αργά να μην μπορούν να «υποστηρίξουν» τις ανέμελες εκδρομές των αδιάφορων αστικών στρωμάτων. Πρέπει να ξυπνήσουμε!
