Αν από τις ραγδαίες εξελίξεις των τελευταίων λίγων ημερών στην ανοιχτή σύγκρουση στη Μέση Ανατολή μπορεί να αχθεί ένα ασφαλές συμπέρασμα, αυτό είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν δεν έχουν πολλές επιλογές πέρα από το να καταλήξουν σε συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου.
Οι μαραθώνιες διαπραγματεύσεις στο Ισλαμαμπάντ δεν κατέληξαν σε συμφωνία. Όμως αυτό, όπως αποδείχθηκε πολύ σύντομα, δεν συνιστά ναυάγιο, όπως ήθελαν οι πρώτες, εν θερμώ, εκτιμήσεις. Οι πολύωρες συνομιλίες στην πρωτεύουσα του Πακιστάν το περασμένο Σαββατοκύριακο ήταν πεδίο διερεύνησης προθέσεων μάλλον, και προσπάθεια ενίσχυσης της διαπραγματευτικής ισχύος εκατέρωθεν, ως πρόλογος και όχι ως επίλογος. Πρόλογος στο οποίο εντάσσεται, ως πρώτη αντίδραση εκ μέρους των ΗΠΑ, ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών, «διαδικασία αποκλεισμού όλων των πλοίων που αποπειρώνται να εισέλθουν –ή να εξέλθουν από– (σ)τα Στενά του Ορμούζ», όπως ανακοίνωσε ο αμερικανικός στρατός την επομένη. Είναι, ωστόσο, αμφίβολο αν αυτό θα ανάγκαζε το Ιράν να συνθηκολογήσει, δεδομένου ότι, επιπλέον, για την εφαρμογή του απαιτείται «μαζική και παρατεταμένη ανάπτυξη ναυτικών δυνάμεων» οι οποίες, για λόγους ασφαλείας, ναυλοχούν στα διεθνή ύδατα της Αραβικής Θάλασσας.
Ακολούθησε, την Τετάρτη, δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ στο Fox News, ότι ο πόλεμος «πλησιάζει στο τέλος του» και ότι οι Ιρανοί «θέλουν πάρα πολύ να κάνουν συμφωνία». Ήταν η έμμεση επιβεβαίωση των πληροφοριών από διπλωματικές πηγές, που θέλουν να βρίσκονται σε εξέλιξη παρασκηνιακές επαφές για έναν νέο γύρο συνομιλιών ΗΠΑ-Ιράν. Ακόμα σαφέστερος με νέα δήλωσή του την ίδια μέρα, στην New York Post αυτή, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών άφησε ανοιχτό να υπάρξει νέος γύρος διαπραγματεύσεων που θα πραγματοποιηθεί «μέσα στις επόμενες δύο ημέρες», ενδεχομένως στο Ισλαμαμπάντ.
Ακολούθησε ο αντιπρόεδρός του. Υπάρχει, είπε ο Τζέι Ντι Βανς, έντονη δυσπιστία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, που δεν μπορεί να ξεπεραστεί «από τη μια μέρα στην άλλη». Ωστόσο, όπως ανέφερε, οι ιρανοί διαπραγματευτές επιθυμούν την επίτευξη συμφωνίας, για την οποία ο ίδιος δήλωσε αισιόδοξος κρίνοντας από την πορεία των επαφών μέχρι στιγμής.
Εν ολίγοις, τα βασικά εμπόδια για μια συμφωνία έχουν να κάνουν περισσότερο με ζητήματα κύρους. Καμία πλευρά δεν πρόκειται να υπογράψει μια συμφωνία την οποία δεν θα μπορούσε να παρουσιάσει ως δική της νίκη.
Στο παρασκήνιο, η διαπραγματευτική ομάδα με επικεφαλής τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς και τη συμμετοχή των «εξ απορρήτων» του προέδρου Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, βρίσκεται σε συνεχή επικοινωνία με την ιρανική πλευρά.
Εμμέσως πλην σαφώς συνδεδεμένη με τα παραπάνω, η ανάρτηση του Τραμπ στο Truth Social, ότι «ανοίγει μόνιμα» τα Στενά του Ορμούζ και ότι «η Κίνα είναι πολύ ευχαριστημένη γι’ αυτό», ερμηνεύεται από πολλούς ως πρόβλεψη για το αίσιο πέρας των διαπραγματεύσεων με το Ιράν.
Η αναντιστοιχία με όσα είχαν προηγηθεί μια εβδομάδα νωρίτερα δίνει το μέτρο των αδιεξόδων που δημιούργησε ο πόλεμος που εξαπέλυσαν κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου οι ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Η Τρίτη 7 Απριλίου ξημέρωσε με τον πρόεδρο των ΗΠΑ να απειλεί διαδικτυακά το Ιράν με Αρμαγεδδώνα και βράδιασε με την ανακοίνωση 14ήμερης εκεχειρίας με τους όρους του Ιράν. Οι διαπραγματεύσεις, έγραψε ο Ντόναλντ Τραμπ, θα γίνουν με βάση το σχέδιο 10 σημείων του Ιράν, μια «εφαρμόσιμη» βάση για συνομιλίες, όπως το περιέγραψε.
Αν μπορούμε να μιλήσουμε σε αυτή τη φάση για κερδισμένους και χαμένους με όρους διπλωματίας, τότε ναι, το Ιράν κατατάσσεται στους πρώτους. Πράγμα που μεταφράζεται ήδη σε αναβάθμιση της διαπραγματευτικής ισχύος του. Η συμπερίληψη των απαιτήσεων της Τεχεράνης ως βάση των διαπραγματεύσεων δείχνει ότι η Ουάσιγκτον έχασε αυτό που είχε πριν ξεκινήσει τον πόλεμο: τη δυνατότητα να υπαγορεύει τους όρους των συζητήσεων.
Πλέον, οποιαδήποτε συμφωνία δεν μπορεί να ελπίζει σε κάτι λιγότερο από ισομερή συμβιβασμό. Που προϋποθέτει πραγματική διπλωματία, χωρίς υπαναχωρήσεις, ίσως και με την εγγυητική συμμετοχή, έμμεση ή άμεση, άλλων μεγάλων «παικτών».
Θα μπορούσε να είναι η Κίνα ένας από αυτούς;
Ναι, αν σκεφτούμε ότι η Κίνα ήδη αυτοπροτείνεται. Χωρίς να το δηλώνει. Διακριτικά. Παρακολουθεί τις εξελίξεις στον πολυμέτωπο πόλεμο στη Μέση Ανατολή από το παρασκήνιο. Δεν απαντά στις ανοιχτές προκλήσεις, δεν συγκρούεται ευθέως με την Ουάσιγκτον, κινείται σε χαμηλούς τόνους, κι αυτό μπορεί να είναι το διαμεσολαβητικό πλεονέκτημά της. Ίσως είναι ο μόνος παράγοντας που θα μπορούσε να ωθήσει αποτελεσματικά τους εμπλεκόμενους να αναζητήσουν, στο πιο κρίσιμο στάδιο των παρασκηνιακών επαφών, κοινά στοιχεία ανάμεσα στους όρους που έχουν θέσει οι Ηνωμένες Πολιτείας και στους όρους που έθεσε τώρα το Ιράν.
Θα μπορούσε η ανάρτηση του Ντόναλντ Τραμπ στο Truth Social, ότι «ανοίγει μόνιμα» τα Στενά του Ορμούζ και ότι «η Κίνα είναι πολύ ευχαριστημένη γι’ αυτό», να είναι μια έμμεση πρόσκληση στην Κίνα να ανταποκριθεί στην πρόκληση;
Με τη φρενίτιδα των ανατροπών που βιώνει ο κόσμος από το πρωί του Σαββάτου 28 Φεβρουαρίου μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι αράδες, βράδυ της Πέμπτης 16 Απριλίου, τίποτε δεν μπορεί να αποκλειστεί.
