Αν η ουσία της Διάσκεψης του Μονάχου για την Ασφάλεια το περασμένο Σαββατοκύριακο έπρεπε να αποδοθεί με μια φράση, αυτή είναι η δήλωση του αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, καθ’ οδόν προς τη βαυαρική πρωτεύουσα: «Ο παλιός κόσμος τέλειωσε. Ζούμε σε μια νέα εποχή και όλοι πρέπει να επανεξετάσουμε τον ρόλο μας».
Συνοψίζει το μήνυμα που οι ΗΠΑ έστειλαν στην Ευρώπη το περασμένο Σάββατο από το βήμα της Διάσκεψης, σε μια περίοδο βαθιάς κρίσης στις σχέσεις Ευρώπης-Αμερικής: από τις βλέψεις για τη Γροιλανδία, τις δασμολογικές απειλές και τη μετάθεση των αμυντικών βαρών, μέχρι την αναζωπύρωση της συζήτησης για τη «στρατηγική αυτονομία» της Ευρώπης.
Και παραπέμπει, αναπόφευκτα, στην ψυχρολουσία που επιφύλαξε στους Ευρωπαίους από το ίδιο βήμα πέρυσι ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, που κατηγόρησε την Ευρώπη ότι καταπνίγει την ελευθερία του λόγου, ότι φθείρεται πολιτισμικά από τη μετανάστευση, ότι υψώνει τείχη στην ακροδεξιά.
Είναι η γραμμή στην οποία κινήθηκε και Μάρκο Ρούμπιο στην ομιλία του. Αποφεύγοντας αυτός τους αυστηρούς τόνους στις αναφορές του για «επικίνδυνες αυταπάτες» της μεταψυχροπολεμικής περιόδου, για αποβιομηχάνιση ως αποτέλεσμα του «ελεύθερου εμπορίου» με αναδυόμενους ανταγωνιστές, για ενεργειακές πολιτικές υποταγμένες στη «λατρεία του κλίματος», για «ανοιχτά σύνορα» που διαβρώνουν την κοινωνική συνοχή και την πολιτισμική κληρονομιά, για την «αναποτελεσματικότητα πολυμερών διαδικασιών και θεσμών» όπως ο ΟΗΕ.
Απαιτείται, τόνισε, μια «πολιτισμική αυτοπεποίθηση» που θα εμπνεύσει έναν «νέο δυτικό αιώνα». Με άλλα λόγια, μια ιδεολογική αντεπίθεση απενοχοποιημένη από το αποικιοκρατικό παρελθόν της Ευρώπης, από την οποία κατάγεται, όπως είπε, η ίδια η Αμερική. «Το πεπρωμένο μας θα είναι αλληλένδετο με το δικό σας, δεν θέλουμε και δεν επιδιώκουμε το τέλος της διατλαντικής εποχής, θα είμαστε πάντοτε γόνος της Ευρώπης».
Η πρόθεση ήταν να συμβάλει στη μείωση των εντάσεων. Η υποδήλωση είναι άλλη. Να θωρακιστεί, όπως είπε, ο διατλαντικός δεσμός –προς απάντηση, όπως δεν είπε, της πρόκλησης που λέγεται «πολυπολικός κόσμος».
Και η Ευρώπη; Πώς αντιλαμβάνεται τη «νέα εποχή» και «το ρόλο της» σε αυτήν η Ευρώπη;
Η διεθνής τάξη με τους κανόνες που γνωρίζαμε «δεν υπάρχει πλέον», επιστρέφουμε στην «πολιτική των μεγάλων δυνάμεων». Έτσι ξεκίνησε την ομιλία του ο Φρίντριχ Μερτς. Με τον σαφή υπαινιγμό ότι η αμερικανική ηγεσία δεν είναι πλέον «αυτονόητη» για την Ευρώπη, και με την ευθεία αναφορά στη Ρωσία, στην οποία καταλόγισε την κύρια ευθύνη για τον «θάνατο» της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων. Ο πόλεμος στην Ουκρανία θα τελειώσει, τόνισε ο γερμανός καγκελάριος, όταν η Ρωσία, «έχοντας εξαντλήσει όλους τους οικονομικούς και στρατιωτικούς της πόρους, θα υποχρεωθεί να συζητήσει σοβαρά το ζήτημα της ειρήνης». Οι Ευρωπαίοι, είπε, «πρέπει να συνεχίσουν να κάνουν ό,τι μπορούν για να ωθήσουν τους Ρώσους στα όριά τους».
Ανάλογη ήταν η τοποθέτηση του Εμανουέλ Μακρόν: Λιγότερη εξάρτηση από μια απρόβλεπτη Αμερική, πρώτη προτεραιότητα η στήριξη της Ουκρανίας. Η πίεση στη Ρωσία πρέπει να ενταθεί, είπε ο γάλλος πρόεδρος. Μια Ρωσία «αποδυναμωμένη, πλήρως εξαρτημένη από την Κίνα οικονομικά και στρατιωτικά, είναι μια Ρωσία ηττημένη».
Ο Κιρ Στάρμερ τόνισε την ανάγκη η δυτική συμμαχία να «αναδομηθεί», η Ευρώπη «να σταθεί στα δικά της πόδια», αυξάνοντας τη συμμετοχή της στις αμυντικές δαπάνες. Πρέπει, είπε ο βρετανός πρωθυπουργός, «να είμαστε έτοιμοι να πολεμήσουμε αν χρειαστεί».
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τέλος, έθεσε θέμα ενεργοποίησης της «ρήτρας αμοιβαίας άμυνας» του άρθρου 42.7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, που υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να σπεύσουν να βοηθήσουν «με όλα τα μέσα που διαθέτουν» όποιο από αυτά δεχθεί επίθεση. Δίπλα στο ΝΑΤΟ, όχι υποκαθιστώντας το απαραιτήτως, όπως διευκρίνισε η πρόεδρος της Κομισιόν.
Με μια φράση: η «πολεμοποίηση» της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Στην οποία «πολεμοποίηση», η Γερμανία διεκδικεί «πρώτο ρόλο», υποστηρίζοντας την πιο προωθημένη πολιτική επανεξοπλισμού της Ευρώπης και πιέζοντας για μια «Ευρώπη πολλών ταχυτήτων».
Το Βερολίνο, θυμίζουμε, αποφάσισε πέρυσι να αυξήσει τις εξοπλιστικές δαπάνες, παρακάμπτοντας τις θεσμικές δεσμεύσεις, δηλαδή τα αυστηρά όρια δανεισμού της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, το λεγόμενο «φρένο χρέους». Ο προϋπολογισμός της κυβέρνησης Μερτς προβλέπει πλέον ότι η Γερμανία θα δαπανήσει συνολικά 65ο δισ. ευρώ για την άμυνα την επόμενη τετραετία.
Στο Μόναχο, ο Φρίντριχ Μερτςαναφέρθηκε στα «εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ» που επενδύει το Βερολίνο στην άμυνα, στη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία και στην ανάπτυξη της γερμανικής αμυντικής βιομηχανίας. Και επανέλαβε τη δέσμευσή του να «κάνει την Bundeswehr τον ισχυρότερο συμβατικό στρατό στην Ευρώπη», προσθέτοντας καθησυχαστικά: «Καμία φαντασίωση ηγεμονίας. Ηγεσία σε εταιρική σχέση. Δεν θα πορευτούμε ποτέ μόνοι μας».
Απέρριψε, ωστόσο, για άλλη μια φορά την έκδοση ευρωομολόγων για την από κοινού χρηματοδότηση της ανάπτυξης και της άμυνας της Ευρώπης. Το δήλωσε κατηγορηματικά την παραμονή της Διάσκεψης του Μονάχου, στην άτυπη σύνοδο κορυφής της Ε.Ε. στο Άλντεν Μπίζεν, στο Βέλγιο. Όπου οι Ευρωπαίοι ηγέτες αποδέχθηκαν μια Ευρωπαϊκή Ένωση δύο ταχυτήτων, προς αντιμετώπιση του πολιτικού αδιεξόδου σχετικά με τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για την περίφημη «επανεκκίνηση της ευρωπαϊκής οικονομίας». «Προτιμώ να προχωρήσουμε με τους 27», είπε προς επίρρωση η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν, «αλλά αν κάποιες χώρες δεν μπορούν, θα ξεκινήσουμε με τις υπόλοιπες. Όσες θέλουν, ας προστεθούν στην πορεία».
Στην κατεύθυνση αυτή η ηγετική ελίτ εξετάζει τη λεγόμενη «ενισχυμένη συνεργασία», μια νομική διάταξη στις συνθήκες της ΕΕ, που επιτρέπει σε τουλάχιστον εννέα χώρες να ενώσουν δυνάμεις και να προωθήσουν πρωτοβουλίες, παρακάμπτοντας τον κανόνα της ομοφωνίας, όπως πιλοτικά εφάρμοσαν τον περασμένο Δεκέμβριο, ενεργοποιώντας το μηχανισμό για την έκδοση δανείου 90 δισ. ευρώ στην Ουκρανία, χωρίς την Ουγγαρία, τη Σλοβακία και την Τσεχία.
Με μια φράση: «Η Ευρώπη που ξέρατε τέλειωσε».
