Η πρόσφατη νομοθετική ρύθμιση της κυβέρνησης της ΝΔ, με την οποία δόθηκε το δικαίωμα σε μια ιδιωτική εταιρεία (Ναυπηγεία Ελευσίνας, αμερικανικών συμφερόντων) να δημιουργήσει λιμενική υποδομή εντός των ναυπηγείων και να παρέχει το σύνολο των λιμενικών υπηρεσιών, αποτέλεσε μία ακόμη απόδειξη ότι η συγκεκριμένη κυβέρνηση στερείται οποιασδήποτε στρατηγικής για την αξιοποίηση υποδομών της χώρας, όπως είναι τα λιμάνια. Επιπλέον, ήταν μία ακόμη απόδειξη της υποτελούς στάσης της απέναντι στις ΗΠΑ, καθώς η παραπάνω ρύθμιση «εμπλουτίστηκε» με δηλώσεις για την παραχώρηση και υφιστάμενων λιμενικών υποδομών για την εξυπηρέτηση των αμερικανικών (ενεργειακών και πολεμικών) συμφερόντων με πρώτο το λιμάνι της Ελευσίνας. Με αυτές τις ρυθμίσεις (και εξυπηρετήσεις), η κυβέρνηση απομακρύνεται ακόμη περισσότερο από την ευρωπαϊκή πολιτική για τη διαχείριση των λιμένων συνεχίζοντας στα βήματα της κυβέρνησης ΝΔ – ΠΑΣΟΚ που το 2014 αποφάσισε την ιδιωτικοποίηση του ΟΛΠ και του ΟΛΘ (μέσω του ΤΑΙΠΕΔ).
Απαραίτητη ανασκόπηση
Μέχρι τα τέλη του 20ου αιώνα, τη διοίκηση και εκμετάλλευση των ελληνικών λιμανιών την είχε το ελληνικό δημόσιο, το οποίο διόριζε τις διοικήσεις τους. Το 1999, οι ΟΛΠ και ΟΛΘ μετατρέπονται σε ΑΕ και το 2001 ακολουθούν και οι Οργανισμοί δέκα περιφερειακών λιμανιών. Την ίδια χρονιά (2001), πραγματοποιείται η εισαγωγή της ΟΛΘ ΑΕ στο χρηματιστήριο (διάθεση ποσοστού 25,73% σε ιδιώτες), πρώτη συμμετοχή ιδιωτών στο μετοχικό κεφάλαιο οργανισμού λιμένα. Το 2003, θα ακολουθήσει η ΟΛΠ ΑΕ (διάθεση ποσοστού 25,86%.
Η πρώτη σημαντική εμπλοκή ιδιωτών στη διαχείριση και εκμετάλλευση λιμανιού πραγματοποιείται το 2008, όταν η κυβέρνηση της ΝΔ παραχωρεί τους προβλήτες ΙΙ και ΙΙΙ (υπό κατασκευή) στη ΣΕΠ, θυγατρική της COSCO PACIFIC, παρά τις αντιδράσεις των εργαζομένων και της αντιπολίτευσης, υιοθετώντας το κυρίαρχο ευρωπαϊκό υπόδειγμα για την εμπλοκή του ιδιωτικού τομέα στη διοίκηση και εκμετάλλευση των λιμανιών.
Το 2011, το σύνολο των μετοχών των 12 Οργανισμών Λιμένων, που είχαν μετατραπεί σε ΑΕ, μεταφέρθηκε στο ΤΑΙΠΕΔ με σκοπό την «αξιοποίησή» τους. Παρά το γεγονός ότι είχε προηγηθεί η υπο-παραχώρηση των προβλητών ΙΙ και ΙΙΙ στο λιμάνι του Πειραιά, η οποία προβαλλόταν ως απόλυτα επιτυχημένη, η κυβέρνηση ΝΔ – ΠΑΣΟΚ, μέσω του ΤΑΙΠΕΔ, προχώρησε στην προκήρυξη του διαγωνισμού για την πώληση του 67% του μετοχικού κεφαλαίου των ΟΛΠ και ΟΛΘ (2014).
Το 2015, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ ανακοίνωσε, στην αρχή, τη ματαίωση των δύο διαγωνισμών όμως, μετά τον συμβιβασμό του καλοκαιριού, αποδέχθηκε την υλοποίηση των ιδιωτικοποιήσεων για τις οποίες είχαν ήδη προκηρυχθεί διαγωνισμοί μεταξύ των οποίων ήταν και τα λιμάνια Θεσσαλονίκης και Πειραιά. Η κατάληξη των δύο διαγωνισμών ήταν ο ΟΛΠ να περάσει στα χέρια της COSCO και ο ΟΛΘ στα χέρια κοινοπραξίας που αποτελείτο από ένα γερμανικό fund, την εταιρεία Belterra (συμφερόντων Σαββίδη) και την Terminal Link (CMA-CGM). Οι συμβάσεις παραχώρησης των δύο λιμανιών περιλάμβαναν την υποχρέωση υλοποίησης σημαντικού ύψους επενδύσεων και ρήτρες για τη μη τήρηση αυτών των υποχρεώσεων.
Ιδεοληπτικοί ατζέντηδες
Με την ανάληψη της διακυβέρνησης από τη ΝΔ (2019), οι παρεμβάσεις στο ελληνικό λιμενικό σύστημα χαρακτηρίζονται από τη νεοφιλελεύθερη ιδεοληψία και την απουσία οποιασδήποτε στρατηγικής. Κύριοι σταθμοί αυτής της εξαετίας αποτέλεσαν: 1. Η αποδυνάμωση της Ρυθμιστικής Αρχής Λιμένων και η κατάργηση της Δημόσιας Αρχής Λιμένων (είχε συσταθεί το 2016), 2. Οι επανειλημμένες τροποποιήσεις των συμβάσεων παραχώρησης ΟΛΠ και ΟΛΘ σε βάρος του δημόσιου συμφέροντος και 3. Η ιδιωτικοποίηση και περιφερειακών λιμανιών (Ηγουμενίτσα, Ηράκλειο) χωρίς υποχρεωτικές επενδύσεις και χωρίς κανένα έλεγχο του ιδιώτη διαχειριστή. Χαρακτηριστική της απουσίας οποιασδήποτε στρατηγικής είναι η ακύρωση των διαγωνισμών για την ιδιωτικοποίηση των λιμανιών Αλεξανδρούπολης και Βόλου.
Την ίδια περίοδο (2019 – σήμερα), ο Μητσοτάκης παρουσιάζει την κατάσταση στα ελληνικά λιμάνια ανάλογα με το ποιος είναι ο συνομιλητής του. Ενδεικτικά:
1. Το 2021, δηλώνει σε συνέντευξή του στη Washington Post ότι «Η πώληση του λιμανιού του Πειραιά έγινε σε μια άλλη εποχή που ελάχιστες χώρες ενδιαφέρονταν να επενδύσουν στην Ελλάδα», αποσιωπώντας το γεγονός ότι η ΝΔ ήταν κυβέρνηση και το 2008 (παραχώρηση προβλητών ΙΙ και ΙΙΙ) και το 2014 (προκήρυξη διαγωνισμών) και ήταν η δική του κυβέρνηση που παρέδωσε το 16% των μετοχών στην COSCO χωρίς να έχουν υλοποιηθεί οι υποχρεωτικές επενδύσεις. Στην ίδια συνέντευξη θα δηλώσει ότι Ελλάδα και Κίνα είναι «στρατηγικοί ανταγωνιστές».
2. Το 2023, κατά το ταξίδι του στην Κίνα, θα δηλώσει ότι «η Ελλάδα και η Κίνα έχουν μια ισχυρή σχέση, μια ισχυρή οικονομική σχέση. Το λιμάνι του Πειραιά το σηματοδοτεί αυτό. Ήταν μια επιτυχημένη επένδυση και για τις δύο πλευρές και προσβλέπουμε στην περαιτέρω επέκτασή της. Φυσικά, υπάρχουν σημαντικά περιθώρια να βελτιώσουμε και τις εμπορικές μας σχέσεις, ώστε να εισέλθουν περισσότερα ελληνικά προϊόντα στην κινεζική αγορά, να επισκεφθούν την Ελλάδα περισσότεροι Κινέζοι επισκέπτες».
3. Το 2024, κατά το ταξίδι του στην Ινδία, θα δηλώσει ότι «Η Ελλάδα (…) είναι η πύλη της Ινδίας προς την Ευρώπη και, μέσω του IMEEC*, βλέπουμε τη συμμετοχή μας ως μια πολύ σημαντική πτυχή αυτής της στρατηγικής εταιρικής σχέσης. Αρκετές από τις συναντήσεις μου στην Ινδία σήμερα (…) επικεντρώνονται στην προώθηση των οικονομικών μας δεσμών, με ιδιαίτερη έμφαση σε τομείς όπως οι υποδομές ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τα λιμάνια μας και η ναυτιλία και τα logistics».
Την ίδια περίοδο που συμβαίνουν όλα αυτά, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναβαθμίζει τη σημασία των λιμανιών ως στρατηγικών υποδομών και θέτει περιορισμούς στις επενδύσεις και τη συμμετοχή μη ευρωπαϊκών κρατών στη διαχείρισή τους. Συγκεκριμένα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, («Οικοδόμηση μιας ολοκληρωμένης ευρωπαϊκής στρατηγικής για τους λιμένες
17.01.2024), καλεί την Επιτροπή «να παρουσιάσει ένα στρατηγικό πλαίσιο πολιτικής της ΕΕ για τη μείωση και τον περιορισμό της επιρροής και του οικονομικού και επιχειρησιακού ελέγχου που ασκείται στους λιμένες της ΕΕ από τρίτες χώρες», «σε συνεχή παρακολούθηση και υποβολή εκθέσεων, από κοινού με τα κράτη μέλη, σχετικά με την επιρροή τρίτων χωρών στους λιμένες της ΕΕ. Ακόμα «τονίζει ότι ο περιορισμός των ξένων επενδύσεων, ιδίως από κρατικές επιχειρήσεις που ελέγχονται ή επηρεάζονται, σε έναν μεμονωμένο λιμένα σε ένα κράτος μέλος μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ανταγωνιστική θέση του εν λόγω λιμένα σε σχέση με γειτονικούς λιμένες».
Παραχώρηση λιμενικών υποδομών
Αντί για τα παραπάνω, η κυβέρνηση επιλέγει να μεγαλώσει την αποστασιοποίησή της από το ευρωπαϊκό πλαίσιο για τα λιμάνια, παραχωρώντας λιμενικές υποδομές στους Αμερικανούς και πανηγυρίζοντας για τη χρηματοδότηση από την κρατική τράπεζα των ΗΠΑ των σχετικών εξαγορών/επενδύσεων. Την ίδια περίοδο, οι ΗΠΑ, με την εξαγγελία της Εθνικής Στρατηγικής για την Ασφάλεια (Νοέμβριος 2025), δηλώνουν καθαρά ότι «οι όροι των συμμαχιών μας και οι όροι με τους οποίους παρέχουμε κάθε είδους βοήθεια, πρέπει να εξαρτώνται από τον τερματισμό της αντίπαλης εξωτερικής επιρροής –από τον έλεγχο στρατιωτικών εγκαταστάσεων, λιμανιών και βασικών υποδομών έως την αγορά στρατηγικών περιουσιακών στοιχείων με την ευρεία έννοια» και ότι «οι διπλωματικές προσπάθειες της Αμερικής θα πρέπει να επικεντρωθούν στο να πιέσουν τους συμμάχους και τους εταίρους μας να επιτρέψουν στον στρατό των ΗΠΑ μεγαλύτερη πρόσβαση στα λιμάνια και άλλες εγκαταστάσεις τους…».
Απομάκρυνση από την Ευρωπαϊκή Ένωση και παραχώρηση στρατηγικών υποδομών στις ΗΠΑ για την εξυπηρέτηση των δικών τους συμφερόντων. Η κυβέρνηση της ΝΔ παρέλαβε κράτος και ετοιμάζεται να παραδώσει «οικόπεδο και αποικία»!
*IMEEC: Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης (India – Middle East – Europe Economic Corridor).
