Mια παγκόσμια οικονομική και γεωπολιτική κρίση εκτυλίσσεται γύρω από το Στενό του Ορμούζ, που μοιάζει σε προάγγελο ενός νέου χρηματοοικονομικού χειμώνα. Στον πυρήνα του βρίσκεται η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν, η οποία μετατρέπει την ενέργεια σε όπλο και επαναπροσδιορίζει τις ισορροπίες ισχύος.
Η απειλή Τραμπ για ολοκληρωτική καταστροφή των ιρανικών υποδομών λειτούργησε ως καταλύτης για μια ασύμμετρη απάντηση από την Τεχεράνη. Αντί να επιδιώξει συμβατική αντιπαράθεση, το Ιράν αξιοποιεί τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ ως μοχλό παγκόσμιας πίεσης, απειλώντας να διακόψει τη ροή πετρελαίου και φυσικού αερίου. Το αποτέλεσμα είναι μια σύγχρονη εκδοχή της «Αμοιβαία Εξασφαλισμένης Καταστροφής», όχι στρατιωτικής αλλά οικονομικής: Καμία πλευρά δεν μπορεί να πλήξει την άλλη χωρίς να προκαλέσει γενικευμένη κρίση.
Η κρίση αποκαλύπτει μια βαθύτερη μετατόπιση. Οι ΗΠΑ, που μεταπολεμικά οικοδόμησαν ένα σύστημα βασισμένο στο ελεύθερο εμπόριο και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, εμφανίζονται πλέον να το εργαλειοποιούν. Μέσω κυρώσεων, δασμών και ελέγχου της ενεργειακής ροής, επιχειρούν να διατηρήσουν την παγκόσμια επιρροή τους σε μια εποχή σχετικής οικονομικής αποδυνάμωσης. Η στρατηγική αυτή πλήττει κυρίως συμμάχους, οι οποίοι εξαρτώνται ενεργειακά και χρηματοπιστωτικά από το ίδιο σύστημα που τώρα γίνεται πιο επιθετικό.
Το Ιράν, από την πλευρά του, έχει επενδύσει επί χρόνια σε μια στρατηγική αποτροπής που δεν βασίζεται στην ισχύ πυρός αλλά στη δυνατότητα διαταραχής. Ο έλεγχος του Ορμούζ του επιτρέπει να απειλεί όχι μόνο τους αντιπάλους του αλλά το σύνολο της παγκόσμιας οικονομίας. Η διακοπή των ενεργειακών ροών δεν θα σήμαινε απλώς αύξηση τιμών, αλλά κατάρρευση παραγωγικών αλυσίδων, ελλείψεις σε βασικά αγαθά και πιθανή επιστροφή σε συνθήκες βαθιάς ύφεσης.
Το παράδοξο της συγκυρίας είναι ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να βγουν σχετικά λιγότερο ζημιωμένες. Η ενεργειακή τους αυτάρκεια και ο ρόλος τους ως εξαγωγέα υδρογονανθράκων δημιουργούν περιθώρια κέρδους σε ένα περιβάλλον υψηλών τιμών. Αντίθετα, Ευρώπη και Ασία βρίσκονται εκτεθειμένες, γεγονός που εντείνει τη γεωπολιτική τους αμηχανία: Εξαρτώνται από την αμερικανική ασφάλεια, αλλά υφίστανται τις συνέπειες της αμερικανικής στρατηγικής.
Η κρίση λειτουργεί επίσης ως επιταχυντής για μια ευρύτερη αναδιάταξη της διεθνούς τάξης. Η αυξανόμενη δυσαρέσκεια απέναντι στο δολαριο-κεντρικό σύστημα και στους θεσμούς που το στηρίζουν οδηγεί σε αναζήτηση εναλλακτικών. Χώρες της Ασίας και του παγκόσμιου Νότου εξετάζουν τη δημιουργία νέων οικονομικών και χρηματοπιστωτικών δομών, λιγότερο εξαρτημένων από τη Δύση. Σε αυτό το πλαίσιο, η κρίση στο Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα περιφερειακό επεισόδιο, αλλά ένα σημείο καμπής.
Το δίλημμα που αναδεικνύεται είναι σαφές: Είτε οι μεγάλες δυνάμεις θα κινηθούν προς μια συντονισμένη αποκλιμάκωση, είτε ο κόσμος θα βρεθεί αντιμέτωπος με μια συστημική κρίση που θα επηρεάσει ενέργεια, εμπόριο και χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Η έννοια της «οικονομικής αποτροπής» που αναδύεται από αυτή τη σύγκρουση ενδέχεται να καθορίσει το νέο γεωπολιτικό λεξιλόγιο.
Σε τελική ανάλυση, πηγαίνουμε από έναν κόσμο όπου η ισχύς εκφραζόταν κυρίως στρατιωτικά, σε έναν όπου η οικονομική διασύνδεση καθίσταται τόσο ευάλωτη ώστε μετατρέπεται σε όπλο. Το ερώτημα δεν είναι πλέον ποιος ελέγχει την ενέργεια, αλλά ποιος μπορεί να αντέξει τις συνέπειες της διακοπής της.
