«Είμαι ο Λίβανος που πολέμησε τόσα χρόνια τώρα.
Είμαι ο Λίβανος που δεν βρίσκει πια λόγια να πει τον πόνο του».
Βηρυτός, 13 Απριλίου 1975. Μέλη της παλαιστινιακής οργάνωσης PFLP ανοίγουν πυρ σε μια εκκλησία στη χριστιανική συνοικία του Άιν ελ-Ρεμανέχ. Λίγα λεπτά αργότερα, ένα παλαιστινιακό λεωφορείο υφίσταται αιματηρά αντίποινα από τους Φαλαγγίτες του Πιερ Τζεμαγιέλ, εγκαινιάζοντας ένα πρωτοφανές κύμα βίας που σύντομα θα ξεπεράσει τα σύνορα του Λιβάνου και της Μέσης Ανατολής. Θα σηματοδοτήσει την αρχή μιας κλιμάκωσης που θα καταστρέψει τον Λίβανο και θα διαλύσει την ψευδαίσθηση της ειρηνικής συνύπαρξης μεταξύ των διαφορετικών κοινωνικών ομάδων που ζουν εκεί: Σύριοι, Σιίτες, Ιρανοί, Χριστιανοί, Παλαιστίνιοι πρόσφυγες, Δρούζοι, Ισραηλινοί, στρατιώτες από τις γαλλικές, ιταλικές και αμερικανικές δυνάμεις επέμβασης…
Στο βιβλίο του Πολέν, τα ιστορικά πρόσωπα μπλέκονται με τους μυθιστορηματικούς χαρακτήρες: Ο δικηγόρος Μισέλ Ναντά, γιος μιας ισχυρής χριστιανικής οικογένειας, αναχωρεί για τη Γαλλία, όπου ελπίζει να συσπειρώσει τη γαλλική δεξιά στο πλευρό των Χριστιανών Λιβανέζων. Τα αδέρφια του, Εντουάρ και Σαρλ, επιλέγουν τον δρόμο της αιματοχυσίας. Στα νότια προάστια της Βηρυτού, ο Σιίτης Αμντούλ Ρασούλ αλ-Αμίν και το Κίνημα των Απόκληρων προετοιμάζονται για δυναμικές ενέργειες προκειμένου να ακουστεί η φωνή της σιιτικής μειονότητας. Στη γαλλική πρεσβεία, ο διπλωμάτης Φιλίπ Κελερμάν, όπως και η νεαρή μεταφράστρια Ζία αλ-Φακίχ, βρίσκονται παγιδευμένοι σε μια κατάσταση που ξεφεύγει από τον έλεγχο. Εμπλέκονται ακόμα η δικαστικός Σάντρα Γκαλιαγκό, κόρη ραδιούργου βουλευτή των γκωλικών· ο λοχαγός Κριστιάν Ντιξνέφ, που δρα ως μυστικός πράκτορας· ο Επίτροπος Νικολά Καγιό του τμήματος αντιτρομοκρατίας της Γενικής Διεύθυνσης Πληροφοριών. Όλοι θα βρεθούν στον ανεμοστρόβιλο, ενώ η ίντριγκα βασιλεύει γύρω από τους γκωλικούς, το RPR του Σιράκ και το Σοσιαλιστικό Κόμμα των Μιτεράν/Ντιμά.
Πώς όμως μπορεί να αποτραπεί η κλιμάκωση των εντάσεων σε μια χώρα όπου ο πόλεμος φαίνεται να έχει γίνει το μόνο μέσο επίλυσης των διαφορών; Θα παρακολουθήσουμε τις ζωές αυτών των χαρακτήρων σε αυτά τα οκτώ χρόνια. Οκτώ χρόνια κατά τα οποία ο πόλεμος μαίνεται και η προοπτική συνύπαρξης των κοινοτήτων φαίνεται αδύνατη. Οκτώ χρόνια κατά τα οποία η Γαλλία του Ζισκάρ, και στη συνέχεια του Μιτεράν, προσπαθεί να επηρεάσει μια σύγκρουση που τελικά απειλεί το ίδιο της το έδαφος. Η αφήγηση ρέει απρόσκοπτα από τη Βηρυτό στο Παρίσι, από την άνοδο των Σιιτών, που υποστηρίζονται από τη νεοσύστατη Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, μέχρι τις πολιτικές μηχανορραφίες του RPR και του PS. Από μια βομβιστική επίθεση με αυτοκίνητο στη Βηρυτό μέχρι το κυνήγι μελών της Action Directe.
Το πρώτο μέρος της φιλόδοξης νέας τριλογίας του Φρεντερίκ Πολέν αφηγείται τα πρώτα χρόνια του λιβανέζικου εμφυλίου πολέμου. Είναι συγχρόνως πολιτικό θρίλερ, ιστορικό μυθιστόρημα, πολεμικό χρονικό. Ο Πολέν παρακολουθεί τα πρώτα χρόνια του εμφυλίου για να δημιουργήσει ένα έργο που βασίζεται στα νήματα του παρελθόντος, προκειμένου να κατανοήσει καλύτερα το παρόν. Ανατρέχει με δυναμικό τρόπο στα αλληλένδετα πεπρωμένα γυναικών και ανδρών, που συνδέονται όλοι από τον παραλογισμό μιας σύγκρουσης που είναι πέρα από τον έλεγχό τους. Στο παρόν μυθιστόρημα ο συγγραφέας, μεταξύ άλλων, αφηγείται, μέσα από μια πληθώρα χαρακτήρων, τα γεγονότα που οδήγησαν στην Ιρανική Επανάσταση και αργότερα στη γέννηση της Χεζμπολάχ.
Τα μυθιστορήματα του Πολέν είναι, ωστόσο, περισσότερο νουάρ παρά ιστορικά. Το στυλ της αστυνομικής λογοτεχνίας τού επιτρέπει να δημιουργεί χαρακτήρες που ξεπερνούν την πραγματικότητα, δεδομένης της αγάπης του για «τα ελαφρώς ασυνήθιστα ή οριακά πράγματα που συμβαίνουν στο παρασκήνιο», όπως δήλωσε ο ίδιος σε μια συνέντευξή του. Αυτοί οι χαρακτήρες είναι τα δυνατά του σημεία. Χάρη σε αυτούς, ο Πολέν μπορεί να εμβαθύνει σε θέματα με σύνθετες γεωπολιτικές επιπτώσεις χωρίς ποτέ να χάνει τον αναγνώστη του. Και αυτό ισχύει περισσότερο από ποτέ με αυτή τη λαβυρινθώδη λιβανέζικη πλοκή. Οι πολλαπλές οπτικές υπογραμμίζουν ότι τίποτα –ούτε ένας λαός, ούτε μια κοινότητα, ούτε καν μια οικογένεια– δεν είναι ποτέ κάτι εντελώς μονολιθικό.
Και μόνο από τον άμεσο τίτλο του βιβλίου (Κανένας εχθρός σαν αδελφό), μπορεί κανείς να φανταστεί την εμβριθή έρευνα που απαιτείται για να δομηθεί ένα μυθιστόρημα σαν κι αυτό. «Ο βαθμός αληθοφάνειας πρέπει να είναι τόσο υψηλός ώστε η περιγραφή που επινοεί ο συγγραφέας με βάση αυτά που γνωρίζει να είναι πιο αληθινή απ’ ό,τι θα ήταν τα πραγματικά γεγονότα», όπως σημειώνει σε ένα κείμενό του ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ, το οποίο χρησιμεύει ως επίγραμμα του βιβλίου. Αυτό το μότο εκφράζει τέλεια αυτό που καταφέρνει εδώ ο Πολέν: ξεκινώντας από την ιστορική πραγματικότητα και παραμένοντας απόλυτα πιστός σε αυτήν, σε σημείο που όλα φαίνονται αληθινά, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που επινοεί ο μυθιστοριογράφος, εντυπωσιάζει με την ικανότητά του να παρέχει έναν πλούτο πληροφοριών, χωρίς να θυσιάζει την αφήγηση. Το μυθιστόρημά του μας παρασύρει στα ταραχώδη γεγονότα της ιστορίας.
Ο Φρεντερίκ Πολέν (Frédéric Paulin) γεννήθηκε το 1972 στην ευρύτερη περιοχή του Παρισιού. Σπούδασε πολιτικές επιστήμες κι εργάστηκε ως καθηγητής μέσης εκπαίδευσης καθώς και ως δημοσιογράφος. Γράφει πολιτικά και ιστορικά μυθιστορήματα νουάρ εδώ και δέκα περίπου χρόνια. Χρησιμοποιεί την πρόσφατη ιστορία ως πρώτη ύλη για να αναδείξει αλήθειες που συχνά κρύβονται ή παραποιούνται από τον επίσημο λόγο. Οι ήρωές του είναι συχνά πιο διεφθαρμένοι ή επιρρεπείς στο σφάλμα από τους κακοποιούς που υποτίθεται ότι έχουν ως αποστολή να εξουδετερώσουν, αλλά δεν είναι παρά μάρτυρες ενός κόσμου όπου τα όρια δεν θα είναι ποτέ πια εντελώς διακριτά. Μεταξύ άλλων διακρίσεων, έχει τιμηθεί με το Μεγάλο Βραβείο Αστυνομικής Λογοτεχνίας, το Βραβείο Ιστορικού Μυθιστορήματος Νουάρ και το Bραβείο Αναγνωστών Quais du Polar. Στα ελληνικά κυκλοφορεί το πολιτικό θρίλερ Η νύχτα που έπεσε στις ψυχές μας, πολιτικό θρίλερ με φόντο τη Σύνοδο των G8 στη Γένοβα (μτφρ. Μαριάννα Μαντά, Εκδόσεις Πόλις, 2023).
Θανάσης Μήνας
Η ΕΠΟΧΗ
