Στις 16 Ιανουαρίου, στην καρδιά της Αθήνας, η Νέα Αριστερά δεν έστησε άλλη μια πολιτική «πασαρέλα». Η εκδήλωσή μας για την κοινωνική κατοικία στο Πολιτιστικό Κέντρο «Μελίνα» του Δήμου Αθηναίων, στις 16 Ιανουαρίου συγκέντρωσε τις πιο δυναμικές πρωτοβουλίες που ανθίζουν σήμερα στην Ελλάδα κόντρα στο υφιστάμενο θεσμικό κενό. Ήταν κι αυτή μια περίτρανη απόδειξη ότι ήδη οργανώνονται και δραστηριοποιούνται οι τοπικές κοινότητες.
Κοινή μας αφετηρία ήταν η ανάπτυξη αποθέματος δημόσιας και μη κερδοσκοπικής κατοικίας: το σπίτι δεν είναι εμπόρευμα, ούτε ένας ψυχρός αριθμός στους αλγόριθμους του real estate. Είναι ο χώρος όπου δένονται οι σχέσεις μας και χτίζεται η ταυτότητά μας. Όταν κάποια ή κάποιος χάνει το σπίτι του/της ή διαθέτει επισφαλή στέγαση, ολόκληρη η κοινωνία μοιάζει να χάνει τις ρίζες της.
Το πρώτο μέρος της συζήτησης ανέδειξε την ανάγκη ριζικής αλλαγής παραδείγματος. Η Θεανώ Φωτίου παρουσίασε την πρόταση της Νέας Αριστεράς: προστασία της πρώτης κατοικίας, αυστηρή ρύθμιση της αγοράς και των βραχυχρόνιων μισθώσεων (Airbnb), πλαφόν στα ενοίκια και δημιουργία μιας «Τράπεζας Στέγης» που θα αποσπάσει τα ακίνητα από την κερδοσκοπία για να τα αποδώσει στην κοινότητα.
Ο Πάμπλο Σάντσεθ, συνδικαλιστής της EPSU και στενός συνεργάτης της πρώην δημάρχου της Βαρκελώνης Άντα Κολάου, επιβεβαίωσε ότι η στέγαση είναι η νούμερο ένα προτεραιότητα στην Ευρώπη. Χωρίς δημόσιες επενδύσεις και έλεγχο της προσφοράς, η αγορά θα συνεχίσει να παράγει αποκλεισμούς, κατέληξε. Η Τζένη Κουτσομάρκου (URBACT) αναφέρθηκε στη θεσμική διάσταση, παρουσιάζοντας τα εργαλεία της ΕΕ με στόχο μία πιο ολοκληρωμένη αστική ανάπτυξη. Το πρόγραμμα που παρουσίασε, όπως ανέφερε, δεν χρηματοδοτεί έργα, αλλά χτίζει δίκτυα μεταξύ των πόλεων: μία πιθανή γέφυρα μετατροπής των τοπικών καλών πρακτικών σε συστημικές και βιώσιμες πολιτικές.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Μαρία Στρατηγάκη και η Δήμητρα Σιατίτσα περιέγραψαν τον «θεσμικο στραγγαλισμό» των Δήμων. Μια αποτελεσματική διακυβέρνηση πρέπει να ενισχύσει τη δύναμη των τοπικών κοινωνιών, εξασφαλίζοντάς τους τη δυνατότητα να αναπτύξουν σταθερή στεγαστική πολιτική σε βάθος χρόνου, με δημόσια, αποκεντρωμένη διαχείριση και χωρίς ιδιωτικοποιήσεις.
Το δεύτερο μέρος της συζήτησης έδωσε φωνή σε όσες και όσους στο πεδίο προωθούν τον πρωταγωνιστικό ρόλο της κοινότητας. Οι ενώσεις και οι συλλογικότητες λειτουργούν ως «διανοούμενοι της πράξης»: οργανώνουν την κοινωνική βάση ενισχύοντας τη χειραφέτηση και την ενεργοποίηση των πολιτών. Η Βάσω Κουτσουπιά, από την Ένωση Ενοικιαστ(ρι)ών Θεσσαλονίκης, ανέδειξε πως η συλλογική δράση αποτελεί πραγματικό ανάχωμα ενάντια στη μοναξιά της έξωσης. Δεν πρόκειται απλώς για αλληλοβοήθεια, αλλά για τη βαθμιαία συγκρότηση ενός πολιτικού υποκειμένου ικανού να διεκδικήσει το δικαίωμα στην πόλη.
Η Κατερίνα Μπουκογιάννη, ερευνήτρια της Cohab, παρουσίασε το μοντέλο του συνεργατισμού και της συλλογικής κατοίκησης, όπου η συλλογική ιδιοκτησία και η κοινή διαχείριση εξαλείφουν από τη ρίζα της τη λογική του κέρδους. Χάρη στον Σωτήρη Τσουκαρέλλη (ΚοινΣΕπ Ψηλά Βουνά), αυτή η δέσμευση φτάνει μέχρι τα βουνά της Ηπείρου, συνδέοντας την κατοικία με την τοπική παραγωγή και την ανθεκτικότητα της υπαίθρου.
Συνολικά, οι παρεμβάσεις έδωσαν μια ανάγλυφη εικόνα της αντίληψης του σπιτιού όχι ως μοναχικής ιδιοκτησίας αλλά ως σχεσιακού κοινού αγαθού. Η κατοικία παύει έτσι να είναι «κέλυφος» που απομονώνει και μετατρέπεται σε ενεργό κόμβο ενός κοινωνικού δικτύου, που ανοίγει δρόμους σε νέες μορφές συνύπαρξης.
Η αποτελεσματικότητα αυτών των προτάσεων είναι ήδη ορατή σε πρωτοποριακές δράσεις που μας δείχνουν τον δρόμο. Η Μερίτς Όζγκουνες περιέγραψε το πρόγραμμα που υλοποιείται στη Θεσσαλονίκη, μια πρωτοβουλία που, παρότι κινείται σε θεσμικό κενό, κατάφερε να εξασφαλίσει 40 κατοικίες ως σήμερα με ενοίκια χαμηλότερα κατά 50-70% από τις τιμές της αγοράς.
Η Στεφανία Γυφτοπούλου παρουσίασε το έργο “Rock the Block” στον Δήμο Αιγάλεω. Στο πλαίσιο του έργου αυτού, που πραγματοποιείται με ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση (EUI), η ενεργειακή αναβάθμιση ολόκληρων πολυκατοικιών συνδέεται με δεσμεύσεις στη συνέχεια για χαμηλότερα ενοίκια και με απαγόρευση των βραχυχρόνιων μισθώσεων. Σημαντικό είναι, ωστόσο, αυτές οι δομές να γίνουν μόνιμες και μέρος μιας πολυεπίπεδης και ολοκληρωμένης στεγαστικής πολιτικής.
Κλείνοντας, ο Γαβριήλ Σακελλαρίδης τόνισε ότι για τη Νέα Αριστερά το στεγαστικό είναι ένα πεδίο όπου έχουμε τη δυνατότητα να παρουσιάσουμε μία πραγματική εναλλακτική. Η αξιοποίηση αυτών των πολύτιμων τοπικών εμπειριών δεν αποτελεί ένα επιπλέον τεχνοκρατικό ζήτημα, αλλά την ίδια τη μάχη για την αξιοπρέπεια των εργαζομένων και των νέων. Ο στόχος μας είναι η μετάβαση από αυτές τις μεμονωμένες και γεωγραφικά περιορισμένες προσπάθειες σε μια κεντρική, πολυεπίπεδη και συστημική δομική πολιτική. Παράλληλα, η οικολογική μετάβαση δεν πρέπει να είναι προνόμιο των λίγων, αλλά ευκαιρία για την ενίσχυση των δεσμών της γειτονιάς και την προστασία των πιο ευάλωτων κατοίκων.
Η συνάντηση της 16ης Ιανουαρίου σηματοδότησε την αρχή μιας συλλογικής πορείας που γεφυρώνει την κοινωνία, την πολιτική και τους θεσμούς. Όταν η πολιτική συνδέεται με το πεδίο και αφουγκράζεται τις ανάγκες του, παύει να είναι ψυχρή διαχείριση και ξαναγίνεται ελπίδα.
Την παρακολουθούμε με την ακράδαντη πεποίθηση ότι το δικαίωμα στην κατοικία δεν πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί εξαίρεση για λίγους, αλλά ακλόνητη βεβαιότητα για όλα, όλες, όλους.
