Στους διαδρόμους του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, εκεί όπου η ιστορική μνήμη συναντά την πρωτοπορία της έρευνας, μια αθόρυβη αλλά δομική μετατόπιση συντελείται. Η πρόσφατη απόπειρα της Συγκλήτου να τροποποιήσει το άρθρο 2 του Κώδικα Δεοντολογίας, το οποίο ρητά απαγόρευε την έρευνα για πολεμικούς σκοπούς, δεν αποτελεί μια απλή διοικητική εκκρεμότητα. Είναι η πλήρης ευθυγράμμιση του ιστορικότερου τεχνολογικού ιδρύματος της χώρας με το δόγμα της «πολεμικής οικονομίας» που επιβάλλουν η Ευρωπαϊκή Ένωση, οι ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ.
Η στρατηγική «Rearm Europe» (Επανεξοπλίστε την Ευρώπη) δεν είναι ένα ουδέτερο αμυντικό σχέδιο. Με έναν προϋπολογισμό που αγγίζει τα 800 δισεκατομμύρια ευρώ μέχρι το 2030, η ΕΕ μεταφέρει πόρους από την κοινωνική πρόνοια και την παιδεία στην Ευρωπαϊκή Τεχνολογική και Βιομηχανική Βάση Άμυνας (EDTIB). Στο όνομα της «στρατηγικής αυτονομίας», τα πανεπιστήμια καλούνται να γίνουν υπεργολάβοι του θανάτου.
Τα νούμερα είναι αμείλικτα: Ενώ οι δαπάνες για την παιδεία παραμένουν καθηλωμένες κάτω από το 4% του ΑΕΠ στην Ελλάδα, οι αμυντικές δαπάνες των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη εκτινάχθηκαν στα 326 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024 (1,9% του ΑΕΠ), με πρόβλεψη να ξεπεράσουν το 2% το 2026. Η έρευνα ακολουθεί το χρήμα: Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας (EDF) χρηματοδοτεί με πάνω από 1 δισεκατομμύριο ευρώ ετησίως προγράμματα «διττής χρήσης», μετατρέποντας τους ερευνητές σε γρανάζια μιας μηχανής που παράγει «έξυπνα» όπλα και συστήματα επιτήρησης.
Στο ΕΜΠ, η διοίκηση πιέζει για την κατάργηση των ηθικών φραγμών, ώστε να ανοίξει ο δρόμος για προγράμματα όπως το NATO DIANA και το πρόγραμμα Ranger. Οι κινητοποιήσεις των τελευταίων ημερών, με τις δυναμικές παρεμβάσεις φοιτητικών συλλόγων και ερευνητικών σωματείων στη Σύγκλητο, ανέδειξαν την ουσία: Η πολεμική έρευνα γίνεται εις βάρος της κοινωνίας. Κάθε ευρώ που κατευθύνεται στην ανάπτυξη drones για τα σύνορα ή αλγορίθμων στόχευσης, είναι ένα ευρώ που λείπει από την έρευνα για την κλιματική κρίση, την υγεία και τις δημόσιες υποδομές.
Η προσπάθεια αυτή εντάσσεται σε ένα συνολικότερο πλαίσιο αντιδραστικής αναδιάρθρωσης του πανεπιστημίου, όπου η γνώση παύει να είναι δημόσιο αγαθό και γίνεται εμπόρευμα – και μάλιστα εμπόρευμα προορισμένο να σκοτώνει.
Δεν μπορούμε να μιλάμε για την έρευνα στο ΕΜΠ χωρίς να κοιτάμε έξω από τα τείχη του. Η διεθνής συγκυρία του 2026 είναι τρομακτική. Στην Παλαιστίνη, η γενοκτονία συνεχίζεται με τη βοήθεια τεχνολογιών που έχουν αναπτυχθεί σε ακαδημαϊκά εργαστήρια. Στην Ουκρανία, η χώρα έχει μετατραπεί σε ένα απέραντο πεδίο δοκιμών νέων οπλικών συστημάτων, την ώρα που η Ευρώπη «καίει» το μέλλον της στις επεκτάσεις των πολεμικών γραμμών παραγωγής.
Οι ιμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί οξύνονται με γεωμετρική πρόοδο: από την πίεση των ΗΠΑ για τον έλεγχο των πόρων της Γροιλανδίας και την κλιμάκωση της έντασης με το Ιράν, μέχρι την ωμή παρέμβαση στη Βενεζουέλα. Είναι πλέον σαφές ότι η επιστήμη επιστρατεύεται για τον έλεγχο των ενεργειακών πηγών και των εμπορικών δρόμων. Ακόμη και η εσωτερική καταστολή στις ΗΠΑ, μέσω του ICE, βασίζεται σε συστήματα επιτήρησης που βαφτίζονται «ερευνητικά επιτεύγματα».
Σύμβολο αυτής της νέας βαρβαρότητας είναι η Palantir. Η εταιρεία αυτή αποτελεί το σκοτεινό πρότυπο της εποχής μας: γεννημένη μέσα από πανεπιστημιακά εργαστήρια και χρηματοδοτούμενη από την CIA, εξειδικεύεται σε λογισμικά μαζικής παρακολούθησης και προγνωστικής αστυνόμευσης. Μετατρέπει τα προσωπικά δεδομένα σε χάρτες στοχοποίησης για στρατιωτικές και αστυνομικές επιχειρήσεις, αποδεικνύοντας πως η δήθεν «ουδέτερη» πληροφορική μεταλλάσσεται σε όπλο. Το λογισμικό της ήταν αυτό που επέτρεψε στο ICE να οργανώσει μαζικές απελάσεις, διασταυρώνοντας τηλεφωνικές κλήσεις, τραπεζικά δεδομένα και οικογενειακούς δεσμούς για να εντοπίσει και να ξεριζώσει ανθρώπους.
Ως ερευνητές, αρνούμαστε να είμαστε οι «επιστημονικοί χειριστές» αυτής της βαρβαρότητας. Η θέση μας, όπως εκφράστηκε και στις πρόσφατες κινητοποιήσεις, είναι σαφής:
Καμία συμμετοχή σε πολεμικά προγράμματα. Η έρευνα πρέπει να έχει κοινωνικό όφελος και να προάγει τη ζωή, όχι να μετατρέπεται σε τεχνολογικό βραχίονα της καταστροφής.
Όχι στην κατάργηση του άρθρου 2. Η δεοντολογία δεν είναι εμπόδιο στην «ανάπτυξη», είναι η ηθική πυξίδα του πανεπιστημίου.
Πόροι για τη ζωή, όχι για τον πόλεμο. Διεκδικούμε την αναστροφή των προτεραιοτήτων: από το «Rearm Europe» στην «Κοινωνική Ευρώπη» και το Δημόσιο Πανεπιστήμιο.
Το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο πρέπει να παραμείνει εστία ειρήνης και δημοκρατίας. Η επιστήμη ανήκει στην κοινωνία και στις ανάγκες της, όχι στους στρατηγούς και τους εμπόρους των όπλων.
ΥΓ: Το «Άρθρο 2» του Κώδικα Δεοντολογίας του ΕΜΠ ορίζει ότι: «Στο Ε.Μ.Π. δεν επιτρέπεται η διεξαγωγή ή συμμετοχή σε έρευνες για πολεμικούς σκοπούς οποιασδήποτε μορφής, με εξαίρεση την έρευνα για τις αμυντικές ανάγκες της χώρας, και δεν αναλαμβάνονται έρευνες με χρηματοδότηση από διεθνείς στρατιωτικούς συνασπισμούς».
